Heijmans N.V. (de Vennootschap) is gevestigd in Rosmalen,\u00a0Nederland. De juridische vorm is een Naamloze Vennootschap. De geconsolideerde jaarrekening van de Vennootschap over het boekjaar 2023 omvat de Vennootschap en haar dochterondernemingen (tezamen te noemen de 'Groep') en het belang van de Groep in geassocieerde deelnemingen en entiteiten waarover gezamenlijke zeggenschap wordt uitgeoefend. De Groep verricht bouw- en ontwikkelactiviteiten in Nederland. Het adres van de hoofdvestiging is Graafsebaan 65, 5248 JT, Rosmalen,\u00a0Nederland.
\nHet bestuur heeft op 8 maart 2024 de jaarrekening opgemaakt. De jaarrekening wordt ter vaststelling voorgelegd aan de algemene vergadering van aandeelhouders op 30 april 2024.
\nDochterondernemingen zijn alle entiteiten waarin de Groep direct of indirect zeggenschap heeft.
Zeggenschap wordt gerealiseerd wanneer de Groep:
macht heeft over de entiteit;
is blootgesteld aan, of rechten heeft op, variabele rendementen vanwege zijn betrokkenheid bij de entiteit; en
over de mogelijkheid beschikt zijn macht over de entiteit te gebruiken om de omvang van deze rendementen te be\u00efnvloeden.
Aan elk van deze drie criteria moet zijn voldaan om te kunnen stellen dat de Groep zeggenschap heeft over de entiteit waarin hij een belang heeft. De jaarrekeningen van dochterondernemingen zijn in de geconsolideerde jaarrekening opgenomen vanaf de datum waarop voor het eerst sprake is van zeggenschap tot aan het moment waarop deze eindigt.
\nBedrijfscombinaties worden verwerkt op basis van de overnamemethode per de datum waarop de zeggenschap overgaat naar de Groep. De voor de overname overgedragen vergoeding wordt doorgaans gewaardeerd tegen re\u00eble waarde, evenals de netto identificeerbare verworven activa. Eventuele goodwill die hieruit voortvloeit, wordt jaarlijks getoetst op bijzondere waardeverminderingen. Eventuele boekwinst uit een voordelige koop wordt direct in de winst-en-verliesrekening verantwoord. Transactiekosten worden in de winst-en-verliesrekening verantwoord wanneer zij worden gemaakt, behalve als zij betrekking hebben op de uitgifte van schuld- of eigenvermogensinstrumenten. In de overgedragen vergoeding is geen bedrag begrepen voor de afwikkeling van bestaande relaties. Een dergelijk bedrag wordt in het algemeen in de winst- en verliesrekening opgenomen. De re\u00eble waarde van een voorwaardelijke vergoeding wordt op overnamedatum opgenomen. Indien die voorwaardelijke vergoeding wordt geclassificeerd als eigen vermogen, vindt geen latere herwaardering plaats en wordt de afwikkeling verantwoord binnen het eigen vermogen. In andere gevallen worden wijzigingen na eerste opname in de winst-en-verliesrekening opgenomen. Bij een stapsgewijze overname van een belang dat niet als bedrijf kwalificeert, wordt het bestaande belang niet herwaardeerd naar re\u00eble waarde.
Bij een stapsgewijze overname van een belang dat niet als bedrijf kwalificeert, wordt het bestaande belang niet herwaardeerd naar re\u00eble waarde.
\nJoint ventures zijn samenwerkingsverbanden waarbij de Groep samen met andere partijen gezamenlijke zeggenschap heeft en recht heeft op de netto-activa van de joint venture. De betrokken partijen zijn contractueel overeengekomen dat zeggenschap wordt gedeeld en beslissingen inzake relevante activiteiten unanieme instemming vereisen van de partijen die gezamenlijke zeggenschap in de joint venture hebben. Joint ventures worden opgenomen vanaf de datum dat de Groep gezamenlijke zeggenschap heeft tot de datum dat deze eindigt.
Joint ventures worden verantwoord op basis van de 'equity'-methode en worden bij de eerste opname gewaardeerd tegen kostprijs. In de investering van de Groep is begrepen de bij acquisitie vastgestelde goodwill. De geconsolideerde jaarrekening omvat het aandeel van de Groep in het totaalresultaat, in overeenstemming met de waarderingsgrondslagen van de Groep. Wanneer het aandeel van de Groep in de verliezen groter is dan de waarde van het belang in een joint venture, wordt de waarde van de deelneming afgeboekt tot nihil. Eventuele verdere verliezen worden niet meer in aanmerking genomen, behalve voor zover de Groep een verplichting is aangegaan of het voornemen heeft om de verliezen aan te zuiveren.
\nGeassocieerde deelnemingen zijn alle entiteiten waarover de Groep invloed van betekenis heeft, maar geen zeggenschap kan uitoefenen. Invloed van betekenis wordt verondersteld te bestaan indien de Groep houder is van 20% of meer van de stemrechten. Geassocieerde deelnemingen worden opgenomen vanaf de datum dat de Groep invloed van betekenis heeft tot de datum dat deze eindigt.
Geassocieerde deelnemingen worden verantwoord op basis van de 'equity'-methode en worden bij de eerste opname gewaardeerd tegen kostprijs. In de investering van de Groep is begrepen de bij acquisitie vastgestelde goodwill. De geconsolideerde jaarrekening omvat het aandeel van de Groep in het totaalresultaat, in overeenstemming met de waarderingsgrondslagen van de Groep. Wanneer het aandeel van de Groep in de verliezen groter is dan de waarde van het belang in een geassocieerde deelneming, wordt de waarde van de deelneming afgeboekt tot nihil. Eventuele verdere verliezen worden niet meer in aanmerking genomen, behalve voor zover de Groep een verplichting is aangegaan of het voornemen heeft om de verliezen aan te zuiveren.
\nGezamenlijke bedrijfsactiviteiten zijn overeenkomsten waarover de Groep gezamenlijk met derden zeggenschap uitoefent. Gezamenlijke bedrijfsactiviteiten worden zodanig verantwoord dat de Groep, zijn activa (inclusief zijn aandeel in de gezamenlijk gehouden activa), zijn verplichtingen (inclusief zijn aandeel in de gezamenlijk aanvaarde verplichtingen), zijn opbrengsten (inclusief zijn aandeel in de opbrengsten afkomstig van de verkoop van het product van de gezamenlijke exploitatie) en zijn lasten (inclusief zijn aandeel in de gezamenlijk gemaakte kosten) verantwoordt. In de praktijk is de wijze van verantwoorden van gezamenlijke bedrijfsactiviteiten vergelijkbaar met proportionele verwerking.
\nSaldi en eventuele niet-gerealiseerde winsten en verliezen op transacties binnen de Groep worden bij de opstelling van de geconsolideerde jaarrekening ge\u00eblimineerd.
Niet-gerealiseerde winsten uit hoofde van transacties met geassocieerde deelnemingen, joint ventures en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten worden ge\u00eblimineerd naar rato van het belang dat de Groep in de entiteit heeft.
\nTransacties in vreemde valuta worden in euro\u2019s omgerekend tegen de wisselkoers op transactiedatum.
\nOpbrengsten worden opgenomen indien de Groep een contract met een klant heeft afgesloten waarin de uit te voeren werkzaamheden identificeerbaar zijn, waarin de betalingsvoorwaarden duidelijk zijn en het contract onmiskenbaar economische betekenis heeft. Tevens dient het waarschijnlijk te zijn dat de klant betaalt. De opbrengsten worden op ieder individueel contract verantwoord. Opbrengsten van portefeuilles van contracten met vergelijkbare eigenschappen worden als portefeuille verantwoord wanneer de uitkomst niet materieel verschilt van het op individueel niveau bepalen van de opbrengsten.
Indien het contract meerdere prestatieverplichtingen kent, worden de opbrengsten afzonderlijk toegerekend aan de betreffende prestatieverplichtingen op basis van relatieve opzichzelfstaande verkoopprijzen. De opbrengsten worden opgenomen op het moment dat de klant de zeggenschap verkrijgt over de vervulde prestaties.
Variabele vergoedingen worden alleen opgenomen indien het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden:
Opbrengsten als gevolg van meerwerk worden betrokken in de totale contractopbrengsten als het bedrag op enigerlei wijze door de opdrachtgever is geaccepteerd.
Claims en incentives worden gewaardeerd in het onderhanden werk voor zover deze voortkomen uit afdwingbare rechten, het zeer waarschijnlijk is dat deze tot opbrengsten zullen leiden en betrouwbaar kunnen worden bepaald.
Voor zover het niet zeer waarschijnlijk is dat een boete niet wordt geheven, wordt deze voor de betreffende verwachte omvang in mindering gebracht op de opbrengsten.
Indien de uitkomst van een contract niet betrouwbaar kan worden bepaald, worden contractuele opbrengsten slechts verwerkt voor zover het waarschijnlijk is dat de gerealiseerde kosten terugverdiend kunnen worden.
Indien een contract een significante financieringscomponent bevat, corrigeert de Groep de opbrengsten hiervoor. Indien het tijdstip tussen het vervullen van de prestatieverplichting en de betaling minder dan \u00e9\u00e9n jaar bedraagt, gebeurt dit niet.
Verwachte verliezen op contracten worden onmiddellijk in de winst-en-verliesrekening opgenomen. Voor het bepalen van de omvang van verliesvoorzieningen gaat de Groep uit van de verwachte economische voordelen versus de toerekenbare kosten van het contract.
\nOpbrengsten uit de verkoop van goederen -met name gronden- worden opgenomen tegen de overeengekomen vergoeding of toegerekende vergoeding ingeval de levering van de grond onderdeel uitmaakt van een zogenaamde koop-aannemingsovereenkomst bij woningbouwprojecten. De opbrengsten van de grond worden op het moment van het transport bij de notaris gerealiseerd.
\nDe opbrengsten met betrekking tot onderhanden werken worden in de winst-en-verliesrekening verwerkt wanneer de zeggenschap is overgegaan naar de klant. Omdat de Groep de projecten realiseert op grond die eigendom is van de klant, verkrijgt de klant via natrekking de zeggenschap naar mate het project wordt voltooid. Het stadium van voltooiing wordt bepaald aan de hand van de verhouding geboekte kosten ten opzichte van de totale te verwachten kosten voor zover de gemaakte kosten representatief zijn voor de voortgang van de overdracht van goederen/diensten aan de klant (rekening houdend met onverkochte eenheden). Ineffici\u00ebnties worden buiten beschouwing gelaten bij het bepalen van het stadium van voltooiing.
\nOpbrengsten uit hoofde van verleende diensten, met name service- en onderhoudswerkzaamheden, worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen naar rato van de uitgevoerde werkzaamheden, aangezien de klant gelijktijdig de voordelen uit de diensten ontvangt en gebruikt. Het stadium van voltooiing wordt bepaald aan de hand van beoordelingen van de verrichte werkzaamheden.
\nBoekwinsten op de verkoop van activa, verkochte entiteiten en boekwinsten op de inbreng van activa in nieuw opgerichte samenwerkingsverbanden worden als 'Overige bedrijfsopbrengsten' verantwoord. Bij de inbreng van activa in nieuw opgerichte samenwerkingsverbanden worden eventuele boekwinsten ge\u00eblimineerd naar rato van het belang van de Groep in de samenwerking.
\nDe kostprijs verkopen bestaat uit de boekwaarde van verkochte goederen en de aan de vervulde prestaties toerekenbare kosten inclusief de verwachte verliezen op projecten die onmiddellijk in de winst-en-verliesrekening zijn opgenomen.
\nDe verkoopkosten bestaan uit de kosten van verkoopactiviteiten die niet zijn doorbelast aan projecten.
\nDe beheerkosten betreffen algemene kosten, niet zijnde verkoopkosten, die niet zijn doorbelast aan projecten.
\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten omvat de rentelasten op opgenomen gelden en leaseverplichtingen, dividend op cumulatief preferente financieringsaandelen B en rentebaten op uitgeleende gelden.
Financieringslasten die direct toerekenbaar zijn aan de verkrijging, de constructie of productie van een kwalificerend actief, worden geactiveerd als onderdeel van de kosten van dat actief gedurende de periode dat het actief in vervaardiging is.
De rentecomponent van de Ieasebetalingen evenals op opgenomen gelden wordt in de winst-en-verliesrekening opgenomen en berekend met behulp van de effectieve rente methode.
\nDe belasting naar de winst of het verlies over het boekjaar omvat de over de verslagperiode verschuldigde en verrekenbare winstbelastingen en uitgestelde winstbelastingen. De winstbelasting wordt in de winst-en-verliesrekening opgenomen, behoudens voor zover deze betrekking heeft op posten die in niet-gerealiseerde resultaten zijn opgenomen. In het laatste geval wordt de belasting in niet-gerealiseerde resultaten verwerkt.
De over het boekjaar verschuldigde en verrekenbare belasting is de naar verwachting te betalen belasting over de belastbare winst over het boekjaar, berekend aan de hand van belastingtarieven die zijn vastgesteld op balansdatum dan wel waartoe materieel reeds op balansdatum is besloten, alsmede correcties op de over voorgaande jaren verschuldigde belasting.
Additionele winstbelastingen naar aanleiding van dividenduitkeringen worden tegelijkertijd opgenomen met de verplichting om het desbetreffende dividend uit te keren.
\nUitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen worden opgenomen voor beschikbare voorwaartse verliesverrekening en voor tijdelijke verschillen tussen de boekwaarde van activa en verplichtingen ten behoeve van de financi\u00eble verslaggeving en de fiscale boekwaarde van die posten. Uitgestelde belastingvorderingen- en verplichtingen worden niet opgenomen voor zover deze voortvloeien uit de eerste opname van goodwill dan wel de eerste opname van activa of verplichtingen in een transactie die geen bedrijfscombinatie is en op het moment van de transactie noch de commerci\u00eble noch de fiscale winst be\u00efnvloedt. Het bedrag van de uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen is gebaseerd op de wijze waarop naar verwachting de boekwaarde van de activa en verplichtingen zal worden gerealiseerd of afgewikkeld, waarbij gebruik wordt gemaakt van de belastingtarieven die zijn vastgesteld op balansdatum, dan wel waartoe materieel reeds op balansdatum besloten is.
Uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen worden gesaldeerd indien er een wettelijk afdwingbaar recht bestaat om de belastingvorderingen en -verplichtingen te salderen en deze vorderingen en verplichtingen samenhangen met door dezelfde belastingautoriteit opgelegde winstbelasting aan dezelfde belasting verschuldigde entiteit, dan wel op verschillende belasting verschuldigde entiteiten die voornemens zijn de belastingvorderingen en -verplichtingen te salderen of waarvan de belastingvorderingen en -verplichtingen gelijktijdig worden gerealiseerd.
Een uitgestelde belastingvordering (eventueel na saldering met een uitgestelde belastingverplichting) wordt opgenomen voor zover het waarschijnlijk is dat er in de toekomst belastbare winsten beschikbaar zullen zijn die voor de realisatie van de actiefpost kunnen worden aangewend. Het bedrag van de uitgestelde belastingvorderingen wordt verlaagd voor zover het niet langer waarschijnlijk is dat het daarmee samenhangende belastingvoordeel zal worden gerealiseerd.
\nMateri\u00eble vaste activa worden gewaardeerd tegen kostprijs of veronderstelde kostprijs verminderd met cumulatieve afschrijvingen (zie hierna) en bijzondere waardeverminderingsverliezen. In de kostprijs zijn de kosten begrepen die direct toerekenbaar zijn aan de verwerving van het actief. De kostprijs van zelfvervaardigde activa omvat materiaalkosten, directe arbeidskosten, financieringskosten en eventuele andere kosten die rechtstreeks toerekenbaar zijn aan het gebruiksklaar maken van het actief, alsmede de eventuele kosten van ontmanteling en verwijdering van het actief en de herstelkosten van de locatie waar het actief zich bevindt. De kosten van zelfvervaardigde activa en verworven activa omvatten (i) de ontmantelings- en verwijderingskosten van de activa en de herstelkosten van de locatie waar de activa zich bevinden zoals deze worden ingeschat op het moment van installatie, en (ii) veranderingen in de omvang van bestaande, voor de onder (i) genoemde kosten, opgenomen verplichtingen.
\nDe Groep neemt in de boekwaarde van een materieel vast actief de kostprijs van vervanging van een deel van dat actief op wanneer die kosten worden gemaakt. Dit gebeurt indien het waarschijnlijk is dat de toekomstige economische voordelen met betrekking tot het actief aan de Groep zullen toekomen en de kostprijs van het actief betrouwbaar kan worden bepaald. Alle andere kosten worden als last in de winst-en-verliesrekening opgenomen wanneer zij worden gemaakt.
\nAfschrijvingen worden ten laste van de winst-en-verliesrekening gebracht volgens de lineaire methode op basis van de geschatte gebruiksduur van ieder onderdeel van een materieel vast actief. De restwaarde wordt jaarlijks beoordeeld. Op terreinen wordt niet afgeschreven. De geschatte gebruiksduur luidt als volgt:
Gebouwen: hoofddraagconstructies en daken: 30 jaar
Gebouwen: technische installaties: 15 jaar
Gebouwen: binnenwanden: 10 jaar
Kantoorinventaris: 3 - 10 jaar
Machines: 5 - 10 jaar
Installaties: 5 - 10 jaar
Groot materieel en andere vaste bedrijfsmiddelen: 3 - 10 jaar
Vastgoedbeleggingen (vastgoed dat wordt aangehouden om huuropbrengsten en/of een waardestijging te realiseren) worden gezien het geringe belang onder de materi\u00eble vaste activa opgenomen. Vastgoedbeleggingen worden gewaardeerd tegen kostprijs minus afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. In de kostprijs zijn de kosten begrepen die direct toerekenbaar zijn aan de verwerving van het actief. De kostprijs van zelfvervaardigde activa omvat materiaalkosten, directe arbeidskosten, financieringskosten en eventuele andere kosten die rechtstreeks toerekenbaar zijn aan het gebruiksklaar maken van het actief, alsmede de eventuele kosten van ontmanteling en verwijdering van het actief en de herstelkosten van de locatie waar het actief zich bevindt.
\nDe Groep neemt op de aanvangsdatum (de datum waarop het onderliggend actief beschikbaar is voor gebruik) een met het gebruiksrecht overeenstemmend actief op. Het gebruiksrecht wordt gewaardeerd tegen kostprijs, verminderd met afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen, en aangepast voor eventuele herwaarderingen van de leaseverplichting. De kostprijs bestaat uit het opgenomen bedrag van de leaseverplichting, initi\u00eble directe kosten en voor de aanvangsdatum verrichte leasebetalingen verminderd met ontvangen leaseincentives. Tenzij de Groep redelijk zeker is dat hij aan het einde van de leaseperiode het eigendom van het onderliggende actief zal verkrijgen, wordt het gebruiksrecht lineair afgeschreven vanaf de aanvangsdatum tot het vroegste van de volgende twee momenten: het einde van de gebruiksduur of het einde van de leaseperiode. Eventuele verbeteringen die zijn aangebracht aan geleasede activa worden afgeschreven over een periode die korter is dan of gelijk is aan de termijn die voor het betreffende geleasede actief wordt toegepast. Gebruiksrechten worden beoordeeld op bijzondere waardeverminderingen.
Niet-leasecomponenten, met name bedragen voor onderhoud en brandstof die in leasetermijnen zijn begrepen, worden niet opgenomen indien deze bedragen eenvoudig zijn te bepalen en significant zijn. In de praktijk geldt dit voor de niet-leasebetalingen voor personenauto\u2019s. Voor de overige leases wordt gebruik gemaakt van de praktische oplossing de niet-leasecomponenten op dezelfde wijze te behandelen als leasecomponenten.
De Groep maakt gebruik van de praktische oplossing om leases die voor een korte duur (met een leaseperiode minder dan 12 maanden en die geen koopoptie bevatten) zijn aangegaan niet op te nemen, hetgeen ook geldt voor leases waarvan de nieuwwaarde van het onderliggende actief laag is (minder dan \u20ac 5.000). De leasetermijnen voor deze leases worden op tijdsevenredige basis gedurende de leaseperiode in de operationele kosten verantwoord.
De leaseperiode betreft de niet-opzegbare periode van de lease, tezamen met de perioden die onder een optie tot verlenging vallen indien het redelijk zeker is dat de Groep deze optie zal uitoefenen en periodes die vallen onder een be\u00ebindigingsoptie indien het redelijk zeker is dat de Groep deze optie niet zal uitoefenen.
\nAlle bedrijfscombinaties worden administratief verwerkt via toepassing van de overnamemethode. Goodwill betreft het bedrag dat voortvloeit uit de overname van dochterondernemingen. Goodwill komt overeen met het verschil tussen de kostprijs van de overname en de re\u00eble waarde van de overgenomen identificeerbare activa en passiva op het moment van aankoop. Jaarlijks wordt getoetst of sprake is van bijzondere waardevermindering.
Voor impairment testing doeleinden wordt goodwill die is verkregen bij bedrijfscombinaties toegewezen, op de acquisitiedatum, aan een kasstroomgenererende eenheden (KGE's) of groepen van KGE's waarvan wordt verwacht dat ze profiteren van die bedrijfscombinatie. Elke eenheid waaraan goodwill is toegewezen, vertegenwoordigt het laagste niveau binnen de entiteit waarop de goodwill wordt gecontroleerd voor interne beheeringsdoeleinden.
Negatieve goodwill die bij een overname ontstaat, wordt direct in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
\nDe door de Groep verworven immateri\u00eble activa, met een bepaalbare gebruiksduur, worden gewaardeerd tegen kostprijs verminderd met cumulatieve amortisatie en cumulatieve bijzondere waardeverminderingsverliezen.
\nMet betrekking tot goodwill wordt ieder jaar systematisch per balansdatum getoetst of zich een bijzondere waardevermindering heeft voorgedaan. Ten aanzien van de overige immateri\u00eble activa wordt lineair geamortiseerd over de verwachte gebruiksduur ten laste van de winst-en-verliesrekening, waarbij periodieke toetsing plaatsvindt voor eventuele bijzondere waardevermindering (zie grondslag 20). De geschatte gebruiksduur van de onderdelen van immaterieel actief luidt als volgt:
Klantenbestand: 5 - 20 jaar
Orderportefeuille: 1 - 4 jaar
Concessies zandafgravingen: 5 - 15 jaar
Merknaam: 5 - 10 jaar
Uitgaven voor immateri\u00eble activa niet zijnde goodwill worden na eerste opname uitsluitend geactiveerd, wanneer hierdoor naar verwachting de toekomstige economische voordelen toenemen die zijn besloten in het specifieke actief waarop de uitgaven betrekking hebben. Alle overige uitgaven worden als last in de winst-en-verliesrekening opgenomen wanneer zij worden gedaan.
\nEen financieel instrument is een contract dat leidt tot een financieel actief of financi\u00eble verplichting van de Groep.
\nDe belangrijkste financi\u00eble activa van de Groep bestaan uit:
Verstrekte leningen (zie grondslag 14)
Handels- en overige vorderingen (zie grondslag 17)
Liquide middelen en\u00a0equivalenten (zie grondslag 18)
Financi\u00eble activa worden geclassificeerd als activa:
die na eerste opname worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, of
tegen re\u00eble waarde met verwerking van waardeveranderingen in de overige onderdelen van het totaalresultaat, of
tegen re\u00eble waarde met verwerking van waardeveranderingen in winst of verlies.
Deze classificatie vindt plaats op basis van het bedrijfsmodel van de Groep voor het beheer van de financi\u00eble activa en de eigenschappen van de contractuele kasstromen van het financi\u00eble actief. De financi\u00eble activa moeten tegen geamortiseerde kostenprijs (a) worden gewaardeerd als beide volgende voorwaarden zijn vervuld:
i. het financi\u00eble actief wordt aangehouden binnen een bedrijfsmodel dat erop gericht is financi\u00eble activa aan te houden om contractuele kasstromen te ontvangen, en
ii. de contractvoorwaarden van het financi\u00eble actief geven op bepaalde data aanleiding tot kasstromen die uitsluitend aflossingen en rentebetalingen op het uitstaande hoofdsombedrag betreffen.
Voor bovengenoemde financi\u00eble activa is aan beide voorwaarden voldaan. De financi\u00eble activa worden tegen geamortiseerde kostprijs gewaardeerd. Financi\u00eble activa die zijn gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs worden na eerste opname gewaardeerd op basis van de effectieve interest methode en zijn onderhevig aan bijzondere waardeverminderingen. Winsten en verliezen worden opgenomen in winst of verlies wanneer het actief wordt be\u00ebindigd, afgewikkeld, aangepast of sprake is van een bijzondere waardevermindering.
\nDe financi\u00eble activa worden opgenomen onder aftrek van een voorziening voor te verwachten kredietverliezen. Deze voorziening wordt bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen voor de komende twaalf maanden, rekening houdend met de kredietwaardigheid van de klant. Ook daarna wordt, zolang geen sprake is van een significante verslechtering van het kredietrisico, de voorziening voor verwachte kredietverliezen steeds bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen voor de komende twaalf maanden. Als echter, op individuele of collectieve basis, een significante verhoging van het kredietrisico optreedt, wordt de voorziening voor verwachte kredietverliezen bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen over de gehele looptijd van het instrument. Voor handelsvorderingen en onderhanden werken debet is gebruik gemaakt van de door IFRS 9 geboden mogelijkheid om een vereenvoudigde benadering te hanteren, waarbij de voorziening voor verwachte kredietverliezen altijd wordt bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen over de gehele looptijd van deze vorderingen.
\nDe Groep kent de volgende financi\u00eble verplichtingen:
Rentedragende leningen (zie grondslag 22)
Handelsschulden en overige te betalen posten (zie grondslag 25)
Deze verplichtingen worden na eerste opname tegen geamortiseerde kostprijs gewaardeerd, gebruik makend van de effectieve rente methode. Wanneer de financi\u00eble verplichting (of een deel daarvan) tenietgaat of afloopt wordt deze niet langer opgenomen.
Een ruil van schuldbewijzen met dezelfde leningverschaffer tegen aanzienlijk verschillende voorwaarden wordt als een delging van de oorspronkelijke financi\u00eble verplichting en opname van een nieuwe financi\u00eble verplichting verwerkt. Dit geldt eveneens wanneer de voorwaarden van een bestaande financi\u00eble verplichting aanzienlijk worden gewijzigd.
Het verschil tussen de boekwaarde van de financi\u00eble verplichting (of deel van een financi\u00eble verplichting) die is gedelgd of aan een derde is overgedragen en de betaalde vergoeding, met inbegrip van eventueel overgedragen activa niet zijnde geldmiddelen of aangegane verplichtingen, wordt in de winst of het verlies opgenomen.
\nFinanci\u00eble activa en financi\u00eble verplichtingen worden gesaldeerd en het netto bedrag wordt in de balans opgenomen indien:
de Groep een wettelijk afdwingbaar recht heeft om de bedragen te salderen, en
de Groep voornemens is om de verplichting op netto basis af te wikkelen of om de vordering te realiseren op hetzelfde moment dat de verplichting wordt afgewikkeld.
Verstrekte leningen maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). Verstrekte leningen die niet voldoen aan de beide voorwaarden die in grondslag 13a zijn genoemd, worden tegen re\u00eble waarde gewaardeerd met verwerking van waardeveranderingen in winst of verlies. Verstrekte leningen die aan beide genoemde voorwaarden voldoen, worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve rentemethode verminderd met bijzondere waardeverminderingsverliezen.
\nOnder strategische grondposities zijn die grondposities verantwoord die door de centrale grondbank worden beheerd. Deze posities worden verworven en aangehouden voor toekomstige vastgoedontwikkeling. Voor zover de grondposities in vervaardiging zijn, worden rente- en ontwikkelingskosten geactiveerd. De grondposities worden gewaardeerd tegen kostprijs of netto realiseerbare waarde indien deze lager is.
\nOnder de overige voorraden zijn begrepen: onverkochte woningen in voorbereiding en in aanbouw (inclusief ontwikkel- en bouwrechten), grond- en hulpstoffen en voorraden gereed product (inclusief gronden en panden ter verkoop).
De voorraden worden opgenomen tegen kostprijs of netto-opbrengstwaarde indien deze lager is. De netto-opbrengstwaarde is de geschatte verkoopprijs in het kader van de normale bedrijfsuitoefening, verminderd met geschatte kosten van voltooiing en de verkoopkosten. De kostprijs van voorraden omvat de uitgaven gedaan bij verwerving van de voorraden, de productie- of conversiekosten en de overige kosten die zijn gemaakt bij het naar de bestaande locatie en in de bestaande toestand brengen daarvan. De kostprijs van voorraden omvat een redelijk deel van de indirecte kosten op basis van de normale productiecapaciteit alsmede de toerekenbare financieringskosten. Voor fungibele voorraden geldt het \u2018eerst in, eerst uit\u2019-beginsel (fifo).
Gronden en panden ter verkoop betreffen bouwkundig opgeleverde panden die per balansdatum niet zijn verkocht aan derden. De voorraad gronden en panden ter verkoop wordt gewaardeerd tegen kostprijs (inclusief rente en toegerekende indirecte kosten), verminderd met eventuele afwaarderingen in verband met een lagere netto-opbrengstwaarde als gevolg van onverkoopbaarheids- en onverhuurbaarheidsrisico\u2019s.
\nDe onderhanden werken debet betreffen het recht op vergoeding voor uitgevoerde en aan de klant overgedragen werkzaamheden met betrekking tot projecten. Deze post bestaat praktisch gezien uit de opbrengst naar rato van de voortgang van het vervullen van de prestatieverplichting (zie ook grondslag 6) en verminderd met gefactureerde termijnen. In geval verliezen op projecten worden verwacht, wordt het totale verwachte verlies op het project direct als last in de betreffende periode verantwoord en onder de post 'Voorzieningen' verantwoord in de balans (zie ook grondslag 24d). Onderhanden werken debet worden gewaardeerd rekening houdend met verwachte kredietverliezen op een manier die vergelijkbaar is met de gevolgde werkwijze bij handels- en overige vorderingen (zie grondslag 17).
\nHandels- en overige vorderingen maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). Handels- en overige vorderingen worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs onder aftrek van een voorziening voor te verwachten kredietverliezen. Bij de bepaling van de voorziening voor te verwachten kredietverliezen is gebruik gemaakt van de vereenvoudigde benadering, waarbij de voorziening altijd wordt bepaald op het bedrag van de te verwachten kredietverliezen over de gehele looptijd van deze vorderingen. Nog te factureren omzet met betrekking tot afgesloten projecten zijn onder de handels- en overige vorderingen opgenomen.
\nLiquide middelen en\u00a0equivalenten maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). De liquide middelen en\u00a0equivalenten bestaan uit kas- en banksaldi en andere direct opvraagbare deposito\u2019s. Rekening-courantkredieten die direct opeisbaar zijn en een integraal deel van het middelenbeheer van de Groep vormen, maken in het kasstroomoverzicht deel uit van de liquide middelen en\u00a0equivalenten.
\nVaste activa (of groepen activa en verplichtingen die worden afgestoten) waarvan de boekwaarde zeer waarschijnlijk binnen 1 jaar naar verwachting hoofdzakelijk via een verkooptransactie zal worden gerealiseerd en niet door het voortgezette gebruik ervan, worden aangemerkt als \u2018voor verkoop of distributie aangehouden\u2019, na vaststelling dat aan de voorwaarden is voldaan. Direct voorafgaand aan deze classificatie worden de activa (of de componenten van een groep activa die wordt afgestoten) opnieuw gewaardeerd in overeenstemming met de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving van de Groep. Hierna worden de activa (of een groep af te stoten activa) over het algemeen gewaardeerd op basis van de boekwaarde, of, indien deze lager is, de re\u00eble waarde minus verkoopkosten. Een bijzonder waardeverminderingsverlies op een groep af te stoten activa wordt in eerste instantie toegerekend aan goodwill en vervolgens naar rato aan de resterende activa en verplichtingen, met dien verstande dat geen bijzonder waardeverminderingsverlies wordt toegerekend aan voorraden, financi\u00eble activa, uitgestelde belastingvorderingen en personeelsgerelateerde voorzieningen, die verder in overeenstemming met de grondslagen van de Groep gewaardeerd worden. Bijzondere waardeverminderingsverliezen die voortvloeien uit de aanvankelijke classificatie als aangehouden voor verkoop of distributie en winsten of verliezen uit hernieuwde waardering na eerste opname worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen. Indien de betreffende boekwinst het geaccumuleerd bijzonder waardeverminderingsverlies overstijgt, wordt dit verschil niet opgenomen.
\nEen be\u00ebindigde bedrijfsactiviteit is een onderdeel van de activiteiten van de Groep dat een afzonderlijke belangrijke bedrijfsactiviteit of een afzonderlijk belangrijk geografisch bedrijfsgebied vertegenwoordigt dat is verkocht of wordt aangehouden voor verkoop of distributie, of dat een dochteronderneming is die uitsluitend is overgenomen met de bedoeling te worden doorverkocht. Classificatie als be\u00ebindigde bedrijfsactiviteit geschiedt bij afstoting of, indien dit eerder is, wanneer de bedrijfsactiviteit voldoet aan de criteria voor classificatie als aangehouden voor verkoop. Wanneer een activiteit wordt aangemerkt als een be\u00ebindigde bedrijfsactiviteit, worden de vergelijkende cijfers in de winst-en-verliesrekening herzien alsof de activiteit vanaf het begin van de vergelijkingsperiode is be\u00ebindigd.
\nDe boekwaarde van de niet-financi\u00eble activa van de Groep, uitgezonderd onderhanden werken debet (zie grondslag 16), voorraden (zie grondslag 15) en uitgestelde belastingvorderingen (zie grondslag 9), wordt op balansdatum opnieuw bezien om te bepalen of aanwijzingen aanwezig zijn voor bijzondere waardeverminderingen. Indien dergelijke aanwijzingen bestaan, wordt een schatting gemaakt van de realiseerbare waarde van het actief.
Voor goodwill, immateri\u00eble activa met een onbeperkte gebruiksduur en immateri\u00eble activa die nog niet gebruiksklaar zijn, wordt per balansdatum de realiseerbare waarde geschat.
Een bijzonder waardeverminderingsverlies wordt opgenomen wanneer de boekwaarde van een actief of de kasstroomgenererende eenheid waartoe het actief behoort, hoger is dan de realiseerbare waarde. Bijzondere waardeverminderingsverliezen worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
Bijzondere waardeverminderingsverliezen opgenomen met betrekking tot kasstroomgenererende eenheden worden eerst in mindering gebracht op de boekwaarde van de goodwill en vervolgens naar rato in mindering gebracht op de boekwaarde van de overige activa van de eenheid (groep van eenheden).
\nVoor de activa is de realiseerbare waarde gelijk aan de hoogste van de opbrengstwaarde of de bedrijfswaarde. Bij het bepalen van de bedrijfswaarde wordt de contante waarde van de geschatte toekomstige kasstromen berekend met behulp van een disconteringsvoet die een afspiegeling is van zowel de actuele marktrente als van de specifieke risico\u2019s met betrekking tot het actief. Voor een actief dat geen kasontvangsten genereert en dat in hoge mate onafhankelijk is van andere activa, wordt de realiseerbare waarde bepaald door de kasstroomgenererende eenheid waartoe het actief behoort.
\nMet betrekking tot goodwill worden geen bijzondere waardeverminderingsverliezen teruggenomen.
Voor andere activa wordt een bijzonder waardeverminderingsverlies teruggenomen indien een aanwijzing bestaat dat het bijzondere waardeverminderingsverlies niet meer bestaat of mogelijk is afgenomen en de schattingen zijn veranderd aan de hand waarvan de realiseerbare waarde is bepaald.
Een bijzonder waardeverminderingsverlies wordt uitsluitend teruggenomen voor zover de boekwaarde van het actief niet hoger is dan de boekwaarde, na aftrek van afschrijvingen, die zou zijn bepaald indien er geen bijzonder waardeverminderingsverlies was opgenomen.
\nKosten die rechtstreeks toerekenbaar zijn aan de uitgifte van gewone aandelen worden in mindering gebracht op het eigen vermogen, na aftrek van eventuele fiscale effecten.
\nBij inkoop van aandelenkapitaal dat als eigen vermogen in de balans is verwerkt, wordt het bedrag van de betaalde vergoeding, met inbegrip van de rechtstreeks toerekenbare kosten, als mutatie in het eigen vermogen opgenomen. Ingekochte aandelen worden geclassificeerd als ingekochte eigen aandelen en wat betreft presentatie in mindering gebracht op het totale eigen vermogen.
\nDividenden worden als verplichting verwerkt in de periode waarin zij worden gedeclareerd.
\nRentedragende verplichtingen maken onderdeel uit van de financi\u00eble verplichtingen (zie grondslag 13b), met uitzondering van de Leaseverplichtingen (zie grondslag 22b).
\nRentedragende leningen worden bij de eerste opname verwerkt tegen de re\u00eble waarde, verminderd met toerekenbare transactiekosten. Na de eerste opname worden rentedragende leningen gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, waarbij een verschil tussen de geamortiseerde kostprijs en het aflossingsbedrag op basis van de effectieve-rentemethode in de winst-en-verliesrekening wordt opgenomen over de Iooptijd van de leningen.
\nOp de aanvangsdatum van de lease waardeert de Groep de verplichting tegen de contante waarde van de leasebetalingen die in de toekomst nog dienen te worden verricht. Deze leasebetalingen omvatten vaste leasebetalingen (inclusief in wezen vaste leasebetalingen) minus nog te ontvangen lease-incentives, variabele leasebetalingen die van een index of rentevoet afhankelijk zijn en bedragen die naar verwachting verschuldigd zullen zijn uit hoofde van restwaardegaranties. Onder de leasebetalingen wordt ook de uitoefenprijs van een aankoopoptie begrepen indien het redelijk zeker is dat de Groep deze optie zal uitoefenen. Tevens omvatten de leasebetalingen de boetes voor het be\u00ebindigen van de leaseovereenkomst indien de leaseperiode de uitoefening door de Groep van een optie tot be\u00ebindiging van de leaseoverkomst weerspiegelt. Variabele leasebetalingen die niet afhankelijk zijn van een index of rentevoet worden als last verantwoord in de periode waarin de gebeurtenis of omstandigheid die tot deze betalingen aanleiding geeft, zich voordoet.
Bij het berekenen van de contante waarde van de leasebetalingen maakt de Groep gebruik van de marginale rentevoet indien de impliciete rentevoet van de leaseovereenkomst niet eenvoudig kan worden bepaald. Na de aanvangsdatum wordt de verplichting verhoogd met rente en verminderd met de verrichte leasebetalingen. De Groep herwaardeert de verplichting indien sprake is van een wijziging in de leaseovereenkomst, een aanpassing van de leaseperiode, een herziening van een in wezen vaste leasebetaling of een wijziging in de beoordeling of gebruik zal worden gemaakt van een koopoptie.
\nVerplichtingen in verband met bijdragen aan pensioenregelingen op basis van toegezegde bijdragen worden als last in de winst-en-verliesrekening opgenomen wanneer de bijdragen zijn verschuldigd.
\nDe nettoverplichting van de Groep uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen wordt voor iedere regeling afzonderlijk berekend door een schatting te maken van de pensioenaanspraken die werknemers hebben opgebouwd in ruil voor hun diensten in de verslagperiode en voorgaande perioden. Van deze pensioenaanspraken wordt de contante waarde bepaald en de re\u00eble waarde van de fondsbeleggingen wordt hierop in mindering gebracht. De disconteringsvoet is het rendement per balansdatum van hoogwaardige ondernemingsobligaties waarvan de looptijd de termijn van de verplichtingen van de Groep benadert. De berekening wordt uitgevoerd door een erkende actuaris volgens de \u2018projected unit credit\u2019-methode. Deze methode houdt rekening met toekomstige salarisstijgingen als gevolg van de carri\u00e8rekansen van werknemers en algemene loonontwikkelingen inclusief inflatiecorrectie.
Wanneer de pensioenaanspraken uit hoofde van een regeling worden gewijzigd of wanneer een regeling wordt ingeperkt, wordt de daaruit voortvloeiende wijziging in aanspraken met betrekking tot de verstreken diensttijd of de winst of het verlies op die inperking direct verwerkt in het resultaat.
Actuari\u00eble winsten en verliezen worden direct verantwoord als niet-gerealiseerde resultaten die nooit zullen worden gereclassificeerd naar de winst-en-verliesrekening.
Wanneer de berekening resulteert in een potentieel actief voor de Groep, wordt de opname van het actief beperkt tot de contante waarde van economische voordelen beschikbaar in de vorm van eventuele toekomstige terugstortingen door het fonds of lagere toekomstige pensioenpremies. Bij de berekening van de contante waarde van economische voordelen wordt rekening gehouden met eventuele minimum financieringsverplichtingen die van toepassing zijn.
\nDe nettoverplichting van de Groep voor Iangetermijnpersoneelsbeloningen, met uitzondering van pensioenregelingen, is het bedrag van de toekomstige beloningen, zoals jubileumuitkeringen, bonussen en gratificaties die werknemers in ruil voor hun diensten hebben opgebouwd in de verslagperiode en voorgaande perioden. De verplichting wordt berekend met behulp van de \u2018projected unit credit\u2019-methode en wordt gedisconteerd tot de contante waarde. De disconteringsvoet is het rendement per balansdatum van hoogwaardige ondernemingsobligaties waarvan de looptijd de termijn van de verplichtingen van de Groep benadert. Actuari\u00eble winsten en verliezen van betreffende beloningen worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
\nOntslagvergoedingen worden opgenomen als een last als de Groep zich op basis van een gedetailleerd, formeel plan aantoonbaar heeft verbonden tot de be\u00ebindiging van het dienstverband van een werknemer of een groep werknemers v\u00f3\u00f3r de gebruikelijke pensioendatum, zonder realistische mogelijkheid tot intrekking van dat plan.
\nEen voorziening wordt in de balans opgenomen wanneer de Groep een in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting heeft die het gevolg is van een gebeurtenis in het verleden, en waarbij het waarschijnlijk is dat afwikkeling leidt tot een uitstroom van middelen. De voorzieningen worden bepaald door de verwachte kasstromen contant te maken op basis van een disconteringsvoet v\u00f3\u00f3r belasting die een afspiegeling is van de actuele markttaxaties van de tijdswaarde van geld en, waar nodig, van de specifieke risico\u2019s met betrekking tot de verplichting. De oprenting van voorzieningen wordt verwerkt als financieringslast.
\nEen garantievoorziening wordt opgenomen nadat de onderliggende producten of diensten zijn verkocht en opgeleverd. Deze voorziening wordt opgenomen voor kosten die noodzakelijk gemaakt moeten worden om gebreken, die blijken na de oplevering maar tijdens de garantieperiode, op te heffen.
\nHerstructureringsvoorzieningen worden opgenomen (i) wanneer de Groep een uitgewerkt en formeel herstructureringsplan heeft goedgekeurd en (ii) een aanvang is gemaakt met de herstructurering of deze publiekelijk bekend is gemaakt.
\nIn overeenstemming met het van toepassing zijnde milieubeleid van de Groep en de toepasselijke wettelijke vereisten wordt een voorziening getroffen voor herstel van vervuilde terreinen.
\nEen voorziening voor verlieslatende contracten wordt opgenomen wanneer de door de Groep naar verwachting te behalen economische voordelen (dit zijn de waarschijnlijke opbrengsten) uit een overeenkomst lager zijn dan de kosten om aan de verplichtingen uit hoofde van de overeenkomst te voldoen, tenzij de nettokosten om het contract te be\u00ebindigen lager zijn. Voor overeenkomsten voor het uitvoeren van werkzaamheden bestaan deze kosten uit de aan de nog te vervullen prestatieverplichtingen toerekenbare kosten. Voorafgaand aan de instelling van een voorziening neemt de Groep op eventuele activa die betrekking hebben op het contract een eventueel bijzonder waardeverminderingsverlies.
\nHandelsschulden en overige te betalen posten maken onderdeel uit van de financi\u00eble verplichtingen (zie grondslag 13b). Handelsschulden en overige te betalen posten worden tegen geamortiseerde kostprijs opgenomen.
\nOnderhanden werken credit betreffen de verplichting om werkzaamheden voor klanten in verband met projecten uit te voeren waarvoor de Groep een vergoeding heeft ontvangen van de klant (of de klant het bedrag verschuldigd is). Deze post bestaat praktisch gezien uit de gefactureerde termijnen verminderd met de opbrengst naar rato van de voortgang van het vervullen van de prestatieverplichting (zie ook grondslag 6). Indien verliezen op projecten worden verwacht, wordt het totale verwachte verlies op het project direct als last in de betreffende periode verantwoord en onder de post 'Voorzieningen' verantwoord in de balans (zie ook grondslag 24d).
\nHet kasstroomoverzicht wordt opgesteld volgens de indirecte methode.
\nEen segment is een duidelijk te onderscheiden activiteit van de Groep. De segmenten zijn onderscheiden op basis van de indeling die de raad van bestuur gebruikt bij het nemen van operationele beslissingen. De Groep kent de volgende operationele segmenten: Vastgoed, Bouw & Techniek, Infra en Van Wanrooij.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfMaterialAccountingPolicyInformationExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F274": { "value": "Heijmans N.V. (de Vennootschap) is gevestigd in Rosmalen,\u00a0Nederland. De juridische vorm is een Naamloze Vennootschap. De geconsolideerde jaarrekening van de Vennootschap over het boekjaar 2023 omvat de Vennootschap en haar dochterondernemingen (tezamen te noemen de 'Groep') en het belang van de Groep in geassocieerde deelnemingen en entiteiten waarover gezamenlijke zeggenschap wordt uitgeoefend. De Groep verricht bouw- en ontwikkelactiviteiten in Nederland. Het adres van de hoofdvestiging is Graafsebaan 65, 5248 JT, Rosmalen,\u00a0Nederland.
\nDe jaarrekening is gepresenteerd in duizenden euro\u2019s.\u00a0
\nDe jaarrekening is opgesteld op basis van historische kosten, tenzij anders vermeld.\u00a0
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfGeneralInformationAboutFinancialStatementsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "D259": { "value": "Heijmans N.V.", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:NameOfReportingEntityOrOtherMeansOfIdentification", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "D264": { "value": "Rosmalen", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:PrincipalPlaceOfBusiness", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "D260": { "value": "Nederland", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DomicileOfEntity", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "D261": { "value": "Naamloze Vennootschap", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:LegalFormOfEntity", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "D265": { "value": "De Groep verricht bouw- en ontwikkelactiviteiten in Nederland.", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfNatureOfEntitysOperationsAndPrincipalActivities", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "D263": { "value": "Graafsebaan 65, 5248 JT, Rosmalen", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:AddressOfRegisteredOfficeOfEntity", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "D262": { "value": "Nederland", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:CountryOfIncorporation", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F279": { "value": "\nHet bestuur heeft op 8 maart 2024 de jaarrekening opgemaakt. De jaarrekening wordt ter vaststelling voorgelegd aan de algemene vergadering van aandeelhouders op 30 april 2024.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfAuthorisationOfFinancialStatementsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E275": { "value": "\nDe geconsolideerde jaarrekening 2023 is opgesteld in overeenstemming met International Financial Reporting Standards, zoals aanvaard binnen de Europese Unie (EU-IFRS) en Titel 9 Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:StatementOfIFRSCompliance", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E276": { "value": "\nDe jaarrekening is gepresenteerd in duizenden euro\u2019s.\u00a0
\nDe jaarrekening is opgesteld op basis van historische kosten, tenzij anders vermeld.\u00a0
\nBij het opstellen van de jaarrekening is uitgegaan van het continu\u00efteitsbeginsel.
\nDe opstelling van de jaarrekening in overeenstemming met EU-IFRS vereist dat de leiding oordelen vormt en schattingen en veronderstellingen maakt die van invloed zijn op de gerapporteerde waarde van activa en verplichtingen en van de baten en lasten. De schattingen en daaraan ten grondslag liggende veronderstellingen zijn gebaseerd op ervaringen en andere factoren, die als redelijk worden beschouwd. De uitkomsten van de schattingen vormen de basis voor de boekwaarde van activa en verplichtingen die niet op eenvoudige wijze uit andere bronnen blijkt. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen, zie ook toelichting 6.30 Schattingen en oordeelsvorming door het management.
\nDe schattingen en onderliggende veronderstellingen worden voortdurend beoordeeld. Herzieningen van schattingen zijn opgenomen in de periode waarin de schatting wordt herzien, indien de herziening alleen voor die periode gevolgen heeft. Herziening in de verslagperiode en toekomstige perioden vindt plaats indien de herziening ook gevolgen heeft voor toekomstige perioden.
De hierna uiteengezette grondslagen voor financi\u00eble verslaggeving zijn consistent toegepast voor alle gepresenteerde perioden in deze geconsolideerde jaarrekening en voor alle tot de Groep behorende entiteiten.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfBasisOfPreparationOfFinancialStatementsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F285": { "value": "\nBij het opstellen van de jaarrekening is uitgegaan van het continu\u00efteitsbeginsel.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfGoingConcernExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F282": { "value": "\nDe opstelling van de jaarrekening in overeenstemming met EU-IFRS vereist dat de leiding oordelen vormt en schattingen en veronderstellingen maakt die van invloed zijn op de gerapporteerde waarde van activa en verplichtingen en van de baten en lasten. De schattingen en daaraan ten grondslag liggende veronderstellingen zijn gebaseerd op ervaringen en andere factoren, die als redelijk worden beschouwd. De uitkomsten van de schattingen vormen de basis voor de boekwaarde van activa en verplichtingen die niet op eenvoudige wijze uit andere bronnen blijkt. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen, zie ook toelichting 6.30 Schattingen en oordeelsvorming door het management.
Impairmenttests
Jaarlijks worden impairmenttests uitgevoerd op goodwill uitgaande van de relevante kasstroomgenererende eenheid. Voor de wijze waarop de realiseerbare waarde wordt berekend, wordt verwezen naar de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving.
Uitgangspunt voor de impairmenttests is de waardering berekend volgens de Discounted Cash Flow-methode. Toekomstige kasstromen worden verdisconteerd middels de WACC na belastingen. De WACC in 2023 is 9,6% (2022: 9,2%). De WACC is berekend op basis van verschillende componenten op basis van publiek beschikbare informatie. Het betreft hier zowel macro-economische indicatoren, als gegevens van andere beursgenoteerde bedrijven die gebruikt zijn als \u2018peer group\u2019.
De bedrijfswaarde van de kasstroomgenererende bedrijfseenheden is gebaseerd op de verwachte toekomstige kasstromen. Budget 2024 en 2025 vormen de basis voor de kasstroomprojectie. Omzet en bruto-omzetresultaat in het budget is gebaseerd op de orderportefeuille, ervaringen uit het verleden en de strategische ambities. Voor de periode van 2026 tot en met 2030 wordt er gerekend met een groeivoet van 1,2% (2022: 0%) dit is gebaseerd op ramingen voor economische groei in Nederland. Voor de periode na 2030 (de zogenaamde terminal value in de discounted cash flow methode) is gerekend met een groeivoet van 0% (2022: 0%). Het bruto-omzetresultaat voor de periode na 2026 is vanuit conservatief oogpunt constant verondersteld en gebaseerd op een gemiddelde van het budget en in het verleden behaalde marges.
Er is bij Bouw & Techniek en Infra een sensitiviteitsanalyse uitgevoerd op drie belangrijke sleutelparameters die invloed hebben op de Goodwill impairment: WACC, groeivoet en bruto-omzetresultaat. Voor de relevante kasstroomgenererende eenheden geldt dat redelijkerwijs te verwachten veranderingen in belangrijke uitgangspunten niet tot een impairment zouden leiden.
Heijmans heeft Van Wanrooij overgenomen op 5 september 2023 en daarna heeft er een voorlopige \u2018purchase price allocation\u2019 plaatsgevonden waarin de goodwill van Van Wanrooij is vastgesteld. In de \u2018purchase price allocation\u2019 zijn de activa van de onderneming gewaardeerd en het verschil tussen de marktwaarde en overnameprijs is de goodwill. De gerealiseerde resultaten 2023, de outlook 2024 en de marktontwikkelingen hebben zich positief ontwikkeld tussen waarderingsdatum en jaareinde, waardoor geen sprake is van een impairment trigger.
\nUltimo 2023 bedraagt de gewaardeerde verliescompensatie \u20ac 13,3 miljoen (2022: \u20ac 20,9 miljoen). De gewaardeerde verliescompensatie heeft nagenoeg geheel betrekking op de verliescompensatie van de Nederlandse fiscale eenheid Heijmans NV. De verrekening van de fiscale verliezen is per 1 januari 2022 aangepast. Op basis van de nieuwe verliesverrekeningsregels zijn met ingang van het boekjaar 2022 winsten boven \u20ac 1 miljoen nog maar voor 50% verrekenbaar met verliezen uit het verleden. Daartegenover staat dat op basis van de nieuwe verliesverrekeningsregels met ingang van het boekjaar 2022 alle verliezen onbeperkt voorwaarts verrekenbaar zijn met toekomstige winsten.
Een uitgestelde belastingvordering wordt opgenomen voor zover het op basis van prognoses waarschijnlijk is dat er in de toekomst voldoende belastbare winsten beschikbaar zullen zijn die voor de realisatie van de actiefpost kunnen worden aangewend. Het merendeel van de activiteiten presteert volgens plan. De prognoses zijn gebaseerd op de orderportefeuille, het businessplan 2024 en de meerjarenprognose, die ook de basis vormen voor de bepaling van de realiseerbare waarde van de goodwill (impairmenttests). De gemiddelde EBIT-marge van de Nederlandse fiscale eenheid wordt in de meerjarenprognose verondersteld licht te groeien. Inherent aan de waardering van de uitgestelde belastingvorderingen is dat de verrekenbaarheid afhankelijk is van het realiseren van het businessplan 2024 en de meerjarenprognose, die de beste inschatting van de Groep is. Uitgaand van de geprognosticeerde resultaten voor de jaren 2024 tot en met 2026 en het geldende tarief van 25,8% zijn er voor deze jaren voldoende belastbare winsten beschikbaar voor de realisatie van de per 31 december 2023 gewaardeerde actiefpost.
Het salderen van uitgestelde belastingvorderingen met uitgestelde belastingverplichtingen is toegestaan zolang er een wettelijk afdwingbaar recht is om de huidige belastingvorderingen te salderen met de huidige belastingverplichtingen, samen met de intentie om dit te doen, en de uitgestelde belastingen betrekking hebben op winstbelastingen geheven door dezelfde belastingautoriteit voor dezelfde entiteit of voor dezelfde fiscale eenheid. De uitgestelde belastingvordering is niet gesaldeerd met de uitgestelde belastingverplichting omdat deze niet toerekenbaar zijn aan dezelfde fiscale eenheid.
Het verloop van de uitgestelde belastingvorderingen is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Stand per 1 januari | \n \n 20.943 | \n \n 25.509 | \n
| \n Impact tariefswijziging | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Correctie voorgaand boekjaar | \n \n -210 | \n \n 193 | \n
| \n Last over het boekjaar | \n \n -8.450 | \n \n -9.341 | \n
| \n Waarderen niet eerder gewaardeerde verliezen | \n \n 983 | \n \n 4.582 | \n
| \n Impact nieuwe verliesverrekeningsregels | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 13.266 | \n \n 20.943 | \n
Bij de bepaling van de omvang van de uitgestelde belastingverplichtingen is de fiscale waardering van het onderhanden werk (inclusief woningbouwprojecten) in Nederland gelijkgesteld aan de IFRS-waardering.\u00a0
In geval van tijdelijke verschillen, die ontstaan bij dochtermaatschappijen en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten en joint ventures, worden uitgestelde belastingvorderingen of -verplichtingen opgenomen. In 2023 heeft Heijmans de overname van Van Wanrooij afgerond. De toepassing van IFRS 3 heeft geresulteerd in de re\u00eble waarde aanpassing van immateri\u00eble activa (\u20ac 6 miljoen) en voorraden en strategische gronden\u00a0(\u20ac 123 miljoen bij Heijmans en \u20ac 19 miljoen bij joint ventures, in totaal\u00a0\u20ac 142 miljoen). Dit positieve verschil van \u20ac 148 miljoen met de boekwaarde van de overgenomen activa leidt tot een verhoging van de belastinggrondslag van die activa. De toekomstige omkering van dit verschil geeft aanleiding tot een uitgestelde belastingverplichting van in totaal \u20ac 38 miljoen, waarvan \u20ac 33 miljoen bij Heijmans en \u20ac 5 miljoen bij joint ventures geactiveerd op de openingsbalans van september 2023.\u00a0
Het merendeel van de uitgestelde belastingverplichtingen heeft een looptijd van meer dan 1 jaar.
Niet in de balans gewaardeerde fiscale verliezen
Ultimo 2023 bedragen de niet in de balans gewaardeerde fiscale verliezen \u20ac 44,8 miljoen (2022: \u20ac 43,4 miljoen). Dit heeft met name betrekking op de in 2022 geacquireerde Dynniq Energy BV (2023: \u20ac 1,7 miljoen) en 3 buitenlandse dochtervennootschappen (in Belgi\u00eb en Duitsland) waar geen operationele activiteiten in plaatsvinden (2023: \u20ac 42,6 miljoen). Deze niet gewaardeerde fiscale verliezen zijn onbeperkt verrekenbaar en verlopen niet.
Strategische grondposities
Strategische grondposities worden gewaardeerd tegen kostprijs of lagere netto realiseerbare waarde. De netto realiseerbare waarde van deze posities kan zijn de directe opbrengstwaarde of de indirecte opbrengstwaarde. De netto realiseerbare waarde is gebaseerd op de verwachte wijze en tijdslijnen van realisatie, en is derhalve in de meeste gevallen gebaseerd op een indirecte opbrengstwaarde-methodiek. De indirecte opbrengstwaarde is de geschatte opbrengst in het kader van de normale bedrijfsvoering minus de geschatte kosten van voltooiing en verkoop, waarbij de verwachte kasstromen veelal contant worden gemaakt tegen een disconteringsvoet van 5%, tenzij in een samenwerking bijvoorbeeld als gevolg van gunstige financieringsafspraken een ander percentage is afgesproken. Bij het bepalen van de disconteringsvoet wordt rekening gehouden met de verwachte vermogensstructuur, operationele risico\u2019s en Heijmans- of projectspecifieke omstandigheden.
Bij de bepaling van de indirecte opbrengstwaarde wordt gebruikgemaakt van beoordelingen en schattingen. Hierbij worden onzekerheden die betrekking hebben op strategische grondposities, zoals demografische ontwikkelingen, ligging, invulling en uitwerking van ontwikkelplannen en bestuurlijke besluitvorming, zoveel mogelijk locatiespecifiek, meegenomen. Dit resulteert per locatie in een verwachte ontwikkeling van de grond- en woningprijzen en overige variabelen, die uiteindelijk bepalend zijn voor de indirecte opbrengstwaarde. De Groep voert twee keer per jaar een interne integrale beoordeling van de waardering van de grondposities uit.
Het risico op afwijkingen ten opzichte van beoordelingen en schattingen is in het algemeen groter bij strategische grondposities zonder bestemmingsplan dan bij grondposities met bestemmingsplan, waarbij het risico op afwijkingen verder toeneemt naarmate het naar verwachting langer duurt voordat een begin wordt gemaakt met de ontwikkeling.
In 2023 is de netto realiseerbare waarde van strategische grondposities berekend en deze is vergeleken met de boekwaarde. Dit heeft niet geresulteerd in een afwaardering (2022: nihil). Eveneens heeft er geen afwaardering in een joint venture plaatsgevonden (in 2022: \u20ac 4,1 miljoen).\u00a0
Voor nadere toelichting op de verpanding van grondposities in relatie tot de financieringsafspraken wordt verwezen naar toelichting 6.22.
De voorraad bevat in 2023 voor \u20ac 9,7 miljoen (2022: nihil) een aantal woningen die gereed zijn / opgeleverd, maar nog niet zijn verkocht.
Looptijd
De posten 'Strategische grondposities' en 'Woningen in voorbereiding en in aanbouw' hebben in beginsel een looptijd langer dan 12 maanden na balansdatum (grotendeels 2 tot 10 jaar). De overige posten hebben in beginsel een looptijd korter dan 12 maanden.
Impact Van Wanrooij acquisitie
Met de acquisitie van Van Wanrooij heeft Heijmans de voorraad ontwikkelposities met circa 14.000 woningen uitgebreid verdeeld over strategische grondposities en woningen in voorbereiding en in aanbouw. In het kader van de purchase price allocation zijn de ontwikkelposities gewaardeerd op marktwaarde. De totale voorraad ontwikkelposities is een marktwaarde per 5 september toegekend van\u00a0\u20ac 259 miljoen, hetgeen een 'fair value step up' betekende van\u00a0\u20ac 142 miljoen per die datum. Deze\u00a0\u20ac 259 miljoen is deels on balance verwerkt (in consolidatie) en deels off balance (in joint ventures). Tevens bestaat de voorraad ontwikkelposities ook deels uit onderhanden werk standen en is deze deels geclassificeerd onder de waarborgsommen. Voor een specificatie van deze posten wordt verwezen naar de tabel in paragraaf 6.2.
Tussen 5 september en 31 december zijn de strategische grondposities uitgebreid met\u00a0\u20ac 9 miljoen tot\u00a0\u20ac 68 miljoen. De Van Wanrooij acquisitie verklaart daarmee het grootste deel\u00a0van de stijging van de strategische grondposities met\u00a0\u20ac 80 miljoen. De woningen in voorbereiding en in aanbouw zijn in dezelfde periode met\u00a0\u20ac 18 miljoen gedaald tot\u00a0\u20ac 139 miljoen. De daling kwam deels (\u20ac 8,7 miljoen) door het hoge aantal transporten van woningen in deze periode en deels (\u20ac9,7 mijoen) door de gedeeltelijke vrijval van de fair value step up. De totale woningen in voorbereiding en in aanbouw stegen in 2023 met\u00a0\u20ac 128 miljoen en dit bedrag werd dus meer dan volledig verklaard door de overname van Van Wanrooij.
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Uitgevoerde en aan klanten overgedragen prestatieverplichtingen (praktisch gezien bestaat deze post uit gerealiseerde opbrengsten naar rato van de voortgang) | \n \n 3.593.067 | \n \n 3.057.297 | \n
| \n af: Gedeclareerde termijnen | \n \n -3.758.456 | \n \n -3.183.062 | \n
| \n Saldo onderhanden werken | \n \n -165.389 | \n \n -125.765 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Onderhanden werk debet (positief saldo onderhanden werk) | \n \n 139.215 | \n \n 95.645 | \n
| \n Onderhanden werk credit (negatief saldo onderhanden werk) | \n \n -304.604 | \n \n -221.410 | \n
| \n Saldo onderhanden werken | \n \n -165.389 | \n \n -125.765 | \n
De waardering van onderhanden werken wordt per project periodiek beoordeeld door de projectverantwoordelijke en het management van de betreffende eenheid. Deze beoordeling gebeurt met name op basis van de vastleggingen in de projectdossiers, de projectadministratie en kennis en ervaring van betrokkenen. Inherent aan dit proces en de projectmatige activiteiten is dat inschattingen worden gemaakt en dat de Groep betrokken is bij onderhandelingen en discussies over financi\u00eble afwikkeling van projecten, zoals minder-/meerwerk, claims, arbitrage en boetes, het tijdstip van oplevering en het kwaliteitsniveau van het werk. Later kan blijken dat de werkelijkheid afwijkt van de schattingen. Vooral bij meerjarige werken waarin veel maatwerk is opgenomen, zal dit het geval zijn, en indien sprake is van lopende claims of meerwerkdiscussies die per balansdatum nog worden bediscussieerd met opdrachtgevers. Voor een nadere toelichting op enkele specifieke projecten, zie toelichting 6.30 Schattingen en oordeelsvorming door het management.
De genoemde schattingen zijn met meer onzekerheid omgeven naarmate bijvoorbeeld:
contractvormen en daarbij specifiek gemaakte afspraken meer risico\u2019s voor de Groep betekenen. Bijvoorbeeld bij een DC (Design and Construct) contract neemt de Groep het ontwerprisico voor zijn rekening. Bij DBMO (Design, Build, Maintain, Operate) contracten komt de verantwoordelijkheid voor het onderhoud en exploitatie hierbij;
projecten zich in de ontwerpfase bevinden. Bij het uitwerken van een voorlopig ontwerp naar een definitief ontwerp kunnen aanzienlijke afwijkingen van het voorlopig ontwerp blijken, hetgeen kan leiden tot positieve of negatieve bijstelling van de initi\u00eble prognose.
Daarnaast kennen projecten tijdens de uitvoeringsfase tal van kansen en risico\u2019s. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan meerwerk, claims en onvoorziene omstandigheden die mogelijk voor rekening van de Groep komen.
Variabele vergoedingen worden alleen verantwoord indien het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden:
Opbrengsten als gevolg van meerwerk worden betrokken in de totale contractopbrengsten als het bedrag op enigerlei wijze door de opdrachtgever is geaccepteerd.
Claims en incentives worden gewaardeerd in het onderhanden werk voor zover deze voortkomen uit afdwingbare rechten, het zeer waarschijnlijk is dat deze tot opbrengsten zullen leiden en betrouwbaar kunnen worden bepaald.
Voor zover het niet zeer waarschijnlijk is dat een boete niet wordt geheven, wordt deze voor de betreffende verwachte omvang in mindering gebracht op de opbrengsten.
Bonussen worden opgenomen in de opbrengst uit hoofde van onderhanden projecten indien het project voldoende vergevorderd is en het zeer waarschijnlijk is dat aan de gespecificeerde prestatiestandaarden zal worden voldaan (en dat het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden) en het bedrag van de bonus betrouwbaar kan worden vastgesteld. Indien een bonus pas na het verstrijken van een bepaalde termijn na oplevering van het project kan worden verkregen, dan wordt de bonus ook pas verantwoord nadat zeer waarschijnlijk is dat deze zal worden verkregen (en dat het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden).
De post 'Onderhanden werken debet' betreft het recht op vergoeding voor uitgevoerde en aan de klant overgedragen werkzaamheden met betrekking tot projecten. Deze post bedraagt eind 2023 \u20ac 139 miljoen (2022: \u20ac 96 miljoen). Hierop zijn geen materi\u00eble bedragen in mindering gebracht vanwege verwachte kredietverliezen.
De post 'Onderhanden werken credit' betreft de verplichting om werkzaamheden voor klanten in verband met projecten uit te voeren waarvoor de Groep een vergoeding heeft ontvangen van de klant (of de klant het bedrag verschuldigd is). Dit betekent in de praktijk dat de aan de klant gefactureerde bedragen hoger zijn dan de opbrengsten die op het project zijn gerealiseerd, ofwel per saldo voorgefinancierd zijn door de klant. Deze post bedraagt eind 2023 \u20ac 305 miljoen (2022: \u20ac 221 miljoen).
De posten onderhanden werken debet en credit hebben overwegend een looptijd korter dan 12 maanden.
In de posten onderhanden werken debet en credit zijn geen posten van belang opgenomen met betrekking tot marginale kosten om een contract te verkrijgen of te vervullen.
\nOp de gesyndiceerde faciliteit zijn diverse convenanten van toepassing, bestaande uit informatieverplichtingen, algemene verplichtingen en financi\u00eble minimum vereisten (de zogenaamde financi\u00eble convenanten). Indien niet aan de financi\u00eble convenanten wordt voldaan is de faciliteit direct opeisbaar. Voor de financi\u00eble convenanten geldt dat de gerapporteerde cijfers op basis van IFRS het uitgangspunt vormen. Voor bepaalde zaken dienen er correcties doorgevoerd te worden, bijvoorbeeld indien projectfinanciering op non recourse basis is. Tevens wordt er gecorrigeerd voor IFRS 11, hetgeen inhoudt dat niet de equity methode wordt gehanteerd voor joint ventures, maar proportionele verwerking van financi\u00eble resultaten plaatsvindt.
Er is een solvabiliteitsratio van toepassing, die jaarlijks aan het eind van het jaar toetst of voldaan wordt aan een niveau van minimaal 21%. Het betreft de in het jaarverslag gerapporteerde solvabiliteit op basis van het garantievermogen. Sinds de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig zijn afgelost (in 2022) is het garantievermogen gelijk aan het eigen vermogen. Voorts is een interest cover ratio van toepassing, te toetsen aan het eind van ieder kwartaal op een minimum niveau van 5. Daarnaast dient een leverage ratio eveneens ieder kwartaal getoetst te worden op een maximum van 3. De interest cover ratio is de uitkomst van EBITDA (resultaat voor belastingen, rente, afschrijvingen en amortisaties) gedeeld door de netto rentelasten, beide maatstaven berekend over de achterliggende 12 maanden. De leverage ratio is de uitkomst van netto schuld gedeeld door EBITDA over de achterliggende 12 maanden. De definities van deze begrippen bevatten een aantal aanpassingen ten opzichte van de gerapporteerde cijfers, zoals met de bankengroep overeengekomen in de kredietovereenkomst. Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige netto schuld zijn de vermeerdering met netto schuld uit joint ventures en bepaalde projectfinancieringen, waarbij geen verhaalsrecht op Heijmans bestaat (non-recourse). Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige EBITDA betreffen de geactiveerde rente, resultaten gerelateerd aan verkochte bedrijfseenheden, re\u00eble waarde aanpassingen, reorganisatiekosten en EBITDA resultaat joint ventures. De belangrijkste aanpassing van de boekhoudkundige netto rentelasten betreft de uitsluiting van rentelasten uit non recourse projectfinanciering. Gedurende het hele jaar heeft Heijmans ruimschoots geopereerd binnen afgesproken convenanten.
Het voldoen aan de convenanten wordt actief gemonitord binnen Heijmans. Op basis van het businessplan 2024 en de solide financi\u00eble uitgangspositie ultimo 2023, gaat de Groep ervan uit het aankomende jaar ruimschoots binnen de convenanten te kunnen blijven opereren. De ontwikkeling van de EBITDA en de nettoschuld zijn daarbij relevante parameters. Het verloop van de nettoschuld is onderhevig aan schommelingen in het werkkapitaal, die verklaard worden vanuit seizoensinvloeden en fluctuaties van specifieke projecten. Gedurende het jaar is het werkkapitaalbeslag over het algemeen hoger dan aan het eind van het jaar, hetgeen kan resulteren in een hogere netto schuld in de range van \u20ac 25-75 miljoen. Deze swings in het werkkapitaal worden opgevangen door de ruimte die beschikbaar is op de revolving credit facility.
| \n Bedragen x \u20ac 1 miljoen | \n \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n | \n\n toelichting | \n \n | \n\n | \n
| \n Rentedragende schulden | \n \n 6.22 | \n \n 87,3 | \n \n 13,9 | \n
| \n Leaseverplichtingen (IFRS 16 'Leases') | \n \n 3. | \n \n 89,9 | \n \n 72,2 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n -40,4 | \n \n -237,0 | \n
| \n Netto schuld | \n \n | \n\n 136,8 | \n \n -150,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto schuld joint ventures | \n \n | \n\n 4,8 | \n \n 12,1 | \n
| \n Netto schuld non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -18,3 | \n \n -23,6 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0,0 | \n \n 0,0 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n 3,4 | \n \n 6,5 | \n
| \n Netto schuld convenanten (A) | \n \n | \n\n 126,7 | \n \n -155,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gerapporteerde EBITDA | \n \n 6.1 | \n \n 126,9 | \n \n 109,7 | \n
| \n EBITDA joint ventures | \n \n 6.1 | \n \n 5,4 | \n \n 8,7 | \n
| \n Bijzondere posten | \n \n 6.1 | \n \n 14,8 | \n \n 8,0 | \n
| \n Onderliggende EBITDA | \n \n | \n\n 147,1 | \n \n 126,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n 6.7 | \n \n 1,0 | \n \n 1,7 | \n
| \n Fair value step-up Van Wanrooij | \n \n | \n\n 10,9 | \n \n 0,0 | \n
| \n EBITDA projecten met non-recourse financiering | \n \n | \n\n -1,2 | \n \n -1,1 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -8,3 | \n \n -0,8 | \n
| \n EBITDA convenanten (B) - Interest Cover | \n \n | \n\n 149,5 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA toerekenbaar aan desinvesteringen | \n \n | \n\n 30,5 | \n \n 0,0 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA convenanten (C) - Leverage Ratio | \n \n | \n\n 180,0 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto Rentelasten | \n \n | \n\n 2,7 | \n \n 4,9 | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n | \n\n 1 | \n \n 1,7 | \n
| \n Netto rentelasten joint ventures | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,4 | \n
| \n Rentelasten non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,7 | \n
| \n Rente cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n -0,7 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -0,9 | \n \n -2,4 | \n
| \n Netto rentelasten convenanten (D) | \n \n | \n\n 1,68 | \n \n 2,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n 2. | \n \n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Garantievermogen (E) | \n \n | \n\n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Balanstotaal (F) | \n \n 3. | \n \n 1.335,6 | \n \n 1083,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Leverage ratio (A/C) <3 | \n \n | \n\n 0,7 | \n \n -1,3 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Interest cover ratio (B/D) >5 (indien rentelasten negatief zijn, dan niet van toepassing) | \n \n | \n\n 89,2 | \n \n 52,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Solvabiliteitsratio (E/F) >21% | \n \n | \n\n 28,7% | \n \n 29,3% | \n
De voornaamste actuari\u00eble veronderstellingen per balansdatum zijn:
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Disconteringsvoet | \n \n 3,20% | \n \n 3,60% | \n
| \n Toekomstige looninflatie | \n \n 7,12% en \u20ac 100 voor 2024. 2,25% voor 2025 en verder. | \n \n 5,06% voor 2023. 2,25% voor 2024 en verder. | \n
| \n Toekomstige loonsverhogingen | \n \n 0-1,5% | \n \n 0-1,5% | \n
| \n Toekomstige indexatie | \n \n 0,0% in 2024 voor regelingen die de indexatie van Bpf Bouw volgen, 0-1,4% voor de overige regelingen. 0-1,4% voor alle regelingen voor 2025 en verder. | \n \n 15,44% in 2023 voor regelingen die de indexatie van Bpf Bouw volgen, 0-1,4% voor de overige regelingen. 0-1,4% voor alle regelingen voor 2024 en verder. | \n
| \n Personeelsverloop | \n \n 3,5-12,5% | \n \n 3,5-12,5% | \n
| \n Sterftetabel | \n \n AG Prognosetafel 2022 0/0 | \n \n AG Prognosetafel 2022 0/0 | \n
De disconteringsvoet is gebaseerd op hoogwaardige ondernemingsobligaties gecorrigeerd voor de looptijd van de uitkeringsverplichting. Dit geldt eveneens voor het verwachte rendement.
De toekomstige indexatie is gebaseerd op de indexatie die door het bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (Bpf Bouw) naar verwachting wordt toegekend. Voor regelingen die een-op-een de indexatie van het bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (Bpf Bouw) volgen, is de toekomstige indexatie gebaseerd op de indexatie die door Bpf Bouw naar verwachting wordt toegekend. Daarbij wordt voor het eerstvolgende jaar na balansdatum de indexatie meegenomen die daadwerkelijk door Bpf Bouw is toegekend, 15,44% voor 2023 en 0,00% voor 2024
\nDe verantwoordingsinformatie in de jaarrekening is deels gebaseerd op schattingen en veronderstellingen. De Groep maakt deze schattingen en doet veronderstellingen ten aanzien van de toekomst. Deze zijn onder andere gebaseerd op ervaringen en verwachtingen over toekomstige gebeurtenissen zoals deze zich, naar de huidige stand van zaken, redelijkerwijs kunnen voordoen. Deze schattingen en veronderstellingen worden continu ge\u00ebvalueerd.
De herziening van of afwijkingen van schattingen en veronderstellingen ten opzichte van de daadwerkelijke uitkomsten, kunnen leiden tot materi\u00eble aanpassing van de boekwaarde van activa en verplichtingen.
Naast de reeds in de waarderingsgrondslagen (paragraaf 5) en de toelichtende paragrafen (6.1 tot en met 6.29) uiteengezette schattingselementen worden hieronder de belangrijkste elementen van schattingsonzekerheden toegelicht.
\nHet huidige economische klimaat wordt gekenmerkt door veel onzekerheden en is het uitvloeisel van hoge inflatie, verhoogde rentes, geopolitieke risico\u2019s en de resterende gevolgen van de pandemie.
In de bouwbranche zijn de inkoopprijzen over de hele linie afgelopen jaar gestegen en staat de beschikbaarheid van materialen en arbeid onder druk. Vooral energie en halffabricaten zijn substantieel duurder dan vorig jaar. De Groep neemt daarom geen grotere werken of werken met een langere uitvoeringsperiode zonder indexeringsafspraken aan. In 2023 is de Groep er in geslaagd om de hogere inkoopkosten op basis van indexeringsafspraken grotendeels door te berekenen in de verkoopprijzen van onze producten en diensten.
Tot de overname van Wanrooij op 5 september had de Groep een positieve netto kaspositie. Hierdoor hebben de gestegen rentetarieven een positief effect gehad op het saldo van de interestbaten en -lasten.\u00a0
\nEen stijgende rente zorgt voor een stijging van de disconteringsvoet (WACC) die gebruikt wordt voor de jaarlijkse impairmenttest van de goodwill (zie toelichting 6.12 Immateri\u00eble activa). Vanwege de aanzienlijke aanwezige ruimte tussen de boekwaarde en de bedrijfswaarde van de betreffende kasstroomgenererende eenheden die alleen relevant is voor de sectoren Bouw & Techniek en Infra (voor Van Wanrooij is dit nog niet bekend), is het risico van een toekomstige afwaardering als gevolg van een verdere rentestijging, slechts in zeer beperkte mate aanwezig (zie toelichting 6.12 Immateri\u00eble activa). \u00a0
\u00a0De gevolgen van de macro economische ontwikkelingen worden continu gemonitord door de raad van bestuur. De vooruitzichten van de Groep voor de komende jaren zijn goed, gegeven onder meer de orders in portefeuille (die van goede kwaliteit is en een beperkt risicoprofiel kent) en de beschikbare ruimte in de financieringsfaciliteiten.
\nDe gevolgen van de stikstofproblematiek op de financi\u00eble resultaten van de Groep waren in 2023 relatief beperkt. Deze problematiek zorgt voor vertraging bij tenders op de grote infraprojecten. De vertraging op de uitvoering van onze projecten blijft vooralsnog beperkt. De mogelijke gevolgen van vertraging van de uitgifte van vergunningen wordt continu gemonitord. De vooruitzichten van de Groep voor de komende jaren zijn goed, gegeven onder meer de orders in portefeuille (die van goede kwaliteit is en een beperkt risicoprofiel kent) en de beschikbare ruimte in de financieringsfaciliteiten.
\nKlimaatverandering biedt zowel risico\u2018s als kansen voor de Groep. Deze kunnen gevolgen hebben voor de middellangetermijnprognoses die ten grondslag liggen aan de waardering van activa.
In het jaarverslag is in bijlage 11.6.10 een overzicht van de kansen en risico\u2019s in relatie tot klimaatverandering opgenomen. Uit dit overzicht blijkt dat de kansen groter zijn dan de risico\u2019s. De Groep ziet geen aanleiding om zijn middellangetermijnprognoses neerwaarts aan te passen.
Per actiefpost zijn de overwegingen als volgt (in volgorde dat deze posten op de balans staan):
Materi\u00eble vaste activa
Het risico op afwaarderingen vanwege klimaatrisico\u2019s is beperkt. De post bestaat uit (relatief) nieuw materieel dat aan de milieunormen voldoet en investeringen in onder meer een houtskeletbouwwoningfabriek (Industrieel Bouwen). Daarnaast is sprake van ouder materieel met relatief lage boekwaarde. Het ouder materieel wordt op termijn mogelijk minder inzetbaar. Dit geldt bijvoorbeeld voor oudere vrachtwagens met een te hoge uitstoot van broeikasgassen. Er is een plan om dit materieel te vervangen voor schoner materieel. Voor het oudere materieel bestaat (voorlopig in ieder geval nog) een tweede handsmarkt in met name 2e en 3e wereld landen waardoor de huidige restwaardes veelal nog worden gerealiseerd. Daarnaast kan ouder materieel dat bijvoorbeeld niet meer in binnensteden ingezet kan worden, nog wel daarbuiten worden gebruikt.
Gebruiksrechten geleasde materi\u00eble vaste activa
Vanwege de korte looptijd van de leases is de impact van klimaatrisico\u2019s op de waardering beperkt.
Immateri\u00eble activa
Omdat de kansen groter zijn dan de risico\u2019s (zie bijlage 11.6.10 van het jaarverslag) voor alle sectoren van Heijmans (waaronder de kasgenererende eenheden Bouw & Techniek en Infra waar de immateri\u00eble activa aan zijn toebedeeld), leiden klimaatrisico\u2019s niet tot een grotere kans op afwaardering.
Joint ventures en geassocieerde deelnemingen
Deze post betreft hoofdzakelijk deelnemingen waarin grondposities zijn ondergebracht. Alle grondposities bevinden zich in Nederland. De behoefte aan woningen blijft groot en daarmee ook de behoefte aan grond om deze woningen op te bouwen. Op de z\u00e9\u00e9r lange termijn bestaat het risico op onbruikbaarheid van grond vanwege overstroming. De Groep vertrouwt er op dat Nederland als welvarend land hier maatregelen tegen neemt. Hiervoor is nog voldoende tijd voorhanden. Het risico op afwaarderingen van deelnemingen waarin grond is ingebracht vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s is beperkt.
Daarnaast bestaat deze post uit de 50% deelneming in AsfaltNu. Op de lange termijn is de verwachting dat de behoefte aan wegen niet zal afnemen. Een milieuvriendelijker alternatief voor asfalt is nog niet voorhanden. De eisen ten aanzien van de uitstoot van broeikasgassen en andere schadelijke stoffen zullen naar verwachting steeds groter worden, waardoor de huidige asfaltfabrieken op termijn mogelijk niet meer bruikbaar zouden kunnen worden zonder aanvullende investeringen in schonere oplossingen. Het risico op afwaarderingen van de deelneming in AsfaltNu vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s is middelgroot.
Leningen verstrekt aan joint ventures
Deze post bestaat hoofdzakelijk uit leningen aan joint ventures waarin grondposities zijn ondergebracht. Zoals hierboven is aangegeven, is het risico op afwaarderingen van deze deelnemingen als gevolg van klimaatrisico\u2019s beperkt en daarmee is ook het risico op leningen die aan deze deelnemingen zijn verstrekt beperkt.
Uitgestelde belastingvorderingen
Gezien de korte realisatietermijn is het risico op afwaarderingen vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s gering.
Strategische grondposities
Alle grondposities bevinden zich in Nederland. De behoefte aan woningen blijft groot en daarmee ook de behoefte aan grond om deze woningen op te bouwen. Op de z\u00e9\u00e9r lange termijn bestaat het risico op onbruikbaarheid van grond vanwege overstroming. De Groep vertrouwt er op dat Nederland als welvarend land hier maatregelen tegen neemt. Hiervoor is nog voldoende tijd voorhanden. Het risico op afwaarderingen van grond vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s is beperkt.
Overige voorraden
Deze post bestaat hoofdzakelijk uit woningen in aanbouw en voorbereiding. Gezien de relatief korte realisatietermijn is het risico op afwaarderingen vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s gering.
Onderhanden werken
Gezien de relatief korte realisatietermijn is het risico op afwaarderingen vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s gering. Voor bepaalde projecten zijn specifieke klimaatdoelstellingen overeengekomen met opdrachtgever. Door beperkte beschikbaarheid van materieel met lage emissies, zijn deze in sommige gevallen moeilijk te halen, met mogelijke boetes tot gevolg. Indien van toepassing zijn deze al in de waardering verdisconteerd.
Handels- en overige vorderingen
Gezien de zeer korte realisatietermijn is het risico op afwaarderingen vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s per definitie gering.
\nVoor een nadere toelichting van de belangrijkste uitgangspunten die bij de waardering van projecten worden gehanteerd, wordt verwezen naar toelichting 6.17 Onderhanden werken.
\nIn toelichting 6.22 zijn de voorwaarden van de financiering nader toegelicht. Een belangrijke voorwaarde is het behalen van de convenantratio's, met name de interest cover ratio, de leverage ratio en de solvabiliteitsratio. Een adequate beheersing van projectrisico's (zie hierboven), is voor het behalen van de ratio's van belang. Dit geldt eveneens voor het realiseren van het businessplan 2023 en meerjarenprognose.
\nDe belangrijkste actuari\u00eble uitgangspunten met betrekking tot het berekenen van de pensioenverplichtingen zijn in toelichting 6.23 uiteengezet. Voor verzekerde regelingen die de indexatie van het pensioenfonds voor de Bouwnijverheid volgen, bestaat er een verhoogd risico dat de Groep aanvullende stortingen zal moeten doen. In 2024 zullen geen grote bijstortingen plaatsvinden vanwege het feit dat het pensioenfonds voor de Bouwnijverheid heeft besloten de pensioenen niet te indexeren. Niet uitgesloten kan worden dat in de jaren na 2024 aanvullende stortingen kunnen plaatsvinden.
\nVoor een nadere toelichting van de belangrijkste schattingselementen die bij de waardering van uitgestelde belastingvorderingen worden gehanteerd, wordt verwezen naar toelichting 6.15.
\nVoor een nadere toelichting van de belangrijkste schattingselementen die bij de waardering van grondposities worden gehanteerd, wordt verwezen naar toelichting 6.16 Voorraden.
\nVoor de belangrijkste uitgangspunten, gehanteerd bij de jaarlijkse bepaling van de realiseerbare waarde van de immateri\u00eble activa wordt verwezen naar toelichting 6.12 Immateri\u00eble activa.
\nIn het kader van de overname dient conform IFRS een purchase price allocation (PPA) te worden uitgevoerd, waarbij de totale transactiesom dient te worden toegewezen aan de overgenomen activa en passiva. Deze worden daarbij verantwoord op basis van marktwaarde (fair value accounting) en het verschil tussen de betaalde prijs en de nettovermogenswaarde van de activa en passiva op basis van marktwaarde wordt verantwoord als goodwill. Zoals toegestaan onder IFRS 3 \u2018Business Combinations\u2019 is de re\u00eble waarde van de overgenomen identificeerbare activa en passiva op voorlopige basis gepresenteerd. De voorlopige re\u00eble waarden bepalingen zijn uitgevoerd door een onafhankelijke professionele deskundige.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfAccountingJudgementsAndEstimatesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F281": { "value": "\nDe opstelling van de jaarrekening in overeenstemming met EU-IFRS vereist dat de leiding oordelen vormt en schattingen en veronderstellingen maakt die van invloed zijn op de gerapporteerde waarde van activa en verplichtingen en van de baten en lasten. De schattingen en daaraan ten grondslag liggende veronderstellingen zijn gebaseerd op ervaringen en andere factoren, die als redelijk worden beschouwd. De uitkomsten van de schattingen vormen de basis voor de boekwaarde van activa en verplichtingen die niet op eenvoudige wijze uit andere bronnen blijkt. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen, zie ook toelichting 6.30 Schattingen en oordeelsvorming door het management.
Impairmenttests
Jaarlijks worden impairmenttests uitgevoerd op goodwill uitgaande van de relevante kasstroomgenererende eenheid. Voor de wijze waarop de realiseerbare waarde wordt berekend, wordt verwezen naar de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving.
Uitgangspunt voor de impairmenttests is de waardering berekend volgens de Discounted Cash Flow-methode. Toekomstige kasstromen worden verdisconteerd middels de WACC na belastingen. De WACC in 2023 is 9,6% (2022: 9,2%). De WACC is berekend op basis van verschillende componenten op basis van publiek beschikbare informatie. Het betreft hier zowel macro-economische indicatoren, als gegevens van andere beursgenoteerde bedrijven die gebruikt zijn als \u2018peer group\u2019.
De bedrijfswaarde van de kasstroomgenererende bedrijfseenheden is gebaseerd op de verwachte toekomstige kasstromen. Budget 2024 en 2025 vormen de basis voor de kasstroomprojectie. Omzet en bruto-omzetresultaat in het budget is gebaseerd op de orderportefeuille, ervaringen uit het verleden en de strategische ambities. Voor de periode van 2026 tot en met 2030 wordt er gerekend met een groeivoet van 1,2% (2022: 0%) dit is gebaseerd op ramingen voor economische groei in Nederland. Voor de periode na 2030 (de zogenaamde terminal value in de discounted cash flow methode) is gerekend met een groeivoet van 0% (2022: 0%). Het bruto-omzetresultaat voor de periode na 2026 is vanuit conservatief oogpunt constant verondersteld en gebaseerd op een gemiddelde van het budget en in het verleden behaalde marges.
Er is bij Bouw & Techniek en Infra een sensitiviteitsanalyse uitgevoerd op drie belangrijke sleutelparameters die invloed hebben op de Goodwill impairment: WACC, groeivoet en bruto-omzetresultaat. Voor de relevante kasstroomgenererende eenheden geldt dat redelijkerwijs te verwachten veranderingen in belangrijke uitgangspunten niet tot een impairment zouden leiden.
Heijmans heeft Van Wanrooij overgenomen op 5 september 2023 en daarna heeft er een voorlopige \u2018purchase price allocation\u2019 plaatsgevonden waarin de goodwill van Van Wanrooij is vastgesteld. In de \u2018purchase price allocation\u2019 zijn de activa van de onderneming gewaardeerd en het verschil tussen de marktwaarde en overnameprijs is de goodwill. De gerealiseerde resultaten 2023, de outlook 2024 en de marktontwikkelingen hebben zich positief ontwikkeld tussen waarderingsdatum en jaareinde, waardoor geen sprake is van een impairment trigger.
\nUltimo 2023 bedraagt de gewaardeerde verliescompensatie \u20ac 13,3 miljoen (2022: \u20ac 20,9 miljoen). De gewaardeerde verliescompensatie heeft nagenoeg geheel betrekking op de verliescompensatie van de Nederlandse fiscale eenheid Heijmans NV. De verrekening van de fiscale verliezen is per 1 januari 2022 aangepast. Op basis van de nieuwe verliesverrekeningsregels zijn met ingang van het boekjaar 2022 winsten boven \u20ac 1 miljoen nog maar voor 50% verrekenbaar met verliezen uit het verleden. Daartegenover staat dat op basis van de nieuwe verliesverrekeningsregels met ingang van het boekjaar 2022 alle verliezen onbeperkt voorwaarts verrekenbaar zijn met toekomstige winsten.
Een uitgestelde belastingvordering wordt opgenomen voor zover het op basis van prognoses waarschijnlijk is dat er in de toekomst voldoende belastbare winsten beschikbaar zullen zijn die voor de realisatie van de actiefpost kunnen worden aangewend. Het merendeel van de activiteiten presteert volgens plan. De prognoses zijn gebaseerd op de orderportefeuille, het businessplan 2024 en de meerjarenprognose, die ook de basis vormen voor de bepaling van de realiseerbare waarde van de goodwill (impairmenttests). De gemiddelde EBIT-marge van de Nederlandse fiscale eenheid wordt in de meerjarenprognose verondersteld licht te groeien. Inherent aan de waardering van de uitgestelde belastingvorderingen is dat de verrekenbaarheid afhankelijk is van het realiseren van het businessplan 2024 en de meerjarenprognose, die de beste inschatting van de Groep is. Uitgaand van de geprognosticeerde resultaten voor de jaren 2024 tot en met 2026 en het geldende tarief van 25,8% zijn er voor deze jaren voldoende belastbare winsten beschikbaar voor de realisatie van de per 31 december 2023 gewaardeerde actiefpost.
Het salderen van uitgestelde belastingvorderingen met uitgestelde belastingverplichtingen is toegestaan zolang er een wettelijk afdwingbaar recht is om de huidige belastingvorderingen te salderen met de huidige belastingverplichtingen, samen met de intentie om dit te doen, en de uitgestelde belastingen betrekking hebben op winstbelastingen geheven door dezelfde belastingautoriteit voor dezelfde entiteit of voor dezelfde fiscale eenheid. De uitgestelde belastingvordering is niet gesaldeerd met de uitgestelde belastingverplichting omdat deze niet toerekenbaar zijn aan dezelfde fiscale eenheid.
Het verloop van de uitgestelde belastingvorderingen is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Stand per 1 januari | \n \n 20.943 | \n \n 25.509 | \n
| \n Impact tariefswijziging | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Correctie voorgaand boekjaar | \n \n -210 | \n \n 193 | \n
| \n Last over het boekjaar | \n \n -8.450 | \n \n -9.341 | \n
| \n Waarderen niet eerder gewaardeerde verliezen | \n \n 983 | \n \n 4.582 | \n
| \n Impact nieuwe verliesverrekeningsregels | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 13.266 | \n \n 20.943 | \n
Bij de bepaling van de omvang van de uitgestelde belastingverplichtingen is de fiscale waardering van het onderhanden werk (inclusief woningbouwprojecten) in Nederland gelijkgesteld aan de IFRS-waardering.\u00a0
In geval van tijdelijke verschillen, die ontstaan bij dochtermaatschappijen en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten en joint ventures, worden uitgestelde belastingvorderingen of -verplichtingen opgenomen. In 2023 heeft Heijmans de overname van Van Wanrooij afgerond. De toepassing van IFRS 3 heeft geresulteerd in de re\u00eble waarde aanpassing van immateri\u00eble activa (\u20ac 6 miljoen) en voorraden en strategische gronden\u00a0(\u20ac 123 miljoen bij Heijmans en \u20ac 19 miljoen bij joint ventures, in totaal\u00a0\u20ac 142 miljoen). Dit positieve verschil van \u20ac 148 miljoen met de boekwaarde van de overgenomen activa leidt tot een verhoging van de belastinggrondslag van die activa. De toekomstige omkering van dit verschil geeft aanleiding tot een uitgestelde belastingverplichting van in totaal \u20ac 38 miljoen, waarvan \u20ac 33 miljoen bij Heijmans en \u20ac 5 miljoen bij joint ventures geactiveerd op de openingsbalans van september 2023.\u00a0
Het merendeel van de uitgestelde belastingverplichtingen heeft een looptijd van meer dan 1 jaar.
Niet in de balans gewaardeerde fiscale verliezen
Ultimo 2023 bedragen de niet in de balans gewaardeerde fiscale verliezen \u20ac 44,8 miljoen (2022: \u20ac 43,4 miljoen). Dit heeft met name betrekking op de in 2022 geacquireerde Dynniq Energy BV (2023: \u20ac 1,7 miljoen) en 3 buitenlandse dochtervennootschappen (in Belgi\u00eb en Duitsland) waar geen operationele activiteiten in plaatsvinden (2023: \u20ac 42,6 miljoen). Deze niet gewaardeerde fiscale verliezen zijn onbeperkt verrekenbaar en verlopen niet.
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Strategische grondposities | \n \n 158.583 | \n \n 78.518 | \n
| \n Woningen in voorbereiding en in aanbouw | \n \n 208.082 | \n \n 80.358 | \n
| \n Overige voorraden | \n \n 22.527 | \n \n 13.981 | \n
| \n Totaal | \n \n 389.192 | \n \n 172.857 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Boekwaarde van de voorraden die zijn verpand als zekerheid | \n \n 42.015 | \n \n 39.104 | \n
Strategische grondposities
Strategische grondposities worden gewaardeerd tegen kostprijs of lagere netto realiseerbare waarde. De netto realiseerbare waarde van deze posities kan zijn de directe opbrengstwaarde of de indirecte opbrengstwaarde. De netto realiseerbare waarde is gebaseerd op de verwachte wijze en tijdslijnen van realisatie, en is derhalve in de meeste gevallen gebaseerd op een indirecte opbrengstwaarde-methodiek. De indirecte opbrengstwaarde is de geschatte opbrengst in het kader van de normale bedrijfsvoering minus de geschatte kosten van voltooiing en verkoop, waarbij de verwachte kasstromen veelal contant worden gemaakt tegen een disconteringsvoet van 5%, tenzij in een samenwerking bijvoorbeeld als gevolg van gunstige financieringsafspraken een ander percentage is afgesproken. Bij het bepalen van de disconteringsvoet wordt rekening gehouden met de verwachte vermogensstructuur, operationele risico\u2019s en Heijmans- of projectspecifieke omstandigheden.
Bij de bepaling van de indirecte opbrengstwaarde wordt gebruikgemaakt van beoordelingen en schattingen. Hierbij worden onzekerheden die betrekking hebben op strategische grondposities, zoals demografische ontwikkelingen, ligging, invulling en uitwerking van ontwikkelplannen en bestuurlijke besluitvorming, zoveel mogelijk locatiespecifiek, meegenomen. Dit resulteert per locatie in een verwachte ontwikkeling van de grond- en woningprijzen en overige variabelen, die uiteindelijk bepalend zijn voor de indirecte opbrengstwaarde. De Groep voert twee keer per jaar een interne integrale beoordeling van de waardering van de grondposities uit.
Het risico op afwijkingen ten opzichte van beoordelingen en schattingen is in het algemeen groter bij strategische grondposities zonder bestemmingsplan dan bij grondposities met bestemmingsplan, waarbij het risico op afwijkingen verder toeneemt naarmate het naar verwachting langer duurt voordat een begin wordt gemaakt met de ontwikkeling.
In 2023 is de netto realiseerbare waarde van strategische grondposities berekend en deze is vergeleken met de boekwaarde. Dit heeft niet geresulteerd in een afwaardering (2022: nihil). Eveneens heeft er geen afwaardering in een joint venture plaatsgevonden (in 2022: \u20ac 4,1 miljoen).\u00a0
Voor nadere toelichting op de verpanding van grondposities in relatie tot de financieringsafspraken wordt verwezen naar toelichting 6.22.
De voorraad bevat in 2023 voor \u20ac 9,7 miljoen (2022: nihil) een aantal woningen die gereed zijn / opgeleverd, maar nog niet zijn verkocht.
Looptijd
De posten 'Strategische grondposities' en 'Woningen in voorbereiding en in aanbouw' hebben in beginsel een looptijd langer dan 12 maanden na balansdatum (grotendeels 2 tot 10 jaar). De overige posten hebben in beginsel een looptijd korter dan 12 maanden.
Impact Van Wanrooij acquisitie
Met de acquisitie van Van Wanrooij heeft Heijmans de voorraad ontwikkelposities met circa 14.000 woningen uitgebreid verdeeld over strategische grondposities en woningen in voorbereiding en in aanbouw. In het kader van de purchase price allocation zijn de ontwikkelposities gewaardeerd op marktwaarde. De totale voorraad ontwikkelposities is een marktwaarde per 5 september toegekend van\u00a0\u20ac 259 miljoen, hetgeen een 'fair value step up' betekende van\u00a0\u20ac 142 miljoen per die datum. Deze\u00a0\u20ac 259 miljoen is deels on balance verwerkt (in consolidatie) en deels off balance (in joint ventures). Tevens bestaat de voorraad ontwikkelposities ook deels uit onderhanden werk standen en is deze deels geclassificeerd onder de waarborgsommen. Voor een specificatie van deze posten wordt verwezen naar de tabel in paragraaf 6.2.
Tussen 5 september en 31 december zijn de strategische grondposities uitgebreid met\u00a0\u20ac 9 miljoen tot\u00a0\u20ac 68 miljoen. De Van Wanrooij acquisitie verklaart daarmee het grootste deel\u00a0van de stijging van de strategische grondposities met\u00a0\u20ac 80 miljoen. De woningen in voorbereiding en in aanbouw zijn in dezelfde periode met\u00a0\u20ac 18 miljoen gedaald tot\u00a0\u20ac 139 miljoen. De daling kwam deels (\u20ac 8,7 miljoen) door het hoge aantal transporten van woningen in deze periode en deels (\u20ac9,7 mijoen) door de gedeeltelijke vrijval van de fair value step up. De totale woningen in voorbereiding en in aanbouw stegen in 2023 met\u00a0\u20ac 128 miljoen en dit bedrag werd dus meer dan volledig verklaard door de overname van Van Wanrooij.
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Uitgevoerde en aan klanten overgedragen prestatieverplichtingen (praktisch gezien bestaat deze post uit gerealiseerde opbrengsten naar rato van de voortgang) | \n \n 3.593.067 | \n \n 3.057.297 | \n
| \n af: Gedeclareerde termijnen | \n \n -3.758.456 | \n \n -3.183.062 | \n
| \n Saldo onderhanden werken | \n \n -165.389 | \n \n -125.765 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Onderhanden werk debet (positief saldo onderhanden werk) | \n \n 139.215 | \n \n 95.645 | \n
| \n Onderhanden werk credit (negatief saldo onderhanden werk) | \n \n -304.604 | \n \n -221.410 | \n
| \n Saldo onderhanden werken | \n \n -165.389 | \n \n -125.765 | \n
De waardering van onderhanden werken wordt per project periodiek beoordeeld door de projectverantwoordelijke en het management van de betreffende eenheid. Deze beoordeling gebeurt met name op basis van de vastleggingen in de projectdossiers, de projectadministratie en kennis en ervaring van betrokkenen. Inherent aan dit proces en de projectmatige activiteiten is dat inschattingen worden gemaakt en dat de Groep betrokken is bij onderhandelingen en discussies over financi\u00eble afwikkeling van projecten, zoals minder-/meerwerk, claims, arbitrage en boetes, het tijdstip van oplevering en het kwaliteitsniveau van het werk. Later kan blijken dat de werkelijkheid afwijkt van de schattingen. Vooral bij meerjarige werken waarin veel maatwerk is opgenomen, zal dit het geval zijn, en indien sprake is van lopende claims of meerwerkdiscussies die per balansdatum nog worden bediscussieerd met opdrachtgevers. Voor een nadere toelichting op enkele specifieke projecten, zie toelichting 6.30 Schattingen en oordeelsvorming door het management.
De genoemde schattingen zijn met meer onzekerheid omgeven naarmate bijvoorbeeld:
contractvormen en daarbij specifiek gemaakte afspraken meer risico\u2019s voor de Groep betekenen. Bijvoorbeeld bij een DC (Design and Construct) contract neemt de Groep het ontwerprisico voor zijn rekening. Bij DBMO (Design, Build, Maintain, Operate) contracten komt de verantwoordelijkheid voor het onderhoud en exploitatie hierbij;
projecten zich in de ontwerpfase bevinden. Bij het uitwerken van een voorlopig ontwerp naar een definitief ontwerp kunnen aanzienlijke afwijkingen van het voorlopig ontwerp blijken, hetgeen kan leiden tot positieve of negatieve bijstelling van de initi\u00eble prognose.
Daarnaast kennen projecten tijdens de uitvoeringsfase tal van kansen en risico\u2019s. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan meerwerk, claims en onvoorziene omstandigheden die mogelijk voor rekening van de Groep komen.
Variabele vergoedingen worden alleen verantwoord indien het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden:
Opbrengsten als gevolg van meerwerk worden betrokken in de totale contractopbrengsten als het bedrag op enigerlei wijze door de opdrachtgever is geaccepteerd.
Claims en incentives worden gewaardeerd in het onderhanden werk voor zover deze voortkomen uit afdwingbare rechten, het zeer waarschijnlijk is dat deze tot opbrengsten zullen leiden en betrouwbaar kunnen worden bepaald.
Voor zover het niet zeer waarschijnlijk is dat een boete niet wordt geheven, wordt deze voor de betreffende verwachte omvang in mindering gebracht op de opbrengsten.
Bonussen worden opgenomen in de opbrengst uit hoofde van onderhanden projecten indien het project voldoende vergevorderd is en het zeer waarschijnlijk is dat aan de gespecificeerde prestatiestandaarden zal worden voldaan (en dat het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden) en het bedrag van de bonus betrouwbaar kan worden vastgesteld. Indien een bonus pas na het verstrijken van een bepaalde termijn na oplevering van het project kan worden verkregen, dan wordt de bonus ook pas verantwoord nadat zeer waarschijnlijk is dat deze zal worden verkregen (en dat het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden).
De post 'Onderhanden werken debet' betreft het recht op vergoeding voor uitgevoerde en aan de klant overgedragen werkzaamheden met betrekking tot projecten. Deze post bedraagt eind 2023 \u20ac 139 miljoen (2022: \u20ac 96 miljoen). Hierop zijn geen materi\u00eble bedragen in mindering gebracht vanwege verwachte kredietverliezen.
De post 'Onderhanden werken credit' betreft de verplichting om werkzaamheden voor klanten in verband met projecten uit te voeren waarvoor de Groep een vergoeding heeft ontvangen van de klant (of de klant het bedrag verschuldigd is). Dit betekent in de praktijk dat de aan de klant gefactureerde bedragen hoger zijn dan de opbrengsten die op het project zijn gerealiseerd, ofwel per saldo voorgefinancierd zijn door de klant. Deze post bedraagt eind 2023 \u20ac 305 miljoen (2022: \u20ac 221 miljoen).
De posten onderhanden werken debet en credit hebben overwegend een looptijd korter dan 12 maanden.
In de posten onderhanden werken debet en credit zijn geen posten van belang opgenomen met betrekking tot marginale kosten om een contract te verkrijgen of te vervullen.
\nOp de gesyndiceerde faciliteit zijn diverse convenanten van toepassing, bestaande uit informatieverplichtingen, algemene verplichtingen en financi\u00eble minimum vereisten (de zogenaamde financi\u00eble convenanten). Indien niet aan de financi\u00eble convenanten wordt voldaan is de faciliteit direct opeisbaar. Voor de financi\u00eble convenanten geldt dat de gerapporteerde cijfers op basis van IFRS het uitgangspunt vormen. Voor bepaalde zaken dienen er correcties doorgevoerd te worden, bijvoorbeeld indien projectfinanciering op non recourse basis is. Tevens wordt er gecorrigeerd voor IFRS 11, hetgeen inhoudt dat niet de equity methode wordt gehanteerd voor joint ventures, maar proportionele verwerking van financi\u00eble resultaten plaatsvindt.
Er is een solvabiliteitsratio van toepassing, die jaarlijks aan het eind van het jaar toetst of voldaan wordt aan een niveau van minimaal 21%. Het betreft de in het jaarverslag gerapporteerde solvabiliteit op basis van het garantievermogen. Sinds de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig zijn afgelost (in 2022) is het garantievermogen gelijk aan het eigen vermogen. Voorts is een interest cover ratio van toepassing, te toetsen aan het eind van ieder kwartaal op een minimum niveau van 5. Daarnaast dient een leverage ratio eveneens ieder kwartaal getoetst te worden op een maximum van 3. De interest cover ratio is de uitkomst van EBITDA (resultaat voor belastingen, rente, afschrijvingen en amortisaties) gedeeld door de netto rentelasten, beide maatstaven berekend over de achterliggende 12 maanden. De leverage ratio is de uitkomst van netto schuld gedeeld door EBITDA over de achterliggende 12 maanden. De definities van deze begrippen bevatten een aantal aanpassingen ten opzichte van de gerapporteerde cijfers, zoals met de bankengroep overeengekomen in de kredietovereenkomst. Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige netto schuld zijn de vermeerdering met netto schuld uit joint ventures en bepaalde projectfinancieringen, waarbij geen verhaalsrecht op Heijmans bestaat (non-recourse). Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige EBITDA betreffen de geactiveerde rente, resultaten gerelateerd aan verkochte bedrijfseenheden, re\u00eble waarde aanpassingen, reorganisatiekosten en EBITDA resultaat joint ventures. De belangrijkste aanpassing van de boekhoudkundige netto rentelasten betreft de uitsluiting van rentelasten uit non recourse projectfinanciering. Gedurende het hele jaar heeft Heijmans ruimschoots geopereerd binnen afgesproken convenanten.
Het voldoen aan de convenanten wordt actief gemonitord binnen Heijmans. Op basis van het businessplan 2024 en de solide financi\u00eble uitgangspositie ultimo 2023, gaat de Groep ervan uit het aankomende jaar ruimschoots binnen de convenanten te kunnen blijven opereren. De ontwikkeling van de EBITDA en de nettoschuld zijn daarbij relevante parameters. Het verloop van de nettoschuld is onderhevig aan schommelingen in het werkkapitaal, die verklaard worden vanuit seizoensinvloeden en fluctuaties van specifieke projecten. Gedurende het jaar is het werkkapitaalbeslag over het algemeen hoger dan aan het eind van het jaar, hetgeen kan resulteren in een hogere netto schuld in de range van \u20ac 25-75 miljoen. Deze swings in het werkkapitaal worden opgevangen door de ruimte die beschikbaar is op de revolving credit facility.
| \n Bedragen x \u20ac 1 miljoen | \n \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n | \n\n toelichting | \n \n | \n\n | \n
| \n Rentedragende schulden | \n \n 6.22 | \n \n 87,3 | \n \n 13,9 | \n
| \n Leaseverplichtingen (IFRS 16 'Leases') | \n \n 3. | \n \n 89,9 | \n \n 72,2 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n -40,4 | \n \n -237,0 | \n
| \n Netto schuld | \n \n | \n\n 136,8 | \n \n -150,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto schuld joint ventures | \n \n | \n\n 4,8 | \n \n 12,1 | \n
| \n Netto schuld non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -18,3 | \n \n -23,6 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0,0 | \n \n 0,0 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n 3,4 | \n \n 6,5 | \n
| \n Netto schuld convenanten (A) | \n \n | \n\n 126,7 | \n \n -155,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gerapporteerde EBITDA | \n \n 6.1 | \n \n 126,9 | \n \n 109,7 | \n
| \n EBITDA joint ventures | \n \n 6.1 | \n \n 5,4 | \n \n 8,7 | \n
| \n Bijzondere posten | \n \n 6.1 | \n \n 14,8 | \n \n 8,0 | \n
| \n Onderliggende EBITDA | \n \n | \n\n 147,1 | \n \n 126,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n 6.7 | \n \n 1,0 | \n \n 1,7 | \n
| \n Fair value step-up Van Wanrooij | \n \n | \n\n 10,9 | \n \n 0,0 | \n
| \n EBITDA projecten met non-recourse financiering | \n \n | \n\n -1,2 | \n \n -1,1 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -8,3 | \n \n -0,8 | \n
| \n EBITDA convenanten (B) - Interest Cover | \n \n | \n\n 149,5 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA toerekenbaar aan desinvesteringen | \n \n | \n\n 30,5 | \n \n 0,0 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA convenanten (C) - Leverage Ratio | \n \n | \n\n 180,0 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto Rentelasten | \n \n | \n\n 2,7 | \n \n 4,9 | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n | \n\n 1 | \n \n 1,7 | \n
| \n Netto rentelasten joint ventures | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,4 | \n
| \n Rentelasten non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,7 | \n
| \n Rente cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n -0,7 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -0,9 | \n \n -2,4 | \n
| \n Netto rentelasten convenanten (D) | \n \n | \n\n 1,68 | \n \n 2,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n 2. | \n \n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Garantievermogen (E) | \n \n | \n\n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Balanstotaal (F) | \n \n 3. | \n \n 1.335,6 | \n \n 1083,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Leverage ratio (A/C) <3 | \n \n | \n\n 0,7 | \n \n -1,3 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Interest cover ratio (B/D) >5 (indien rentelasten negatief zijn, dan niet van toepassing) | \n \n | \n\n 89,2 | \n \n 52,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Solvabiliteitsratio (E/F) >21% | \n \n | \n\n 28,7% | \n \n 29,3% | \n
De voornaamste actuari\u00eble veronderstellingen per balansdatum zijn:
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Disconteringsvoet | \n \n 3,20% | \n \n 3,60% | \n
| \n Toekomstige looninflatie | \n \n 7,12% en \u20ac 100 voor 2024. 2,25% voor 2025 en verder. | \n \n 5,06% voor 2023. 2,25% voor 2024 en verder. | \n
| \n Toekomstige loonsverhogingen | \n \n 0-1,5% | \n \n 0-1,5% | \n
| \n Toekomstige indexatie | \n \n 0,0% in 2024 voor regelingen die de indexatie van Bpf Bouw volgen, 0-1,4% voor de overige regelingen. 0-1,4% voor alle regelingen voor 2025 en verder. | \n \n 15,44% in 2023 voor regelingen die de indexatie van Bpf Bouw volgen, 0-1,4% voor de overige regelingen. 0-1,4% voor alle regelingen voor 2024 en verder. | \n
| \n Personeelsverloop | \n \n 3,5-12,5% | \n \n 3,5-12,5% | \n
| \n Sterftetabel | \n \n AG Prognosetafel 2022 0/0 | \n \n AG Prognosetafel 2022 0/0 | \n
De disconteringsvoet is gebaseerd op hoogwaardige ondernemingsobligaties gecorrigeerd voor de looptijd van de uitkeringsverplichting. Dit geldt eveneens voor het verwachte rendement.
De toekomstige indexatie is gebaseerd op de indexatie die door het bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (Bpf Bouw) naar verwachting wordt toegekend. Voor regelingen die een-op-een de indexatie van het bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (Bpf Bouw) volgen, is de toekomstige indexatie gebaseerd op de indexatie die door Bpf Bouw naar verwachting wordt toegekend. Daarbij wordt voor het eerstvolgende jaar na balansdatum de indexatie meegenomen die daadwerkelijk door Bpf Bouw is toegekend, 15,44% voor 2023 en 0,00% voor 2024
\nDe verantwoordingsinformatie in de jaarrekening is deels gebaseerd op schattingen en veronderstellingen. De Groep maakt deze schattingen en doet veronderstellingen ten aanzien van de toekomst. Deze zijn onder andere gebaseerd op ervaringen en verwachtingen over toekomstige gebeurtenissen zoals deze zich, naar de huidige stand van zaken, redelijkerwijs kunnen voordoen. Deze schattingen en veronderstellingen worden continu ge\u00ebvalueerd.
De herziening van of afwijkingen van schattingen en veronderstellingen ten opzichte van de daadwerkelijke uitkomsten, kunnen leiden tot materi\u00eble aanpassing van de boekwaarde van activa en verplichtingen.
Naast de reeds in de waarderingsgrondslagen (paragraaf 5) en de toelichtende paragrafen (6.1 tot en met 6.29) uiteengezette schattingselementen worden hieronder de belangrijkste elementen van schattingsonzekerheden toegelicht.
\nHet huidige economische klimaat wordt gekenmerkt door veel onzekerheden en is het uitvloeisel van hoge inflatie, verhoogde rentes, geopolitieke risico\u2019s en de resterende gevolgen van de pandemie.
In de bouwbranche zijn de inkoopprijzen over de hele linie afgelopen jaar gestegen en staat de beschikbaarheid van materialen en arbeid onder druk. Vooral energie en halffabricaten zijn substantieel duurder dan vorig jaar. De Groep neemt daarom geen grotere werken of werken met een langere uitvoeringsperiode zonder indexeringsafspraken aan. In 2023 is de Groep er in geslaagd om de hogere inkoopkosten op basis van indexeringsafspraken grotendeels door te berekenen in de verkoopprijzen van onze producten en diensten.
Tot de overname van Wanrooij op 5 september had de Groep een positieve netto kaspositie. Hierdoor hebben de gestegen rentetarieven een positief effect gehad op het saldo van de interestbaten en -lasten.\u00a0
\nEen stijgende rente zorgt voor een stijging van de disconteringsvoet (WACC) die gebruikt wordt voor de jaarlijkse impairmenttest van de goodwill (zie toelichting 6.12 Immateri\u00eble activa). Vanwege de aanzienlijke aanwezige ruimte tussen de boekwaarde en de bedrijfswaarde van de betreffende kasstroomgenererende eenheden die alleen relevant is voor de sectoren Bouw & Techniek en Infra (voor Van Wanrooij is dit nog niet bekend), is het risico van een toekomstige afwaardering als gevolg van een verdere rentestijging, slechts in zeer beperkte mate aanwezig (zie toelichting 6.12 Immateri\u00eble activa). \u00a0
\u00a0De gevolgen van de macro economische ontwikkelingen worden continu gemonitord door de raad van bestuur. De vooruitzichten van de Groep voor de komende jaren zijn goed, gegeven onder meer de orders in portefeuille (die van goede kwaliteit is en een beperkt risicoprofiel kent) en de beschikbare ruimte in de financieringsfaciliteiten.
\nDe gevolgen van de stikstofproblematiek op de financi\u00eble resultaten van de Groep waren in 2023 relatief beperkt. Deze problematiek zorgt voor vertraging bij tenders op de grote infraprojecten. De vertraging op de uitvoering van onze projecten blijft vooralsnog beperkt. De mogelijke gevolgen van vertraging van de uitgifte van vergunningen wordt continu gemonitord. De vooruitzichten van de Groep voor de komende jaren zijn goed, gegeven onder meer de orders in portefeuille (die van goede kwaliteit is en een beperkt risicoprofiel kent) en de beschikbare ruimte in de financieringsfaciliteiten.
\nKlimaatverandering biedt zowel risico\u2018s als kansen voor de Groep. Deze kunnen gevolgen hebben voor de middellangetermijnprognoses die ten grondslag liggen aan de waardering van activa.
In het jaarverslag is in bijlage 11.6.10 een overzicht van de kansen en risico\u2019s in relatie tot klimaatverandering opgenomen. Uit dit overzicht blijkt dat de kansen groter zijn dan de risico\u2019s. De Groep ziet geen aanleiding om zijn middellangetermijnprognoses neerwaarts aan te passen.
Per actiefpost zijn de overwegingen als volgt (in volgorde dat deze posten op de balans staan):
Materi\u00eble vaste activa
Het risico op afwaarderingen vanwege klimaatrisico\u2019s is beperkt. De post bestaat uit (relatief) nieuw materieel dat aan de milieunormen voldoet en investeringen in onder meer een houtskeletbouwwoningfabriek (Industrieel Bouwen). Daarnaast is sprake van ouder materieel met relatief lage boekwaarde. Het ouder materieel wordt op termijn mogelijk minder inzetbaar. Dit geldt bijvoorbeeld voor oudere vrachtwagens met een te hoge uitstoot van broeikasgassen. Er is een plan om dit materieel te vervangen voor schoner materieel. Voor het oudere materieel bestaat (voorlopig in ieder geval nog) een tweede handsmarkt in met name 2e en 3e wereld landen waardoor de huidige restwaardes veelal nog worden gerealiseerd. Daarnaast kan ouder materieel dat bijvoorbeeld niet meer in binnensteden ingezet kan worden, nog wel daarbuiten worden gebruikt.
Gebruiksrechten geleasde materi\u00eble vaste activa
Vanwege de korte looptijd van de leases is de impact van klimaatrisico\u2019s op de waardering beperkt.
Immateri\u00eble activa
Omdat de kansen groter zijn dan de risico\u2019s (zie bijlage 11.6.10 van het jaarverslag) voor alle sectoren van Heijmans (waaronder de kasgenererende eenheden Bouw & Techniek en Infra waar de immateri\u00eble activa aan zijn toebedeeld), leiden klimaatrisico\u2019s niet tot een grotere kans op afwaardering.
Joint ventures en geassocieerde deelnemingen
Deze post betreft hoofdzakelijk deelnemingen waarin grondposities zijn ondergebracht. Alle grondposities bevinden zich in Nederland. De behoefte aan woningen blijft groot en daarmee ook de behoefte aan grond om deze woningen op te bouwen. Op de z\u00e9\u00e9r lange termijn bestaat het risico op onbruikbaarheid van grond vanwege overstroming. De Groep vertrouwt er op dat Nederland als welvarend land hier maatregelen tegen neemt. Hiervoor is nog voldoende tijd voorhanden. Het risico op afwaarderingen van deelnemingen waarin grond is ingebracht vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s is beperkt.
Daarnaast bestaat deze post uit de 50% deelneming in AsfaltNu. Op de lange termijn is de verwachting dat de behoefte aan wegen niet zal afnemen. Een milieuvriendelijker alternatief voor asfalt is nog niet voorhanden. De eisen ten aanzien van de uitstoot van broeikasgassen en andere schadelijke stoffen zullen naar verwachting steeds groter worden, waardoor de huidige asfaltfabrieken op termijn mogelijk niet meer bruikbaar zouden kunnen worden zonder aanvullende investeringen in schonere oplossingen. Het risico op afwaarderingen van de deelneming in AsfaltNu vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s is middelgroot.
Leningen verstrekt aan joint ventures
Deze post bestaat hoofdzakelijk uit leningen aan joint ventures waarin grondposities zijn ondergebracht. Zoals hierboven is aangegeven, is het risico op afwaarderingen van deze deelnemingen als gevolg van klimaatrisico\u2019s beperkt en daarmee is ook het risico op leningen die aan deze deelnemingen zijn verstrekt beperkt.
Uitgestelde belastingvorderingen
Gezien de korte realisatietermijn is het risico op afwaarderingen vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s gering.
Strategische grondposities
Alle grondposities bevinden zich in Nederland. De behoefte aan woningen blijft groot en daarmee ook de behoefte aan grond om deze woningen op te bouwen. Op de z\u00e9\u00e9r lange termijn bestaat het risico op onbruikbaarheid van grond vanwege overstroming. De Groep vertrouwt er op dat Nederland als welvarend land hier maatregelen tegen neemt. Hiervoor is nog voldoende tijd voorhanden. Het risico op afwaarderingen van grond vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s is beperkt.
Overige voorraden
Deze post bestaat hoofdzakelijk uit woningen in aanbouw en voorbereiding. Gezien de relatief korte realisatietermijn is het risico op afwaarderingen vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s gering.
Onderhanden werken
Gezien de relatief korte realisatietermijn is het risico op afwaarderingen vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s gering. Voor bepaalde projecten zijn specifieke klimaatdoelstellingen overeengekomen met opdrachtgever. Door beperkte beschikbaarheid van materieel met lage emissies, zijn deze in sommige gevallen moeilijk te halen, met mogelijke boetes tot gevolg. Indien van toepassing zijn deze al in de waardering verdisconteerd.
Handels- en overige vorderingen
Gezien de zeer korte realisatietermijn is het risico op afwaarderingen vanwege de impact van klimaatrisico\u2019s per definitie gering.
\nVoor een nadere toelichting van de belangrijkste uitgangspunten die bij de waardering van projecten worden gehanteerd, wordt verwezen naar toelichting 6.17 Onderhanden werken.
\nIn toelichting 6.22 zijn de voorwaarden van de financiering nader toegelicht. Een belangrijke voorwaarde is het behalen van de convenantratio's, met name de interest cover ratio, de leverage ratio en de solvabiliteitsratio. Een adequate beheersing van projectrisico's (zie hierboven), is voor het behalen van de ratio's van belang. Dit geldt eveneens voor het realiseren van het businessplan 2023 en meerjarenprognose.
\nDe belangrijkste actuari\u00eble uitgangspunten met betrekking tot het berekenen van de pensioenverplichtingen zijn in toelichting 6.23 uiteengezet. Voor verzekerde regelingen die de indexatie van het pensioenfonds voor de Bouwnijverheid volgen, bestaat er een verhoogd risico dat de Groep aanvullende stortingen zal moeten doen. In 2024 zullen geen grote bijstortingen plaatsvinden vanwege het feit dat het pensioenfonds voor de Bouwnijverheid heeft besloten de pensioenen niet te indexeren. Niet uitgesloten kan worden dat in de jaren na 2024 aanvullende stortingen kunnen plaatsvinden.
\nVoor een nadere toelichting van de belangrijkste schattingselementen die bij de waardering van uitgestelde belastingvorderingen worden gehanteerd, wordt verwezen naar toelichting 6.15.
\nVoor een nadere toelichting van de belangrijkste schattingselementen die bij de waardering van grondposities worden gehanteerd, wordt verwezen naar toelichting 6.16 Voorraden.
\nVoor de belangrijkste uitgangspunten, gehanteerd bij de jaarlijkse bepaling van de realiseerbare waarde van de immateri\u00eble activa wordt verwezen naar toelichting 6.12 Immateri\u00eble activa.
\nIn het kader van de overname dient conform IFRS een purchase price allocation (PPA) te worden uitgevoerd, waarbij de totale transactiesom dient te worden toegewezen aan de overgenomen activa en passiva. Deze worden daarbij verantwoord op basis van marktwaarde (fair value accounting) en het verschil tussen de betaalde prijs en de nettovermogenswaarde van de activa en passiva op basis van marktwaarde wordt verantwoord als goodwill. Zoals toegestaan onder IFRS 3 \u2018Business Combinations\u2019 is de re\u00eble waarde van de overgenomen identificeerbare activa en passiva op voorlopige basis gepresenteerd. De voorlopige re\u00eble waarden bepalingen zijn uitgevoerd door een onafhankelijke professionele deskundige.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfAssetsAndLiabilitiesWithSignificantRiskOfMaterialAdjustmentExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "B269": { "value": "De opstelling van de jaarrekening in overeenstemming met EU-IFRS vereist dat de leiding oordelen vormt en schattingen en veronderstellingen maakt die van invloed zijn op de gerapporteerde waarde van activa en verplichtingen en van de baten en lasten. De schattingen en daaraan ten grondslag liggende veronderstellingen zijn gebaseerd op ervaringen en andere factoren, die als redelijk worden beschouwd. De uitkomsten van de schattingen vormen de basis voor de boekwaarde van activa en verplichtingen die niet op eenvoudige wijze uit andere bronnen blijkt. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen, zie ook toelichting 6.30 Schattingen en oordeelsvorming door het management.", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:ExplanationOfAssumptionAboutFutureWithSignificantRiskOfResultingInMaterialAdjustments", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F284": { "value": "\nDe schattingen en onderliggende veronderstellingen worden voortdurend beoordeeld. Herzieningen van schattingen zijn opgenomen in de periode waarin de schatting wordt herzien, indien de herziening alleen voor die periode gevolgen heeft. Herziening in de verslagperiode en toekomstige perioden vindt plaats indien de herziening ook gevolgen heeft voor toekomstige perioden.
\nDe door de EU aanvaarde nieuwe IFRS 17 standaard en de aanpassingen van IAS 1, IAS 8, IAS 12 die van toepassing zijn op boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2023, hebben geen belangrijk effect op de geconsolideerde jaarrekening.
Nieuwe standaarden en interpretaties die zijn uitgegeven maar zijn nog niet van kracht.
Per 31 December 2023 waren de volgende wijzigingen in standaarden en interpretaties gepubliceerd:
Wijzigingen in IAS 1 Presentatie van Financi\u00eble Overzichten - Classificatie van Verplichtingen als kortlopend of langlopend (de wijzigingen van 2020 en 2022), effectief vanaf 1 januari 2024;
Wijzigingen in IAS 7 Kasstroomoverzicht en IFRS 7 Financi\u00eble Instrumenten: toelichtingen, effectief vanaf 1 januari 2024;
Wijzigingen in IAS 21 De effecten van wisselkoersveranderingen, effectief vanaf 1 januari 2025; en
Wijzigingen in IFRS 16 Leases: Leaseverplichting bij een Verkoop- en Leaseback, effectief vanaf 1 januari 2024.
Voor de verslagperiode beginnend op of na 1 januari 2024, zijn bovengenoemde nieuwe standaarden, wijzigingen, en interpretaties vastgesteld die nog niet zijn toegepast in de huidige geconsolideerde financi\u00eble overzichten. Na een voorlopige evaluatie anticiperen we dat geen van deze toekomstige wijzigingen een materi\u00eble impact zal hebben op de geconsolideerde financi\u00eble overzichten van onze Groep.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfChangesInAccountingPoliciesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F283": { "value": "\nDe schattingen en onderliggende veronderstellingen worden voortdurend beoordeeld. Herzieningen van schattingen zijn opgenomen in de periode waarin de schatting wordt herzien, indien de herziening alleen voor die periode gevolgen heeft. Herziening in de verslagperiode en toekomstige perioden vindt plaats indien de herziening ook gevolgen heeft voor toekomstige perioden.
\nDe door de EU aanvaarde nieuwe IFRS 17 standaard en de aanpassingen van IAS 1, IAS 8, IAS 12 die van toepassing zijn op boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2023, hebben geen belangrijk effect op de geconsolideerde jaarrekening.
Nieuwe standaarden en interpretaties die zijn uitgegeven maar zijn nog niet van kracht.
Per 31 December 2023 waren de volgende wijzigingen in standaarden en interpretaties gepubliceerd:
Wijzigingen in IAS 1 Presentatie van Financi\u00eble Overzichten - Classificatie van Verplichtingen als kortlopend of langlopend (de wijzigingen van 2020 en 2022), effectief vanaf 1 januari 2024;
Wijzigingen in IAS 7 Kasstroomoverzicht en IFRS 7 Financi\u00eble Instrumenten: toelichtingen, effectief vanaf 1 januari 2024;
Wijzigingen in IAS 21 De effecten van wisselkoersveranderingen, effectief vanaf 1 januari 2025; en
Wijzigingen in IFRS 16 Leases: Leaseverplichting bij een Verkoop- en Leaseback, effectief vanaf 1 januari 2024.
Voor de verslagperiode beginnend op of na 1 januari 2024, zijn bovengenoemde nieuwe standaarden, wijzigingen, en interpretaties vastgesteld die nog niet zijn toegepast in de huidige geconsolideerde financi\u00eble overzichten. Na een voorlopige evaluatie anticiperen we dat geen van deze toekomstige wijzigingen een materi\u00eble impact zal hebben op de geconsolideerde financi\u00eble overzichten van onze Groep.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfChangesInAccountingPoliciesAccountingEstimatesAndErrorsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E289": { "value": "\nDochterondernemingen zijn alle entiteiten waarin de Groep direct of indirect zeggenschap heeft.
Zeggenschap wordt gerealiseerd wanneer de Groep:
macht heeft over de entiteit;
is blootgesteld aan, of rechten heeft op, variabele rendementen vanwege zijn betrokkenheid bij de entiteit; en
over de mogelijkheid beschikt zijn macht over de entiteit te gebruiken om de omvang van deze rendementen te be\u00efnvloeden.
Aan elk van deze drie criteria moet zijn voldaan om te kunnen stellen dat de Groep zeggenschap heeft over de entiteit waarin hij een belang heeft. De jaarrekeningen van dochterondernemingen zijn in de geconsolideerde jaarrekening opgenomen vanaf de datum waarop voor het eerst sprake is van zeggenschap tot aan het moment waarop deze eindigt.
\nBedrijfscombinaties worden verwerkt op basis van de overnamemethode per de datum waarop de zeggenschap overgaat naar de Groep. De voor de overname overgedragen vergoeding wordt doorgaans gewaardeerd tegen re\u00eble waarde, evenals de netto identificeerbare verworven activa. Eventuele goodwill die hieruit voortvloeit, wordt jaarlijks getoetst op bijzondere waardeverminderingen. Eventuele boekwinst uit een voordelige koop wordt direct in de winst-en-verliesrekening verantwoord. Transactiekosten worden in de winst-en-verliesrekening verantwoord wanneer zij worden gemaakt, behalve als zij betrekking hebben op de uitgifte van schuld- of eigenvermogensinstrumenten. In de overgedragen vergoeding is geen bedrag begrepen voor de afwikkeling van bestaande relaties. Een dergelijk bedrag wordt in het algemeen in de winst- en verliesrekening opgenomen. De re\u00eble waarde van een voorwaardelijke vergoeding wordt op overnamedatum opgenomen. Indien die voorwaardelijke vergoeding wordt geclassificeerd als eigen vermogen, vindt geen latere herwaardering plaats en wordt de afwikkeling verantwoord binnen het eigen vermogen. In andere gevallen worden wijzigingen na eerste opname in de winst-en-verliesrekening opgenomen. Bij een stapsgewijze overname van een belang dat niet als bedrijf kwalificeert, wordt het bestaande belang niet herwaardeerd naar re\u00eble waarde.
Bij een stapsgewijze overname van een belang dat niet als bedrijf kwalificeert, wordt het bestaande belang niet herwaardeerd naar re\u00eble waarde.
\nJoint ventures zijn samenwerkingsverbanden waarbij de Groep samen met andere partijen gezamenlijke zeggenschap heeft en recht heeft op de netto-activa van de joint venture. De betrokken partijen zijn contractueel overeengekomen dat zeggenschap wordt gedeeld en beslissingen inzake relevante activiteiten unanieme instemming vereisen van de partijen die gezamenlijke zeggenschap in de joint venture hebben. Joint ventures worden opgenomen vanaf de datum dat de Groep gezamenlijke zeggenschap heeft tot de datum dat deze eindigt.
Joint ventures worden verantwoord op basis van de 'equity'-methode en worden bij de eerste opname gewaardeerd tegen kostprijs. In de investering van de Groep is begrepen de bij acquisitie vastgestelde goodwill. De geconsolideerde jaarrekening omvat het aandeel van de Groep in het totaalresultaat, in overeenstemming met de waarderingsgrondslagen van de Groep. Wanneer het aandeel van de Groep in de verliezen groter is dan de waarde van het belang in een joint venture, wordt de waarde van de deelneming afgeboekt tot nihil. Eventuele verdere verliezen worden niet meer in aanmerking genomen, behalve voor zover de Groep een verplichting is aangegaan of het voornemen heeft om de verliezen aan te zuiveren.
\nGeassocieerde deelnemingen zijn alle entiteiten waarover de Groep invloed van betekenis heeft, maar geen zeggenschap kan uitoefenen. Invloed van betekenis wordt verondersteld te bestaan indien de Groep houder is van 20% of meer van de stemrechten. Geassocieerde deelnemingen worden opgenomen vanaf de datum dat de Groep invloed van betekenis heeft tot de datum dat deze eindigt.
Geassocieerde deelnemingen worden verantwoord op basis van de 'equity'-methode en worden bij de eerste opname gewaardeerd tegen kostprijs. In de investering van de Groep is begrepen de bij acquisitie vastgestelde goodwill. De geconsolideerde jaarrekening omvat het aandeel van de Groep in het totaalresultaat, in overeenstemming met de waarderingsgrondslagen van de Groep. Wanneer het aandeel van de Groep in de verliezen groter is dan de waarde van het belang in een geassocieerde deelneming, wordt de waarde van de deelneming afgeboekt tot nihil. Eventuele verdere verliezen worden niet meer in aanmerking genomen, behalve voor zover de Groep een verplichting is aangegaan of het voornemen heeft om de verliezen aan te zuiveren.
\nGezamenlijke bedrijfsactiviteiten zijn overeenkomsten waarover de Groep gezamenlijk met derden zeggenschap uitoefent. Gezamenlijke bedrijfsactiviteiten worden zodanig verantwoord dat de Groep, zijn activa (inclusief zijn aandeel in de gezamenlijk gehouden activa), zijn verplichtingen (inclusief zijn aandeel in de gezamenlijk aanvaarde verplichtingen), zijn opbrengsten (inclusief zijn aandeel in de opbrengsten afkomstig van de verkoop van het product van de gezamenlijke exploitatie) en zijn lasten (inclusief zijn aandeel in de gezamenlijk gemaakte kosten) verantwoordt. In de praktijk is de wijze van verantwoorden van gezamenlijke bedrijfsactiviteiten vergelijkbaar met proportionele verwerking.
\nSaldi en eventuele niet-gerealiseerde winsten en verliezen op transacties binnen de Groep worden bij de opstelling van de geconsolideerde jaarrekening ge\u00eblimineerd.
Niet-gerealiseerde winsten uit hoofde van transacties met geassocieerde deelnemingen, joint ventures en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten worden ge\u00eblimineerd naar rato van het belang dat de Groep in de entiteit heeft.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfBasisOfConsolidationExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F290": { "value": "\nDochterondernemingen zijn alle entiteiten waarin de Groep direct of indirect zeggenschap heeft.
Zeggenschap wordt gerealiseerd wanneer de Groep:
macht heeft over de entiteit;
is blootgesteld aan, of rechten heeft op, variabele rendementen vanwege zijn betrokkenheid bij de entiteit; en
over de mogelijkheid beschikt zijn macht over de entiteit te gebruiken om de omvang van deze rendementen te be\u00efnvloeden.
Aan elk van deze drie criteria moet zijn voldaan om te kunnen stellen dat de Groep zeggenschap heeft over de entiteit waarin hij een belang heeft. De jaarrekeningen van dochterondernemingen zijn in de geconsolideerde jaarrekening opgenomen vanaf de datum waarop voor het eerst sprake is van zeggenschap tot aan het moment waarop deze eindigt.
\nBedrijfscombinaties worden verwerkt op basis van de overnamemethode per de datum waarop de zeggenschap overgaat naar de Groep. De voor de overname overgedragen vergoeding wordt doorgaans gewaardeerd tegen re\u00eble waarde, evenals de netto identificeerbare verworven activa. Eventuele goodwill die hieruit voortvloeit, wordt jaarlijks getoetst op bijzondere waardeverminderingen. Eventuele boekwinst uit een voordelige koop wordt direct in de winst-en-verliesrekening verantwoord. Transactiekosten worden in de winst-en-verliesrekening verantwoord wanneer zij worden gemaakt, behalve als zij betrekking hebben op de uitgifte van schuld- of eigenvermogensinstrumenten. In de overgedragen vergoeding is geen bedrag begrepen voor de afwikkeling van bestaande relaties. Een dergelijk bedrag wordt in het algemeen in de winst- en verliesrekening opgenomen. De re\u00eble waarde van een voorwaardelijke vergoeding wordt op overnamedatum opgenomen. Indien die voorwaardelijke vergoeding wordt geclassificeerd als eigen vermogen, vindt geen latere herwaardering plaats en wordt de afwikkeling verantwoord binnen het eigen vermogen. In andere gevallen worden wijzigingen na eerste opname in de winst-en-verliesrekening opgenomen. Bij een stapsgewijze overname van een belang dat niet als bedrijf kwalificeert, wordt het bestaande belang niet herwaardeerd naar re\u00eble waarde.
Bij een stapsgewijze overname van een belang dat niet als bedrijf kwalificeert, wordt het bestaande belang niet herwaardeerd naar re\u00eble waarde.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForSubsidiariesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F292": { "value": "\nBedrijfscombinaties worden verwerkt op basis van de overnamemethode per de datum waarop de zeggenschap overgaat naar de Groep. De voor de overname overgedragen vergoeding wordt doorgaans gewaardeerd tegen re\u00eble waarde, evenals de netto identificeerbare verworven activa. Eventuele goodwill die hieruit voortvloeit, wordt jaarlijks getoetst op bijzondere waardeverminderingen. Eventuele boekwinst uit een voordelige koop wordt direct in de winst-en-verliesrekening verantwoord. Transactiekosten worden in de winst-en-verliesrekening verantwoord wanneer zij worden gemaakt, behalve als zij betrekking hebben op de uitgifte van schuld- of eigenvermogensinstrumenten. In de overgedragen vergoeding is geen bedrag begrepen voor de afwikkeling van bestaande relaties. Een dergelijk bedrag wordt in het algemeen in de winst- en verliesrekening opgenomen. De re\u00eble waarde van een voorwaardelijke vergoeding wordt op overnamedatum opgenomen. Indien die voorwaardelijke vergoeding wordt geclassificeerd als eigen vermogen, vindt geen latere herwaardering plaats en wordt de afwikkeling verantwoord binnen het eigen vermogen. In andere gevallen worden wijzigingen na eerste opname in de winst-en-verliesrekening opgenomen. Bij een stapsgewijze overname van een belang dat niet als bedrijf kwalificeert, wordt het bestaande belang niet herwaardeerd naar re\u00eble waarde.
Bij een stapsgewijze overname van een belang dat niet als bedrijf kwalificeert, wordt het bestaande belang niet herwaardeerd naar re\u00eble waarde.
\nAlle bedrijfscombinaties worden administratief verwerkt via toepassing van de overnamemethode. Goodwill betreft het bedrag dat voortvloeit uit de overname van dochterondernemingen. Goodwill komt overeen met het verschil tussen de kostprijs van de overname en de re\u00eble waarde van de overgenomen identificeerbare activa en passiva op het moment van aankoop. Jaarlijks wordt getoetst of sprake is van bijzondere waardevermindering.
Voor impairment testing doeleinden wordt goodwill die is verkregen bij bedrijfscombinaties toegewezen, op de acquisitiedatum, aan een kasstroomgenererende eenheden (KGE's) of groepen van KGE's waarvan wordt verwacht dat ze profiteren van die bedrijfscombinatie. Elke eenheid waaraan goodwill is toegewezen, vertegenwoordigt het laagste niveau binnen de entiteit waarop de goodwill wordt gecontroleerd voor interne beheeringsdoeleinden.
Negatieve goodwill die bij een overname ontstaat, wordt direct in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForBusinessCombinationsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F291": { "value": "\nBedrijfscombinaties worden verwerkt op basis van de overnamemethode per de datum waarop de zeggenschap overgaat naar de Groep. De voor de overname overgedragen vergoeding wordt doorgaans gewaardeerd tegen re\u00eble waarde, evenals de netto identificeerbare verworven activa. Eventuele goodwill die hieruit voortvloeit, wordt jaarlijks getoetst op bijzondere waardeverminderingen. Eventuele boekwinst uit een voordelige koop wordt direct in de winst-en-verliesrekening verantwoord. Transactiekosten worden in de winst-en-verliesrekening verantwoord wanneer zij worden gemaakt, behalve als zij betrekking hebben op de uitgifte van schuld- of eigenvermogensinstrumenten. In de overgedragen vergoeding is geen bedrag begrepen voor de afwikkeling van bestaande relaties. Een dergelijk bedrag wordt in het algemeen in de winst- en verliesrekening opgenomen. De re\u00eble waarde van een voorwaardelijke vergoeding wordt op overnamedatum opgenomen. Indien die voorwaardelijke vergoeding wordt geclassificeerd als eigen vermogen, vindt geen latere herwaardering plaats en wordt de afwikkeling verantwoord binnen het eigen vermogen. In andere gevallen worden wijzigingen na eerste opname in de winst-en-verliesrekening opgenomen. Bij een stapsgewijze overname van een belang dat niet als bedrijf kwalificeert, wordt het bestaande belang niet herwaardeerd naar re\u00eble waarde.
Bij een stapsgewijze overname van een belang dat niet als bedrijf kwalificeert, wordt het bestaande belang niet herwaardeerd naar re\u00eble waarde.
\nAlle bedrijfscombinaties worden administratief verwerkt via toepassing van de overnamemethode. Goodwill betreft het bedrag dat voortvloeit uit de overname van dochterondernemingen. Goodwill komt overeen met het verschil tussen de kostprijs van de overname en de re\u00eble waarde van de overgenomen identificeerbare activa en passiva op het moment van aankoop. Jaarlijks wordt getoetst of sprake is van bijzondere waardevermindering.
Voor impairment testing doeleinden wordt goodwill die is verkregen bij bedrijfscombinaties toegewezen, op de acquisitiedatum, aan een kasstroomgenererende eenheden (KGE's) of groepen van KGE's waarvan wordt verwacht dat ze profiteren van die bedrijfscombinatie. Elke eenheid waaraan goodwill is toegewezen, vertegenwoordigt het laagste niveau binnen de entiteit waarop de goodwill wordt gecontroleerd voor interne beheeringsdoeleinden.
Negatieve goodwill die bij een overname ontstaat, wordt direct in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForBusinessCombinationsAndGoodwillExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F296": { "value": "\nJoint ventures zijn samenwerkingsverbanden waarbij de Groep samen met andere partijen gezamenlijke zeggenschap heeft en recht heeft op de netto-activa van de joint venture. De betrokken partijen zijn contractueel overeengekomen dat zeggenschap wordt gedeeld en beslissingen inzake relevante activiteiten unanieme instemming vereisen van de partijen die gezamenlijke zeggenschap in de joint venture hebben. Joint ventures worden opgenomen vanaf de datum dat de Groep gezamenlijke zeggenschap heeft tot de datum dat deze eindigt.
Joint ventures worden verantwoord op basis van de 'equity'-methode en worden bij de eerste opname gewaardeerd tegen kostprijs. In de investering van de Groep is begrepen de bij acquisitie vastgestelde goodwill. De geconsolideerde jaarrekening omvat het aandeel van de Groep in het totaalresultaat, in overeenstemming met de waarderingsgrondslagen van de Groep. Wanneer het aandeel van de Groep in de verliezen groter is dan de waarde van het belang in een joint venture, wordt de waarde van de deelneming afgeboekt tot nihil. Eventuele verdere verliezen worden niet meer in aanmerking genomen, behalve voor zover de Groep een verplichting is aangegaan of het voornemen heeft om de verliezen aan te zuiveren.
\nGeassocieerde deelnemingen zijn alle entiteiten waarover de Groep invloed van betekenis heeft, maar geen zeggenschap kan uitoefenen. Invloed van betekenis wordt verondersteld te bestaan indien de Groep houder is van 20% of meer van de stemrechten. Geassocieerde deelnemingen worden opgenomen vanaf de datum dat de Groep invloed van betekenis heeft tot de datum dat deze eindigt.
Geassocieerde deelnemingen worden verantwoord op basis van de 'equity'-methode en worden bij de eerste opname gewaardeerd tegen kostprijs. In de investering van de Groep is begrepen de bij acquisitie vastgestelde goodwill. De geconsolideerde jaarrekening omvat het aandeel van de Groep in het totaalresultaat, in overeenstemming met de waarderingsgrondslagen van de Groep. Wanneer het aandeel van de Groep in de verliezen groter is dan de waarde van het belang in een geassocieerde deelneming, wordt de waarde van de deelneming afgeboekt tot nihil. Eventuele verdere verliezen worden niet meer in aanmerking genomen, behalve voor zover de Groep een verplichting is aangegaan of het voornemen heeft om de verliezen aan te zuiveren.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForInvestmentInAssociatesAndJointVenturesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F295": { "value": "\nJoint ventures zijn samenwerkingsverbanden waarbij de Groep samen met andere partijen gezamenlijke zeggenschap heeft en recht heeft op de netto-activa van de joint venture. De betrokken partijen zijn contractueel overeengekomen dat zeggenschap wordt gedeeld en beslissingen inzake relevante activiteiten unanieme instemming vereisen van de partijen die gezamenlijke zeggenschap in de joint venture hebben. Joint ventures worden opgenomen vanaf de datum dat de Groep gezamenlijke zeggenschap heeft tot de datum dat deze eindigt.
Joint ventures worden verantwoord op basis van de 'equity'-methode en worden bij de eerste opname gewaardeerd tegen kostprijs. In de investering van de Groep is begrepen de bij acquisitie vastgestelde goodwill. De geconsolideerde jaarrekening omvat het aandeel van de Groep in het totaalresultaat, in overeenstemming met de waarderingsgrondslagen van de Groep. Wanneer het aandeel van de Groep in de verliezen groter is dan de waarde van het belang in een joint venture, wordt de waarde van de deelneming afgeboekt tot nihil. Eventuele verdere verliezen worden niet meer in aanmerking genomen, behalve voor zover de Groep een verplichting is aangegaan of het voornemen heeft om de verliezen aan te zuiveren.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForInvestmentsInJointVentures", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F297": { "value": "\nGeassocieerde deelnemingen zijn alle entiteiten waarover de Groep invloed van betekenis heeft, maar geen zeggenschap kan uitoefenen. Invloed van betekenis wordt verondersteld te bestaan indien de Groep houder is van 20% of meer van de stemrechten. Geassocieerde deelnemingen worden opgenomen vanaf de datum dat de Groep invloed van betekenis heeft tot de datum dat deze eindigt.
Geassocieerde deelnemingen worden verantwoord op basis van de 'equity'-methode en worden bij de eerste opname gewaardeerd tegen kostprijs. In de investering van de Groep is begrepen de bij acquisitie vastgestelde goodwill. De geconsolideerde jaarrekening omvat het aandeel van de Groep in het totaalresultaat, in overeenstemming met de waarderingsgrondslagen van de Groep. Wanneer het aandeel van de Groep in de verliezen groter is dan de waarde van het belang in een geassocieerde deelneming, wordt de waarde van de deelneming afgeboekt tot nihil. Eventuele verdere verliezen worden niet meer in aanmerking genomen, behalve voor zover de Groep een verplichting is aangegaan of het voornemen heeft om de verliezen aan te zuiveren.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForInvestmentInAssociates", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F299": { "value": "\nGezamenlijke bedrijfsactiviteiten zijn overeenkomsten waarover de Groep gezamenlijk met derden zeggenschap uitoefent. Gezamenlijke bedrijfsactiviteiten worden zodanig verantwoord dat de Groep, zijn activa (inclusief zijn aandeel in de gezamenlijk gehouden activa), zijn verplichtingen (inclusief zijn aandeel in de gezamenlijk aanvaarde verplichtingen), zijn opbrengsten (inclusief zijn aandeel in de opbrengsten afkomstig van de verkoop van het product van de gezamenlijke exploitatie) en zijn lasten (inclusief zijn aandeel in de gezamenlijk gemaakte kosten) verantwoordt. In de praktijk is de wijze van verantwoorden van gezamenlijke bedrijfsactiviteiten vergelijkbaar met proportionele verwerking.
\nSaldi en eventuele niet-gerealiseerde winsten en verliezen op transacties binnen de Groep worden bij de opstelling van de geconsolideerde jaarrekening ge\u00eblimineerd.
Niet-gerealiseerde winsten uit hoofde van transacties met geassocieerde deelnemingen, joint ventures en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten worden ge\u00eblimineerd naar rato van het belang dat de Groep in de entiteit heeft.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForTransactionsWithRelatedPartiesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E301": { "value": "\nTransacties in vreemde valuta worden in euro\u2019s omgerekend tegen de wisselkoers op transactiedatum.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForForeignCurrencyTranslationExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "D303": { "value": "\nOpbrengsten worden opgenomen indien de Groep een contract met een klant heeft afgesloten waarin de uit te voeren werkzaamheden identificeerbaar zijn, waarin de betalingsvoorwaarden duidelijk zijn en het contract onmiskenbaar economische betekenis heeft. Tevens dient het waarschijnlijk te zijn dat de klant betaalt. De opbrengsten worden op ieder individueel contract verantwoord. Opbrengsten van portefeuilles van contracten met vergelijkbare eigenschappen worden als portefeuille verantwoord wanneer de uitkomst niet materieel verschilt van het op individueel niveau bepalen van de opbrengsten.
Indien het contract meerdere prestatieverplichtingen kent, worden de opbrengsten afzonderlijk toegerekend aan de betreffende prestatieverplichtingen op basis van relatieve opzichzelfstaande verkoopprijzen. De opbrengsten worden opgenomen op het moment dat de klant de zeggenschap verkrijgt over de vervulde prestaties.
Variabele vergoedingen worden alleen opgenomen indien het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden:
Opbrengsten als gevolg van meerwerk worden betrokken in de totale contractopbrengsten als het bedrag op enigerlei wijze door de opdrachtgever is geaccepteerd.
Claims en incentives worden gewaardeerd in het onderhanden werk voor zover deze voortkomen uit afdwingbare rechten, het zeer waarschijnlijk is dat deze tot opbrengsten zullen leiden en betrouwbaar kunnen worden bepaald.
Voor zover het niet zeer waarschijnlijk is dat een boete niet wordt geheven, wordt deze voor de betreffende verwachte omvang in mindering gebracht op de opbrengsten.
Indien de uitkomst van een contract niet betrouwbaar kan worden bepaald, worden contractuele opbrengsten slechts verwerkt voor zover het waarschijnlijk is dat de gerealiseerde kosten terugverdiend kunnen worden.
Indien een contract een significante financieringscomponent bevat, corrigeert de Groep de opbrengsten hiervoor. Indien het tijdstip tussen het vervullen van de prestatieverplichting en de betaling minder dan \u00e9\u00e9n jaar bedraagt, gebeurt dit niet.
Verwachte verliezen op contracten worden onmiddellijk in de winst-en-verliesrekening opgenomen. Voor het bepalen van de omvang van verliesvoorzieningen gaat de Groep uit van de verwachte economische voordelen versus de toerekenbare kosten van het contract.
\nOpbrengsten uit de verkoop van goederen -met name gronden- worden opgenomen tegen de overeengekomen vergoeding of toegerekende vergoeding ingeval de levering van de grond onderdeel uitmaakt van een zogenaamde koop-aannemingsovereenkomst bij woningbouwprojecten. De opbrengsten van de grond worden op het moment van het transport bij de notaris gerealiseerd.
\nDe opbrengsten met betrekking tot onderhanden werken worden in de winst-en-verliesrekening verwerkt wanneer de zeggenschap is overgegaan naar de klant. Omdat de Groep de projecten realiseert op grond die eigendom is van de klant, verkrijgt de klant via natrekking de zeggenschap naar mate het project wordt voltooid. Het stadium van voltooiing wordt bepaald aan de hand van de verhouding geboekte kosten ten opzichte van de totale te verwachten kosten voor zover de gemaakte kosten representatief zijn voor de voortgang van de overdracht van goederen/diensten aan de klant (rekening houdend met onverkochte eenheden). Ineffici\u00ebnties worden buiten beschouwing gelaten bij het bepalen van het stadium van voltooiing.
\nOpbrengsten uit hoofde van verleende diensten, met name service- en onderhoudswerkzaamheden, worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen naar rato van de uitgevoerde werkzaamheden, aangezien de klant gelijktijdig de voordelen uit de diensten ontvangt en gebruikt. Het stadium van voltooiing wordt bepaald aan de hand van beoordelingen van de verrichte werkzaamheden.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForRecognitionOfRevenue", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E308": { "value": "\nDe kostprijs verkopen bestaat uit de boekwaarde van verkochte goederen en de aan de vervulde prestaties toerekenbare kosten inclusief de verwachte verliezen op projecten die onmiddellijk in de winst-en-verliesrekening zijn opgenomen.
\nDe verkoopkosten bestaan uit de kosten van verkoopactiviteiten die niet zijn doorbelast aan projecten.
\nDe beheerkosten betreffen algemene kosten, niet zijnde verkoopkosten, die niet zijn doorbelast aan projecten.
\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten omvat de rentelasten op opgenomen gelden en leaseverplichtingen, dividend op cumulatief preferente financieringsaandelen B en rentebaten op uitgeleende gelden.
Financieringslasten die direct toerekenbaar zijn aan de verkrijging, de constructie of productie van een kwalificerend actief, worden geactiveerd als onderdeel van de kosten van dat actief gedurende de periode dat het actief in vervaardiging is.
De rentecomponent van de Ieasebetalingen evenals op opgenomen gelden wordt in de winst-en-verliesrekening opgenomen en berekend met behulp van de effectieve rente methode.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForExpensesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F311": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten omvat de rentelasten op opgenomen gelden en leaseverplichtingen, dividend op cumulatief preferente financieringsaandelen B en rentebaten op uitgeleende gelden.
Financieringslasten die direct toerekenbaar zijn aan de verkrijging, de constructie of productie van een kwalificerend actief, worden geactiveerd als onderdeel van de kosten van dat actief gedurende de periode dat het actief in vervaardiging is.
De rentecomponent van de Ieasebetalingen evenals op opgenomen gelden wordt in de winst-en-verliesrekening opgenomen en berekend met behulp van de effectieve rente methode.
\nEen financieel instrument is een contract dat leidt tot een financieel actief of financi\u00eble verplichting van de Groep.
\nDe belangrijkste financi\u00eble activa van de Groep bestaan uit:
Verstrekte leningen (zie grondslag 14)
Handels- en overige vorderingen (zie grondslag 17)
Liquide middelen en\u00a0equivalenten (zie grondslag 18)
Financi\u00eble activa worden geclassificeerd als activa:
die na eerste opname worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, of
tegen re\u00eble waarde met verwerking van waardeveranderingen in de overige onderdelen van het totaalresultaat, of
tegen re\u00eble waarde met verwerking van waardeveranderingen in winst of verlies.
Deze classificatie vindt plaats op basis van het bedrijfsmodel van de Groep voor het beheer van de financi\u00eble activa en de eigenschappen van de contractuele kasstromen van het financi\u00eble actief. De financi\u00eble activa moeten tegen geamortiseerde kostenprijs (a) worden gewaardeerd als beide volgende voorwaarden zijn vervuld:
i. het financi\u00eble actief wordt aangehouden binnen een bedrijfsmodel dat erop gericht is financi\u00eble activa aan te houden om contractuele kasstromen te ontvangen, en
ii. de contractvoorwaarden van het financi\u00eble actief geven op bepaalde data aanleiding tot kasstromen die uitsluitend aflossingen en rentebetalingen op het uitstaande hoofdsombedrag betreffen.
Voor bovengenoemde financi\u00eble activa is aan beide voorwaarden voldaan. De financi\u00eble activa worden tegen geamortiseerde kostprijs gewaardeerd. Financi\u00eble activa die zijn gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs worden na eerste opname gewaardeerd op basis van de effectieve interest methode en zijn onderhevig aan bijzondere waardeverminderingen. Winsten en verliezen worden opgenomen in winst of verlies wanneer het actief wordt be\u00ebindigd, afgewikkeld, aangepast of sprake is van een bijzondere waardevermindering.
\nDe financi\u00eble activa worden opgenomen onder aftrek van een voorziening voor te verwachten kredietverliezen. Deze voorziening wordt bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen voor de komende twaalf maanden, rekening houdend met de kredietwaardigheid van de klant. Ook daarna wordt, zolang geen sprake is van een significante verslechtering van het kredietrisico, de voorziening voor verwachte kredietverliezen steeds bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen voor de komende twaalf maanden. Als echter, op individuele of collectieve basis, een significante verhoging van het kredietrisico optreedt, wordt de voorziening voor verwachte kredietverliezen bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen over de gehele looptijd van het instrument. Voor handelsvorderingen en onderhanden werken debet is gebruik gemaakt van de door IFRS 9 geboden mogelijkheid om een vereenvoudigde benadering te hanteren, waarbij de voorziening voor verwachte kredietverliezen altijd wordt bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen over de gehele looptijd van deze vorderingen.
\nDe Groep kent de volgende financi\u00eble verplichtingen:
Rentedragende leningen (zie grondslag 22)
Handelsschulden en overige te betalen posten (zie grondslag 25)
Deze verplichtingen worden na eerste opname tegen geamortiseerde kostprijs gewaardeerd, gebruik makend van de effectieve rente methode. Wanneer de financi\u00eble verplichting (of een deel daarvan) tenietgaat of afloopt wordt deze niet langer opgenomen.
Een ruil van schuldbewijzen met dezelfde leningverschaffer tegen aanzienlijk verschillende voorwaarden wordt als een delging van de oorspronkelijke financi\u00eble verplichting en opname van een nieuwe financi\u00eble verplichting verwerkt. Dit geldt eveneens wanneer de voorwaarden van een bestaande financi\u00eble verplichting aanzienlijk worden gewijzigd.
Het verschil tussen de boekwaarde van de financi\u00eble verplichting (of deel van een financi\u00eble verplichting) die is gedelgd of aan een derde is overgedragen en de betaalde vergoeding, met inbegrip van eventueel overgedragen activa niet zijnde geldmiddelen of aangegane verplichtingen, wordt in de winst of het verlies opgenomen.
\nFinanci\u00eble activa en financi\u00eble verplichtingen worden gesaldeerd en het netto bedrag wordt in de balans opgenomen indien:
de Groep een wettelijk afdwingbaar recht heeft om de bedragen te salderen, en
de Groep voornemens is om de verplichting op netto basis af te wikkelen of om de vordering te realiseren op hetzelfde moment dat de verplichting wordt afgewikkeld.
Verstrekte leningen maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). Verstrekte leningen die niet voldoen aan de beide voorwaarden die in grondslag 13a zijn genoemd, worden tegen re\u00eble waarde gewaardeerd met verwerking van waardeveranderingen in winst of verlies. Verstrekte leningen die aan beide genoemde voorwaarden voldoen, worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve rentemethode verminderd met bijzondere waardeverminderingsverliezen.
\nHandels- en overige vorderingen maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). Handels- en overige vorderingen worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs onder aftrek van een voorziening voor te verwachten kredietverliezen. Bij de bepaling van de voorziening voor te verwachten kredietverliezen is gebruik gemaakt van de vereenvoudigde benadering, waarbij de voorziening altijd wordt bepaald op het bedrag van de te verwachten kredietverliezen over de gehele looptijd van deze vorderingen. Nog te factureren omzet met betrekking tot afgesloten projecten zijn onder de handels- en overige vorderingen opgenomen.
\nLiquide middelen en\u00a0equivalenten maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). De liquide middelen en\u00a0equivalenten bestaan uit kas- en banksaldi en andere direct opvraagbare deposito\u2019s. Rekening-courantkredieten die direct opeisbaar zijn en een integraal deel van het middelenbeheer van de Groep vormen, maken in het kasstroomoverzicht deel uit van de liquide middelen en\u00a0equivalenten.
\nRentedragende leningen worden bij de eerste opname verwerkt tegen de re\u00eble waarde, verminderd met toerekenbare transactiekosten. Na de eerste opname worden rentedragende leningen gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, waarbij een verschil tussen de geamortiseerde kostprijs en het aflossingsbedrag op basis van de effectieve-rentemethode in de winst-en-verliesrekening wordt opgenomen over de Iooptijd van de leningen.
\nHandelsschulden en overige te betalen posten maken onderdeel uit van de financi\u00eble verplichtingen (zie grondslag 13b). Handelsschulden en overige te betalen posten worden tegen geamortiseerde kostprijs opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForFinancialInstrumentsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F310": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten omvat de rentelasten op opgenomen gelden en leaseverplichtingen, dividend op cumulatief preferente financieringsaandelen B en rentebaten op uitgeleende gelden.
Financieringslasten die direct toerekenbaar zijn aan de verkrijging, de constructie of productie van een kwalificerend actief, worden geactiveerd als onderdeel van de kosten van dat actief gedurende de periode dat het actief in vervaardiging is.
De rentecomponent van de Ieasebetalingen evenals op opgenomen gelden wordt in de winst-en-verliesrekening opgenomen en berekend met behulp van de effectieve rente methode.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForFinanceCostsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E309": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten omvat de rentelasten op opgenomen gelden en leaseverplichtingen, dividend op cumulatief preferente financieringsaandelen B en rentebaten op uitgeleende gelden.
Financieringslasten die direct toerekenbaar zijn aan de verkrijging, de constructie of productie van een kwalificerend actief, worden geactiveerd als onderdeel van de kosten van dat actief gedurende de periode dat het actief in vervaardiging is.
De rentecomponent van de Ieasebetalingen evenals op opgenomen gelden wordt in de winst-en-verliesrekening opgenomen en berekend met behulp van de effectieve rente methode.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForFinanceIncomeAndCostsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F312": { "value": "\nFinancieringslasten die direct toerekenbaar zijn aan de verkrijging, de constructie of productie van een kwalificerend actief, worden geactiveerd als onderdeel van de kosten van dat actief gedurende de periode dat het actief in vervaardiging is.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForBorrowingCostsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E314": { "value": "\nDe belasting naar de winst of het verlies over het boekjaar omvat de over de verslagperiode verschuldigde en verrekenbare winstbelastingen en uitgestelde winstbelastingen. De winstbelasting wordt in de winst-en-verliesrekening opgenomen, behoudens voor zover deze betrekking heeft op posten die in niet-gerealiseerde resultaten zijn opgenomen. In het laatste geval wordt de belasting in niet-gerealiseerde resultaten verwerkt.
De over het boekjaar verschuldigde en verrekenbare belasting is de naar verwachting te betalen belasting over de belastbare winst over het boekjaar, berekend aan de hand van belastingtarieven die zijn vastgesteld op balansdatum dan wel waartoe materieel reeds op balansdatum is besloten, alsmede correcties op de over voorgaande jaren verschuldigde belasting.
Additionele winstbelastingen naar aanleiding van dividenduitkeringen worden tegelijkertijd opgenomen met de verplichting om het desbetreffende dividend uit te keren.
\nUitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen worden opgenomen voor beschikbare voorwaartse verliesverrekening en voor tijdelijke verschillen tussen de boekwaarde van activa en verplichtingen ten behoeve van de financi\u00eble verslaggeving en de fiscale boekwaarde van die posten. Uitgestelde belastingvorderingen- en verplichtingen worden niet opgenomen voor zover deze voortvloeien uit de eerste opname van goodwill dan wel de eerste opname van activa of verplichtingen in een transactie die geen bedrijfscombinatie is en op het moment van de transactie noch de commerci\u00eble noch de fiscale winst be\u00efnvloedt. Het bedrag van de uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen is gebaseerd op de wijze waarop naar verwachting de boekwaarde van de activa en verplichtingen zal worden gerealiseerd of afgewikkeld, waarbij gebruik wordt gemaakt van de belastingtarieven die zijn vastgesteld op balansdatum, dan wel waartoe materieel reeds op balansdatum besloten is.
Uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen worden gesaldeerd indien er een wettelijk afdwingbaar recht bestaat om de belastingvorderingen en -verplichtingen te salderen en deze vorderingen en verplichtingen samenhangen met door dezelfde belastingautoriteit opgelegde winstbelasting aan dezelfde belasting verschuldigde entiteit, dan wel op verschillende belasting verschuldigde entiteiten die voornemens zijn de belastingvorderingen en -verplichtingen te salderen of waarvan de belastingvorderingen en -verplichtingen gelijktijdig worden gerealiseerd.
Een uitgestelde belastingvordering (eventueel na saldering met een uitgestelde belastingverplichting) wordt opgenomen voor zover het waarschijnlijk is dat er in de toekomst belastbare winsten beschikbaar zullen zijn die voor de realisatie van de actiefpost kunnen worden aangewend. Het bedrag van de uitgestelde belastingvorderingen wordt verlaagd voor zover het niet langer waarschijnlijk is dat het daarmee samenhangende belastingvoordeel zal worden gerealiseerd.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForIncomeTaxExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E315": { "value": "\nUitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen worden opgenomen voor beschikbare voorwaartse verliesverrekening en voor tijdelijke verschillen tussen de boekwaarde van activa en verplichtingen ten behoeve van de financi\u00eble verslaggeving en de fiscale boekwaarde van die posten. Uitgestelde belastingvorderingen- en verplichtingen worden niet opgenomen voor zover deze voortvloeien uit de eerste opname van goodwill dan wel de eerste opname van activa of verplichtingen in een transactie die geen bedrijfscombinatie is en op het moment van de transactie noch de commerci\u00eble noch de fiscale winst be\u00efnvloedt. Het bedrag van de uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen is gebaseerd op de wijze waarop naar verwachting de boekwaarde van de activa en verplichtingen zal worden gerealiseerd of afgewikkeld, waarbij gebruik wordt gemaakt van de belastingtarieven die zijn vastgesteld op balansdatum, dan wel waartoe materieel reeds op balansdatum besloten is.
Uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen worden gesaldeerd indien er een wettelijk afdwingbaar recht bestaat om de belastingvorderingen en -verplichtingen te salderen en deze vorderingen en verplichtingen samenhangen met door dezelfde belastingautoriteit opgelegde winstbelasting aan dezelfde belasting verschuldigde entiteit, dan wel op verschillende belasting verschuldigde entiteiten die voornemens zijn de belastingvorderingen en -verplichtingen te salderen of waarvan de belastingvorderingen en -verplichtingen gelijktijdig worden gerealiseerd.
Een uitgestelde belastingvordering (eventueel na saldering met een uitgestelde belastingverplichting) wordt opgenomen voor zover het waarschijnlijk is dat er in de toekomst belastbare winsten beschikbaar zullen zijn die voor de realisatie van de actiefpost kunnen worden aangewend. Het bedrag van de uitgestelde belastingvorderingen wordt verlaagd voor zover het niet langer waarschijnlijk is dat het daarmee samenhangende belastingvoordeel zal worden gerealiseerd.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForDeferredIncomeTaxExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F316": { "value": "\nMateri\u00eble vaste activa worden gewaardeerd tegen kostprijs of veronderstelde kostprijs verminderd met cumulatieve afschrijvingen (zie hierna) en bijzondere waardeverminderingsverliezen. In de kostprijs zijn de kosten begrepen die direct toerekenbaar zijn aan de verwerving van het actief. De kostprijs van zelfvervaardigde activa omvat materiaalkosten, directe arbeidskosten, financieringskosten en eventuele andere kosten die rechtstreeks toerekenbaar zijn aan het gebruiksklaar maken van het actief, alsmede de eventuele kosten van ontmanteling en verwijdering van het actief en de herstelkosten van de locatie waar het actief zich bevindt. De kosten van zelfvervaardigde activa en verworven activa omvatten (i) de ontmantelings- en verwijderingskosten van de activa en de herstelkosten van de locatie waar de activa zich bevinden zoals deze worden ingeschat op het moment van installatie, en (ii) veranderingen in de omvang van bestaande, voor de onder (i) genoemde kosten, opgenomen verplichtingen.
\nDe Groep neemt in de boekwaarde van een materieel vast actief de kostprijs van vervanging van een deel van dat actief op wanneer die kosten worden gemaakt. Dit gebeurt indien het waarschijnlijk is dat de toekomstige economische voordelen met betrekking tot het actief aan de Groep zullen toekomen en de kostprijs van het actief betrouwbaar kan worden bepaald. Alle andere kosten worden als last in de winst-en-verliesrekening opgenomen wanneer zij worden gemaakt.
\nAfschrijvingen worden ten laste van de winst-en-verliesrekening gebracht volgens de lineaire methode op basis van de geschatte gebruiksduur van ieder onderdeel van een materieel vast actief. De restwaarde wordt jaarlijks beoordeeld. Op terreinen wordt niet afgeschreven. De geschatte gebruiksduur luidt als volgt:
Gebouwen: hoofddraagconstructies en daken: 30 jaar
Gebouwen: technische installaties: 15 jaar
Gebouwen: binnenwanden: 10 jaar
Kantoorinventaris: 3 - 10 jaar
Machines: 5 - 10 jaar
Installaties: 5 - 10 jaar
Groot materieel en andere vaste bedrijfsmiddelen: 3 - 10 jaar
Afschrijvingen worden ten laste van de winst-en-verliesrekening gebracht volgens de lineaire methode op basis van de geschatte gebruiksduur van ieder onderdeel van een materieel vast actief. De restwaarde wordt jaarlijks beoordeeld. Op terreinen wordt niet afgeschreven. De geschatte gebruiksduur luidt als volgt:
Gebouwen: hoofddraagconstructies en daken: 30 jaar
Gebouwen: technische installaties: 15 jaar
Gebouwen: binnenwanden: 10 jaar
Kantoorinventaris: 3 - 10 jaar
Machines: 5 - 10 jaar
Installaties: 5 - 10 jaar
Groot materieel en andere vaste bedrijfsmiddelen: 3 - 10 jaar
Vastgoedbeleggingen (vastgoed dat wordt aangehouden om huuropbrengsten en/of een waardestijging te realiseren) worden gezien het geringe belang onder de materi\u00eble vaste activa opgenomen. Vastgoedbeleggingen worden gewaardeerd tegen kostprijs minus afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. In de kostprijs zijn de kosten begrepen die direct toerekenbaar zijn aan de verwerving van het actief. De kostprijs van zelfvervaardigde activa omvat materiaalkosten, directe arbeidskosten, financieringskosten en eventuele andere kosten die rechtstreeks toerekenbaar zijn aan het gebruiksklaar maken van het actief, alsmede de eventuele kosten van ontmanteling en verwijdering van het actief en de herstelkosten van de locatie waar het actief zich bevindt.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForInvestmentPropertyExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E320": { "value": "\nDe Groep neemt op de aanvangsdatum (de datum waarop het onderliggend actief beschikbaar is voor gebruik) een met het gebruiksrecht overeenstemmend actief op. Het gebruiksrecht wordt gewaardeerd tegen kostprijs, verminderd met afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen, en aangepast voor eventuele herwaarderingen van de leaseverplichting. De kostprijs bestaat uit het opgenomen bedrag van de leaseverplichting, initi\u00eble directe kosten en voor de aanvangsdatum verrichte leasebetalingen verminderd met ontvangen leaseincentives. Tenzij de Groep redelijk zeker is dat hij aan het einde van de leaseperiode het eigendom van het onderliggende actief zal verkrijgen, wordt het gebruiksrecht lineair afgeschreven vanaf de aanvangsdatum tot het vroegste van de volgende twee momenten: het einde van de gebruiksduur of het einde van de leaseperiode. Eventuele verbeteringen die zijn aangebracht aan geleasede activa worden afgeschreven over een periode die korter is dan of gelijk is aan de termijn die voor het betreffende geleasede actief wordt toegepast. Gebruiksrechten worden beoordeeld op bijzondere waardeverminderingen.
Niet-leasecomponenten, met name bedragen voor onderhoud en brandstof die in leasetermijnen zijn begrepen, worden niet opgenomen indien deze bedragen eenvoudig zijn te bepalen en significant zijn. In de praktijk geldt dit voor de niet-leasebetalingen voor personenauto\u2019s. Voor de overige leases wordt gebruik gemaakt van de praktische oplossing de niet-leasecomponenten op dezelfde wijze te behandelen als leasecomponenten.
De Groep maakt gebruik van de praktische oplossing om leases die voor een korte duur (met een leaseperiode minder dan 12 maanden en die geen koopoptie bevatten) zijn aangegaan niet op te nemen, hetgeen ook geldt voor leases waarvan de nieuwwaarde van het onderliggende actief laag is (minder dan \u20ac 5.000). De leasetermijnen voor deze leases worden op tijdsevenredige basis gedurende de leaseperiode in de operationele kosten verantwoord.
De leaseperiode betreft de niet-opzegbare periode van de lease, tezamen met de perioden die onder een optie tot verlenging vallen indien het redelijk zeker is dat de Groep deze optie zal uitoefenen en periodes die vallen onder een be\u00ebindigingsoptie indien het redelijk zeker is dat de Groep deze optie niet zal uitoefenen.
\nOp de aanvangsdatum van de lease waardeert de Groep de verplichting tegen de contante waarde van de leasebetalingen die in de toekomst nog dienen te worden verricht. Deze leasebetalingen omvatten vaste leasebetalingen (inclusief in wezen vaste leasebetalingen) minus nog te ontvangen lease-incentives, variabele leasebetalingen die van een index of rentevoet afhankelijk zijn en bedragen die naar verwachting verschuldigd zullen zijn uit hoofde van restwaardegaranties. Onder de leasebetalingen wordt ook de uitoefenprijs van een aankoopoptie begrepen indien het redelijk zeker is dat de Groep deze optie zal uitoefenen. Tevens omvatten de leasebetalingen de boetes voor het be\u00ebindigen van de leaseovereenkomst indien de leaseperiode de uitoefening door de Groep van een optie tot be\u00ebindiging van de leaseoverkomst weerspiegelt. Variabele leasebetalingen die niet afhankelijk zijn van een index of rentevoet worden als last verantwoord in de periode waarin de gebeurtenis of omstandigheid die tot deze betalingen aanleiding geeft, zich voordoet.
Bij het berekenen van de contante waarde van de leasebetalingen maakt de Groep gebruik van de marginale rentevoet indien de impliciete rentevoet van de leaseovereenkomst niet eenvoudig kan worden bepaald. Na de aanvangsdatum wordt de verplichting verhoogd met rente en verminderd met de verrichte leasebetalingen. De Groep herwaardeert de verplichting indien sprake is van een wijziging in de leaseovereenkomst, een aanpassing van de leaseperiode, een herziening van een in wezen vaste leasebetaling of een wijziging in de beoordeling of gebruik zal worden gemaakt van een koopoptie.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForLeasesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E321": { "value": "\nAlle bedrijfscombinaties worden administratief verwerkt via toepassing van de overnamemethode. Goodwill betreft het bedrag dat voortvloeit uit de overname van dochterondernemingen. Goodwill komt overeen met het verschil tussen de kostprijs van de overname en de re\u00eble waarde van de overgenomen identificeerbare activa en passiva op het moment van aankoop. Jaarlijks wordt getoetst of sprake is van bijzondere waardevermindering.
Voor impairment testing doeleinden wordt goodwill die is verkregen bij bedrijfscombinaties toegewezen, op de acquisitiedatum, aan een kasstroomgenererende eenheden (KGE's) of groepen van KGE's waarvan wordt verwacht dat ze profiteren van die bedrijfscombinatie. Elke eenheid waaraan goodwill is toegewezen, vertegenwoordigt het laagste niveau binnen de entiteit waarop de goodwill wordt gecontroleerd voor interne beheeringsdoeleinden.
Negatieve goodwill die bij een overname ontstaat, wordt direct in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
\nDe door de Groep verworven immateri\u00eble activa, met een bepaalbare gebruiksduur, worden gewaardeerd tegen kostprijs verminderd met cumulatieve amortisatie en cumulatieve bijzondere waardeverminderingsverliezen.
\nMet betrekking tot goodwill wordt ieder jaar systematisch per balansdatum getoetst of zich een bijzondere waardevermindering heeft voorgedaan. Ten aanzien van de overige immateri\u00eble activa wordt lineair geamortiseerd over de verwachte gebruiksduur ten laste van de winst-en-verliesrekening, waarbij periodieke toetsing plaatsvindt voor eventuele bijzondere waardevermindering (zie grondslag 20). De geschatte gebruiksduur van de onderdelen van immaterieel actief luidt als volgt:
Klantenbestand: 5 - 20 jaar
Orderportefeuille: 1 - 4 jaar
Concessies zandafgravingen: 5 - 15 jaar
Merknaam: 5 - 10 jaar
Uitgaven voor immateri\u00eble activa niet zijnde goodwill worden na eerste opname uitsluitend geactiveerd, wanneer hierdoor naar verwachting de toekomstige economische voordelen toenemen die zijn besloten in het specifieke actief waarop de uitgaven betrekking hebben. Alle overige uitgaven worden als last in de winst-en-verliesrekening opgenomen wanneer zij worden gedaan.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForIntangibleAssetsAndGoodwillExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F322": { "value": "\nAlle bedrijfscombinaties worden administratief verwerkt via toepassing van de overnamemethode. Goodwill betreft het bedrag dat voortvloeit uit de overname van dochterondernemingen. Goodwill komt overeen met het verschil tussen de kostprijs van de overname en de re\u00eble waarde van de overgenomen identificeerbare activa en passiva op het moment van aankoop. Jaarlijks wordt getoetst of sprake is van bijzondere waardevermindering.
Voor impairment testing doeleinden wordt goodwill die is verkregen bij bedrijfscombinaties toegewezen, op de acquisitiedatum, aan een kasstroomgenererende eenheden (KGE's) of groepen van KGE's waarvan wordt verwacht dat ze profiteren van die bedrijfscombinatie. Elke eenheid waaraan goodwill is toegewezen, vertegenwoordigt het laagste niveau binnen de entiteit waarop de goodwill wordt gecontroleerd voor interne beheeringsdoeleinden.
Negatieve goodwill die bij een overname ontstaat, wordt direct in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForGoodwillExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F325": { "value": "\nDe door de Groep verworven immateri\u00eble activa, met een bepaalbare gebruiksduur, worden gewaardeerd tegen kostprijs verminderd met cumulatieve amortisatie en cumulatieve bijzondere waardeverminderingsverliezen.
\nMet betrekking tot goodwill wordt ieder jaar systematisch per balansdatum getoetst of zich een bijzondere waardevermindering heeft voorgedaan. Ten aanzien van de overige immateri\u00eble activa wordt lineair geamortiseerd over de verwachte gebruiksduur ten laste van de winst-en-verliesrekening, waarbij periodieke toetsing plaatsvindt voor eventuele bijzondere waardevermindering (zie grondslag 20). De geschatte gebruiksduur van de onderdelen van immaterieel actief luidt als volgt:
Klantenbestand: 5 - 20 jaar
Orderportefeuille: 1 - 4 jaar
Concessies zandafgravingen: 5 - 15 jaar
Merknaam: 5 - 10 jaar
Uitgaven voor immateri\u00eble activa niet zijnde goodwill worden na eerste opname uitsluitend geactiveerd, wanneer hierdoor naar verwachting de toekomstige economische voordelen toenemen die zijn besloten in het specifieke actief waarop de uitgaven betrekking hebben. Alle overige uitgaven worden als last in de winst-en-verliesrekening opgenomen wanneer zij worden gedaan.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForIntangibleAssetsOtherThanGoodwillExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F328": { "value": "\nDe belangrijkste financi\u00eble activa van de Groep bestaan uit:
Verstrekte leningen (zie grondslag 14)
Handels- en overige vorderingen (zie grondslag 17)
Liquide middelen en\u00a0equivalenten (zie grondslag 18)
Financi\u00eble activa worden geclassificeerd als activa:
die na eerste opname worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, of
tegen re\u00eble waarde met verwerking van waardeveranderingen in de overige onderdelen van het totaalresultaat, of
tegen re\u00eble waarde met verwerking van waardeveranderingen in winst of verlies.
Deze classificatie vindt plaats op basis van het bedrijfsmodel van de Groep voor het beheer van de financi\u00eble activa en de eigenschappen van de contractuele kasstromen van het financi\u00eble actief. De financi\u00eble activa moeten tegen geamortiseerde kostenprijs (a) worden gewaardeerd als beide volgende voorwaarden zijn vervuld:
i. het financi\u00eble actief wordt aangehouden binnen een bedrijfsmodel dat erop gericht is financi\u00eble activa aan te houden om contractuele kasstromen te ontvangen, en
ii. de contractvoorwaarden van het financi\u00eble actief geven op bepaalde data aanleiding tot kasstromen die uitsluitend aflossingen en rentebetalingen op het uitstaande hoofdsombedrag betreffen.
Voor bovengenoemde financi\u00eble activa is aan beide voorwaarden voldaan. De financi\u00eble activa worden tegen geamortiseerde kostprijs gewaardeerd. Financi\u00eble activa die zijn gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs worden na eerste opname gewaardeerd op basis van de effectieve interest methode en zijn onderhevig aan bijzondere waardeverminderingen. Winsten en verliezen worden opgenomen in winst of verlies wanneer het actief wordt be\u00ebindigd, afgewikkeld, aangepast of sprake is van een bijzondere waardevermindering.
\nDe financi\u00eble activa worden opgenomen onder aftrek van een voorziening voor te verwachten kredietverliezen. Deze voorziening wordt bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen voor de komende twaalf maanden, rekening houdend met de kredietwaardigheid van de klant. Ook daarna wordt, zolang geen sprake is van een significante verslechtering van het kredietrisico, de voorziening voor verwachte kredietverliezen steeds bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen voor de komende twaalf maanden. Als echter, op individuele of collectieve basis, een significante verhoging van het kredietrisico optreedt, wordt de voorziening voor verwachte kredietverliezen bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen over de gehele looptijd van het instrument. Voor handelsvorderingen en onderhanden werken debet is gebruik gemaakt van de door IFRS 9 geboden mogelijkheid om een vereenvoudigde benadering te hanteren, waarbij de voorziening voor verwachte kredietverliezen altijd wordt bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen over de gehele looptijd van deze vorderingen.
\nVerstrekte leningen maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). Verstrekte leningen die niet voldoen aan de beide voorwaarden die in grondslag 13a zijn genoemd, worden tegen re\u00eble waarde gewaardeerd met verwerking van waardeveranderingen in winst of verlies. Verstrekte leningen die aan beide genoemde voorwaarden voldoen, worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve rentemethode verminderd met bijzondere waardeverminderingsverliezen.
\nHandels- en overige vorderingen maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). Handels- en overige vorderingen worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs onder aftrek van een voorziening voor te verwachten kredietverliezen. Bij de bepaling van de voorziening voor te verwachten kredietverliezen is gebruik gemaakt van de vereenvoudigde benadering, waarbij de voorziening altijd wordt bepaald op het bedrag van de te verwachten kredietverliezen over de gehele looptijd van deze vorderingen. Nog te factureren omzet met betrekking tot afgesloten projecten zijn onder de handels- en overige vorderingen opgenomen.
\nLiquide middelen en\u00a0equivalenten maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). De liquide middelen en\u00a0equivalenten bestaan uit kas- en banksaldi en andere direct opvraagbare deposito\u2019s. Rekening-courantkredieten die direct opeisbaar zijn en een integraal deel van het middelenbeheer van de Groep vormen, maken in het kasstroomoverzicht deel uit van de liquide middelen en\u00a0equivalenten.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForFinancialAssetsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F330": { "value": "\nDe financi\u00eble activa worden opgenomen onder aftrek van een voorziening voor te verwachten kredietverliezen. Deze voorziening wordt bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen voor de komende twaalf maanden, rekening houdend met de kredietwaardigheid van de klant. Ook daarna wordt, zolang geen sprake is van een significante verslechtering van het kredietrisico, de voorziening voor verwachte kredietverliezen steeds bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen voor de komende twaalf maanden. Als echter, op individuele of collectieve basis, een significante verhoging van het kredietrisico optreedt, wordt de voorziening voor verwachte kredietverliezen bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen over de gehele looptijd van het instrument. Voor handelsvorderingen en onderhanden werken debet is gebruik gemaakt van de door IFRS 9 geboden mogelijkheid om een vereenvoudigde benadering te hanteren, waarbij de voorziening voor verwachte kredietverliezen altijd wordt bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen over de gehele looptijd van deze vorderingen.
\nDe boekwaarde van de niet-financi\u00eble activa van de Groep, uitgezonderd onderhanden werken debet (zie grondslag 16), voorraden (zie grondslag 15) en uitgestelde belastingvorderingen (zie grondslag 9), wordt op balansdatum opnieuw bezien om te bepalen of aanwijzingen aanwezig zijn voor bijzondere waardeverminderingen. Indien dergelijke aanwijzingen bestaan, wordt een schatting gemaakt van de realiseerbare waarde van het actief.
Voor goodwill, immateri\u00eble activa met een onbeperkte gebruiksduur en immateri\u00eble activa die nog niet gebruiksklaar zijn, wordt per balansdatum de realiseerbare waarde geschat.
Een bijzonder waardeverminderingsverlies wordt opgenomen wanneer de boekwaarde van een actief of de kasstroomgenererende eenheid waartoe het actief behoort, hoger is dan de realiseerbare waarde. Bijzondere waardeverminderingsverliezen worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
Bijzondere waardeverminderingsverliezen opgenomen met betrekking tot kasstroomgenererende eenheden worden eerst in mindering gebracht op de boekwaarde van de goodwill en vervolgens naar rato in mindering gebracht op de boekwaarde van de overige activa van de eenheid (groep van eenheden).
\nVoor de activa is de realiseerbare waarde gelijk aan de hoogste van de opbrengstwaarde of de bedrijfswaarde. Bij het bepalen van de bedrijfswaarde wordt de contante waarde van de geschatte toekomstige kasstromen berekend met behulp van een disconteringsvoet die een afspiegeling is van zowel de actuele marktrente als van de specifieke risico\u2019s met betrekking tot het actief. Voor een actief dat geen kasontvangsten genereert en dat in hoge mate onafhankelijk is van andere activa, wordt de realiseerbare waarde bepaald door de kasstroomgenererende eenheid waartoe het actief behoort.
\nMet betrekking tot goodwill worden geen bijzondere waardeverminderingsverliezen teruggenomen.
Voor andere activa wordt een bijzonder waardeverminderingsverlies teruggenomen indien een aanwijzing bestaat dat het bijzondere waardeverminderingsverlies niet meer bestaat of mogelijk is afgenomen en de schattingen zijn veranderd aan de hand waarvan de realiseerbare waarde is bepaald.
Een bijzonder waardeverminderingsverlies wordt uitsluitend teruggenomen voor zover de boekwaarde van het actief niet hoger is dan de boekwaarde, na aftrek van afschrijvingen, die zou zijn bepaald indien er geen bijzonder waardeverminderingsverlies was opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForImpairmentOfAssetsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F329": { "value": "\nDe financi\u00eble activa worden opgenomen onder aftrek van een voorziening voor te verwachten kredietverliezen. Deze voorziening wordt bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen voor de komende twaalf maanden, rekening houdend met de kredietwaardigheid van de klant. Ook daarna wordt, zolang geen sprake is van een significante verslechtering van het kredietrisico, de voorziening voor verwachte kredietverliezen steeds bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen voor de komende twaalf maanden. Als echter, op individuele of collectieve basis, een significante verhoging van het kredietrisico optreedt, wordt de voorziening voor verwachte kredietverliezen bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen over de gehele looptijd van het instrument. Voor handelsvorderingen en onderhanden werken debet is gebruik gemaakt van de door IFRS 9 geboden mogelijkheid om een vereenvoudigde benadering te hanteren, waarbij de voorziening voor verwachte kredietverliezen altijd wordt bepaald op het bedrag van de verwachte kredietverliezen over de gehele looptijd van deze vorderingen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForImpairmentOfFinancialAssetsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F331": { "value": "\nDe Groep kent de volgende financi\u00eble verplichtingen:
Rentedragende leningen (zie grondslag 22)
Handelsschulden en overige te betalen posten (zie grondslag 25)
Deze verplichtingen worden na eerste opname tegen geamortiseerde kostprijs gewaardeerd, gebruik makend van de effectieve rente methode. Wanneer de financi\u00eble verplichting (of een deel daarvan) tenietgaat of afloopt wordt deze niet langer opgenomen.
Een ruil van schuldbewijzen met dezelfde leningverschaffer tegen aanzienlijk verschillende voorwaarden wordt als een delging van de oorspronkelijke financi\u00eble verplichting en opname van een nieuwe financi\u00eble verplichting verwerkt. Dit geldt eveneens wanneer de voorwaarden van een bestaande financi\u00eble verplichting aanzienlijk worden gewijzigd.
Het verschil tussen de boekwaarde van de financi\u00eble verplichting (of deel van een financi\u00eble verplichting) die is gedelgd of aan een derde is overgedragen en de betaalde vergoeding, met inbegrip van eventueel overgedragen activa niet zijnde geldmiddelen of aangegane verplichtingen, wordt in de winst of het verlies opgenomen.
\nRentedragende leningen worden bij de eerste opname verwerkt tegen de re\u00eble waarde, verminderd met toerekenbare transactiekosten. Na de eerste opname worden rentedragende leningen gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, waarbij een verschil tussen de geamortiseerde kostprijs en het aflossingsbedrag op basis van de effectieve-rentemethode in de winst-en-verliesrekening wordt opgenomen over de Iooptijd van de leningen.
\nHandelsschulden en overige te betalen posten maken onderdeel uit van de financi\u00eble verplichtingen (zie grondslag 13b). Handelsschulden en overige te betalen posten worden tegen geamortiseerde kostprijs opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForFinancialLiabilitiesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F332": { "value": "\nFinanci\u00eble activa en financi\u00eble verplichtingen worden gesaldeerd en het netto bedrag wordt in de balans opgenomen indien:
de Groep een wettelijk afdwingbaar recht heeft om de bedragen te salderen, en
de Groep voornemens is om de verplichting op netto basis af te wikkelen of om de vordering te realiseren op hetzelfde moment dat de verplichting wordt afgewikkeld.
Verstrekte leningen maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). Verstrekte leningen die niet voldoen aan de beide voorwaarden die in grondslag 13a zijn genoemd, worden tegen re\u00eble waarde gewaardeerd met verwerking van waardeveranderingen in winst of verlies. Verstrekte leningen die aan beide genoemde voorwaarden voldoen, worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve rentemethode verminderd met bijzondere waardeverminderingsverliezen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForLoansAndReceivablesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E336": { "value": "\nOnder strategische grondposities zijn die grondposities verantwoord die door de centrale grondbank worden beheerd. Deze posities worden verworven en aangehouden voor toekomstige vastgoedontwikkeling. Voor zover de grondposities in vervaardiging zijn, worden rente- en ontwikkelingskosten geactiveerd. De grondposities worden gewaardeerd tegen kostprijs of netto realiseerbare waarde indien deze lager is.
\nOnder de overige voorraden zijn begrepen: onverkochte woningen in voorbereiding en in aanbouw (inclusief ontwikkel- en bouwrechten), grond- en hulpstoffen en voorraden gereed product (inclusief gronden en panden ter verkoop).
De voorraden worden opgenomen tegen kostprijs of netto-opbrengstwaarde indien deze lager is. De netto-opbrengstwaarde is de geschatte verkoopprijs in het kader van de normale bedrijfsuitoefening, verminderd met geschatte kosten van voltooiing en de verkoopkosten. De kostprijs van voorraden omvat de uitgaven gedaan bij verwerving van de voorraden, de productie- of conversiekosten en de overige kosten die zijn gemaakt bij het naar de bestaande locatie en in de bestaande toestand brengen daarvan. De kostprijs van voorraden omvat een redelijk deel van de indirecte kosten op basis van de normale productiecapaciteit alsmede de toerekenbare financieringskosten. Voor fungibele voorraden geldt het \u2018eerst in, eerst uit\u2019-beginsel (fifo).
Gronden en panden ter verkoop betreffen bouwkundig opgeleverde panden die per balansdatum niet zijn verkocht aan derden. De voorraad gronden en panden ter verkoop wordt gewaardeerd tegen kostprijs (inclusief rente en toegerekende indirecte kosten), verminderd met eventuele afwaarderingen in verband met een lagere netto-opbrengstwaarde als gevolg van onverkoopbaarheids- en onverhuurbaarheidsrisico\u2019s.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForMeasuringInventories", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E340": { "value": "\nHandels- en overige vorderingen maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). Handels- en overige vorderingen worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs onder aftrek van een voorziening voor te verwachten kredietverliezen. Bij de bepaling van de voorziening voor te verwachten kredietverliezen is gebruik gemaakt van de vereenvoudigde benadering, waarbij de voorziening altijd wordt bepaald op het bedrag van de te verwachten kredietverliezen over de gehele looptijd van deze vorderingen. Nog te factureren omzet met betrekking tot afgesloten projecten zijn onder de handels- en overige vorderingen opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForTradeAndOtherReceivablesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E343": { "value": "\nLiquide middelen en\u00a0equivalenten maken onderdeel uit van de financi\u00eble activa (zie grondslag 13a). De liquide middelen en\u00a0equivalenten bestaan uit kas- en banksaldi en andere direct opvraagbare deposito\u2019s. Rekening-courantkredieten die direct opeisbaar zijn en een integraal deel van het middelenbeheer van de Groep vormen, maken in het kasstroomoverzicht deel uit van de liquide middelen en\u00a0equivalenten.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyToDetermineComponentsOfCashAndCashEquivalents", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E346": { "value": "\nVaste activa (of groepen activa en verplichtingen die worden afgestoten) waarvan de boekwaarde zeer waarschijnlijk binnen 1 jaar naar verwachting hoofdzakelijk via een verkooptransactie zal worden gerealiseerd en niet door het voortgezette gebruik ervan, worden aangemerkt als \u2018voor verkoop of distributie aangehouden\u2019, na vaststelling dat aan de voorwaarden is voldaan. Direct voorafgaand aan deze classificatie worden de activa (of de componenten van een groep activa die wordt afgestoten) opnieuw gewaardeerd in overeenstemming met de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving van de Groep. Hierna worden de activa (of een groep af te stoten activa) over het algemeen gewaardeerd op basis van de boekwaarde, of, indien deze lager is, de re\u00eble waarde minus verkoopkosten. Een bijzonder waardeverminderingsverlies op een groep af te stoten activa wordt in eerste instantie toegerekend aan goodwill en vervolgens naar rato aan de resterende activa en verplichtingen, met dien verstande dat geen bijzonder waardeverminderingsverlies wordt toegerekend aan voorraden, financi\u00eble activa, uitgestelde belastingvorderingen en personeelsgerelateerde voorzieningen, die verder in overeenstemming met de grondslagen van de Groep gewaardeerd worden. Bijzondere waardeverminderingsverliezen die voortvloeien uit de aanvankelijke classificatie als aangehouden voor verkoop of distributie en winsten of verliezen uit hernieuwde waardering na eerste opname worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen. Indien de betreffende boekwinst het geaccumuleerd bijzonder waardeverminderingsverlies overstijgt, wordt dit verschil niet opgenomen.
\nEen be\u00ebindigde bedrijfsactiviteit is een onderdeel van de activiteiten van de Groep dat een afzonderlijke belangrijke bedrijfsactiviteit of een afzonderlijk belangrijk geografisch bedrijfsgebied vertegenwoordigt dat is verkocht of wordt aangehouden voor verkoop of distributie, of dat een dochteronderneming is die uitsluitend is overgenomen met de bedoeling te worden doorverkocht. Classificatie als be\u00ebindigde bedrijfsactiviteit geschiedt bij afstoting of, indien dit eerder is, wanneer de bedrijfsactiviteit voldoet aan de criteria voor classificatie als aangehouden voor verkoop. Wanneer een activiteit wordt aangemerkt als een be\u00ebindigde bedrijfsactiviteit, worden de vergelijkende cijfers in de winst-en-verliesrekening herzien alsof de activiteit vanaf het begin van de vergelijkingsperiode is be\u00ebindigd.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForNoncurrentAssetsOrDisposalGroupsClassifiedAsHeldForSaleAndDiscontinuedOperationsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F347": { "value": "\nVaste activa (of groepen activa en verplichtingen die worden afgestoten) waarvan de boekwaarde zeer waarschijnlijk binnen 1 jaar naar verwachting hoofdzakelijk via een verkooptransactie zal worden gerealiseerd en niet door het voortgezette gebruik ervan, worden aangemerkt als \u2018voor verkoop of distributie aangehouden\u2019, na vaststelling dat aan de voorwaarden is voldaan. Direct voorafgaand aan deze classificatie worden de activa (of de componenten van een groep activa die wordt afgestoten) opnieuw gewaardeerd in overeenstemming met de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving van de Groep. Hierna worden de activa (of een groep af te stoten activa) over het algemeen gewaardeerd op basis van de boekwaarde, of, indien deze lager is, de re\u00eble waarde minus verkoopkosten. Een bijzonder waardeverminderingsverlies op een groep af te stoten activa wordt in eerste instantie toegerekend aan goodwill en vervolgens naar rato aan de resterende activa en verplichtingen, met dien verstande dat geen bijzonder waardeverminderingsverlies wordt toegerekend aan voorraden, financi\u00eble activa, uitgestelde belastingvorderingen en personeelsgerelateerde voorzieningen, die verder in overeenstemming met de grondslagen van de Groep gewaardeerd worden. Bijzondere waardeverminderingsverliezen die voortvloeien uit de aanvankelijke classificatie als aangehouden voor verkoop of distributie en winsten of verliezen uit hernieuwde waardering na eerste opname worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen. Indien de betreffende boekwinst het geaccumuleerd bijzonder waardeverminderingsverlies overstijgt, wordt dit verschil niet opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForNoncurrentAssetsOrDisposalGroupsClassifiedAsHeldForSaleExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F348": { "value": "\nEen be\u00ebindigde bedrijfsactiviteit is een onderdeel van de activiteiten van de Groep dat een afzonderlijke belangrijke bedrijfsactiviteit of een afzonderlijk belangrijk geografisch bedrijfsgebied vertegenwoordigt dat is verkocht of wordt aangehouden voor verkoop of distributie, of dat een dochteronderneming is die uitsluitend is overgenomen met de bedoeling te worden doorverkocht. Classificatie als be\u00ebindigde bedrijfsactiviteit geschiedt bij afstoting of, indien dit eerder is, wanneer de bedrijfsactiviteit voldoet aan de criteria voor classificatie als aangehouden voor verkoop. Wanneer een activiteit wordt aangemerkt als een be\u00ebindigde bedrijfsactiviteit, worden de vergelijkende cijfers in de winst-en-verliesrekening herzien alsof de activiteit vanaf het begin van de vergelijkingsperiode is be\u00ebindigd.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForDiscontinuedOperationsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E350": { "value": "\nDe boekwaarde van de niet-financi\u00eble activa van de Groep, uitgezonderd onderhanden werken debet (zie grondslag 16), voorraden (zie grondslag 15) en uitgestelde belastingvorderingen (zie grondslag 9), wordt op balansdatum opnieuw bezien om te bepalen of aanwijzingen aanwezig zijn voor bijzondere waardeverminderingen. Indien dergelijke aanwijzingen bestaan, wordt een schatting gemaakt van de realiseerbare waarde van het actief.
Voor goodwill, immateri\u00eble activa met een onbeperkte gebruiksduur en immateri\u00eble activa die nog niet gebruiksklaar zijn, wordt per balansdatum de realiseerbare waarde geschat.
Een bijzonder waardeverminderingsverlies wordt opgenomen wanneer de boekwaarde van een actief of de kasstroomgenererende eenheid waartoe het actief behoort, hoger is dan de realiseerbare waarde. Bijzondere waardeverminderingsverliezen worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
Bijzondere waardeverminderingsverliezen opgenomen met betrekking tot kasstroomgenererende eenheden worden eerst in mindering gebracht op de boekwaarde van de goodwill en vervolgens naar rato in mindering gebracht op de boekwaarde van de overige activa van de eenheid (groep van eenheden).
\nVoor de activa is de realiseerbare waarde gelijk aan de hoogste van de opbrengstwaarde of de bedrijfswaarde. Bij het bepalen van de bedrijfswaarde wordt de contante waarde van de geschatte toekomstige kasstromen berekend met behulp van een disconteringsvoet die een afspiegeling is van zowel de actuele marktrente als van de specifieke risico\u2019s met betrekking tot het actief. Voor een actief dat geen kasontvangsten genereert en dat in hoge mate onafhankelijk is van andere activa, wordt de realiseerbare waarde bepaald door de kasstroomgenererende eenheid waartoe het actief behoort.
\nMet betrekking tot goodwill worden geen bijzondere waardeverminderingsverliezen teruggenomen.
Voor andere activa wordt een bijzonder waardeverminderingsverlies teruggenomen indien een aanwijzing bestaat dat het bijzondere waardeverminderingsverlies niet meer bestaat of mogelijk is afgenomen en de schattingen zijn veranderd aan de hand waarvan de realiseerbare waarde is bepaald.
Een bijzonder waardeverminderingsverlies wordt uitsluitend teruggenomen voor zover de boekwaarde van het actief niet hoger is dan de boekwaarde, na aftrek van afschrijvingen, die zou zijn bepaald indien er geen bijzonder waardeverminderingsverlies was opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForImpairmentOfNonfinancialAssetsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E354": { "value": "\nKosten die rechtstreeks toerekenbaar zijn aan de uitgifte van gewone aandelen worden in mindering gebracht op het eigen vermogen, na aftrek van eventuele fiscale effecten.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForIssuedCapitalExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E355": { "value": "\nBij inkoop van aandelenkapitaal dat als eigen vermogen in de balans is verwerkt, wordt het bedrag van de betaalde vergoeding, met inbegrip van de rechtstreeks toerekenbare kosten, als mutatie in het eigen vermogen opgenomen. Ingekochte aandelen worden geclassificeerd als ingekochte eigen aandelen en wat betreft presentatie in mindering gebracht op het totale eigen vermogen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForTreasurySharesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E356": { "value": "\nDividenden worden als verplichting verwerkt in de periode waarin zij worden gedeclareerd.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForDividendsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E357": { "value": "\nRentedragende verplichtingen maken onderdeel uit van de financi\u00eble verplichtingen (zie grondslag 13b), met uitzondering van de Leaseverplichtingen (zie grondslag 22b).
\nRentedragende leningen worden bij de eerste opname verwerkt tegen de re\u00eble waarde, verminderd met toerekenbare transactiekosten. Na de eerste opname worden rentedragende leningen gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, waarbij een verschil tussen de geamortiseerde kostprijs en het aflossingsbedrag op basis van de effectieve-rentemethode in de winst-en-verliesrekening wordt opgenomen over de Iooptijd van de leningen.
\nOp de aanvangsdatum van de lease waardeert de Groep de verplichting tegen de contante waarde van de leasebetalingen die in de toekomst nog dienen te worden verricht. Deze leasebetalingen omvatten vaste leasebetalingen (inclusief in wezen vaste leasebetalingen) minus nog te ontvangen lease-incentives, variabele leasebetalingen die van een index of rentevoet afhankelijk zijn en bedragen die naar verwachting verschuldigd zullen zijn uit hoofde van restwaardegaranties. Onder de leasebetalingen wordt ook de uitoefenprijs van een aankoopoptie begrepen indien het redelijk zeker is dat de Groep deze optie zal uitoefenen. Tevens omvatten de leasebetalingen de boetes voor het be\u00ebindigen van de leaseovereenkomst indien de leaseperiode de uitoefening door de Groep van een optie tot be\u00ebindiging van de leaseoverkomst weerspiegelt. Variabele leasebetalingen die niet afhankelijk zijn van een index of rentevoet worden als last verantwoord in de periode waarin de gebeurtenis of omstandigheid die tot deze betalingen aanleiding geeft, zich voordoet.
Bij het berekenen van de contante waarde van de leasebetalingen maakt de Groep gebruik van de marginale rentevoet indien de impliciete rentevoet van de leaseovereenkomst niet eenvoudig kan worden bepaald. Na de aanvangsdatum wordt de verplichting verhoogd met rente en verminderd met de verrichte leasebetalingen. De Groep herwaardeert de verplichting indien sprake is van een wijziging in de leaseovereenkomst, een aanpassing van de leaseperiode, een herziening van een in wezen vaste leasebetaling of een wijziging in de beoordeling of gebruik zal worden gemaakt van een koopoptie.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForBorrowingsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E365": { "value": "\nVerplichtingen in verband met bijdragen aan pensioenregelingen op basis van toegezegde bijdragen worden als last in de winst-en-verliesrekening opgenomen wanneer de bijdragen zijn verschuldigd.
\nDe nettoverplichting van de Groep uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen wordt voor iedere regeling afzonderlijk berekend door een schatting te maken van de pensioenaanspraken die werknemers hebben opgebouwd in ruil voor hun diensten in de verslagperiode en voorgaande perioden. Van deze pensioenaanspraken wordt de contante waarde bepaald en de re\u00eble waarde van de fondsbeleggingen wordt hierop in mindering gebracht. De disconteringsvoet is het rendement per balansdatum van hoogwaardige ondernemingsobligaties waarvan de looptijd de termijn van de verplichtingen van de Groep benadert. De berekening wordt uitgevoerd door een erkende actuaris volgens de \u2018projected unit credit\u2019-methode. Deze methode houdt rekening met toekomstige salarisstijgingen als gevolg van de carri\u00e8rekansen van werknemers en algemene loonontwikkelingen inclusief inflatiecorrectie.
Wanneer de pensioenaanspraken uit hoofde van een regeling worden gewijzigd of wanneer een regeling wordt ingeperkt, wordt de daaruit voortvloeiende wijziging in aanspraken met betrekking tot de verstreken diensttijd of de winst of het verlies op die inperking direct verwerkt in het resultaat.
Actuari\u00eble winsten en verliezen worden direct verantwoord als niet-gerealiseerde resultaten die nooit zullen worden gereclassificeerd naar de winst-en-verliesrekening.
Wanneer de berekening resulteert in een potentieel actief voor de Groep, wordt de opname van het actief beperkt tot de contante waarde van economische voordelen beschikbaar in de vorm van eventuele toekomstige terugstortingen door het fonds of lagere toekomstige pensioenpremies. Bij de berekening van de contante waarde van economische voordelen wordt rekening gehouden met eventuele minimum financieringsverplichtingen die van toepassing zijn.
\nDe nettoverplichting van de Groep voor Iangetermijnpersoneelsbeloningen, met uitzondering van pensioenregelingen, is het bedrag van de toekomstige beloningen, zoals jubileumuitkeringen, bonussen en gratificaties die werknemers in ruil voor hun diensten hebben opgebouwd in de verslagperiode en voorgaande perioden. De verplichting wordt berekend met behulp van de \u2018projected unit credit\u2019-methode en wordt gedisconteerd tot de contante waarde. De disconteringsvoet is het rendement per balansdatum van hoogwaardige ondernemingsobligaties waarvan de looptijd de termijn van de verplichtingen van de Groep benadert. Actuari\u00eble winsten en verliezen van betreffende beloningen worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
\nOntslagvergoedingen worden opgenomen als een last als de Groep zich op basis van een gedetailleerd, formeel plan aantoonbaar heeft verbonden tot de be\u00ebindiging van het dienstverband van een werknemer of een groep werknemers v\u00f3\u00f3r de gebruikelijke pensioendatum, zonder realistische mogelijkheid tot intrekking van dat plan.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForEmployeeBenefitsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F367": { "value": "\nDe nettoverplichting van de Groep uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen wordt voor iedere regeling afzonderlijk berekend door een schatting te maken van de pensioenaanspraken die werknemers hebben opgebouwd in ruil voor hun diensten in de verslagperiode en voorgaande perioden. Van deze pensioenaanspraken wordt de contante waarde bepaald en de re\u00eble waarde van de fondsbeleggingen wordt hierop in mindering gebracht. De disconteringsvoet is het rendement per balansdatum van hoogwaardige ondernemingsobligaties waarvan de looptijd de termijn van de verplichtingen van de Groep benadert. De berekening wordt uitgevoerd door een erkende actuaris volgens de \u2018projected unit credit\u2019-methode. Deze methode houdt rekening met toekomstige salarisstijgingen als gevolg van de carri\u00e8rekansen van werknemers en algemene loonontwikkelingen inclusief inflatiecorrectie.
Wanneer de pensioenaanspraken uit hoofde van een regeling worden gewijzigd of wanneer een regeling wordt ingeperkt, wordt de daaruit voortvloeiende wijziging in aanspraken met betrekking tot de verstreken diensttijd of de winst of het verlies op die inperking direct verwerkt in het resultaat.
Actuari\u00eble winsten en verliezen worden direct verantwoord als niet-gerealiseerde resultaten die nooit zullen worden gereclassificeerd naar de winst-en-verliesrekening.
Wanneer de berekening resulteert in een potentieel actief voor de Groep, wordt de opname van het actief beperkt tot de contante waarde van economische voordelen beschikbaar in de vorm van eventuele toekomstige terugstortingen door het fonds of lagere toekomstige pensioenpremies. Bij de berekening van de contante waarde van economische voordelen wordt rekening gehouden met eventuele minimum financieringsverplichtingen die van toepassing zijn.
\nDe nettoverplichting van de Groep voor Iangetermijnpersoneelsbeloningen, met uitzondering van pensioenregelingen, is het bedrag van de toekomstige beloningen, zoals jubileumuitkeringen, bonussen en gratificaties die werknemers in ruil voor hun diensten hebben opgebouwd in de verslagperiode en voorgaande perioden. De verplichting wordt berekend met behulp van de \u2018projected unit credit\u2019-methode en wordt gedisconteerd tot de contante waarde. De disconteringsvoet is het rendement per balansdatum van hoogwaardige ondernemingsobligaties waarvan de looptijd de termijn van de verplichtingen van de Groep benadert. Actuari\u00eble winsten en verliezen van betreffende beloningen worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen.
\nEen voorziening wordt in de balans opgenomen wanneer de Groep een in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting heeft die het gevolg is van een gebeurtenis in het verleden, en waarbij het waarschijnlijk is dat afwikkeling leidt tot een uitstroom van middelen. De voorzieningen worden bepaald door de verwachte kasstromen contant te maken op basis van een disconteringsvoet v\u00f3\u00f3r belasting die een afspiegeling is van de actuele markttaxaties van de tijdswaarde van geld en, waar nodig, van de specifieke risico\u2019s met betrekking tot de verplichting. De oprenting van voorzieningen wordt verwerkt als financieringslast.
\nEen garantievoorziening wordt opgenomen nadat de onderliggende producten of diensten zijn verkocht en opgeleverd. Deze voorziening wordt opgenomen voor kosten die noodzakelijk gemaakt moeten worden om gebreken, die blijken na de oplevering maar tijdens de garantieperiode, op te heffen.
\nHerstructureringsvoorzieningen worden opgenomen (i) wanneer de Groep een uitgewerkt en formeel herstructureringsplan heeft goedgekeurd en (ii) een aanvang is gemaakt met de herstructurering of deze publiekelijk bekend is gemaakt.
\nIn overeenstemming met het van toepassing zijnde milieubeleid van de Groep en de toepasselijke wettelijke vereisten wordt een voorziening getroffen voor herstel van vervuilde terreinen.
\nEen voorziening voor verlieslatende contracten wordt opgenomen wanneer de door de Groep naar verwachting te behalen economische voordelen (dit zijn de waarschijnlijke opbrengsten) uit een overeenkomst lager zijn dan de kosten om aan de verplichtingen uit hoofde van de overeenkomst te voldoen, tenzij de nettokosten om het contract te be\u00ebindigen lager zijn. Voor overeenkomsten voor het uitvoeren van werkzaamheden bestaan deze kosten uit de aan de nog te vervullen prestatieverplichtingen toerekenbare kosten. Voorafgaand aan de instelling van een voorziening neemt de Groep op eventuele activa die betrekking hebben op het contract een eventueel bijzonder waardeverminderingsverlies.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForProvisionsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F370": { "value": "\nOntslagvergoedingen worden opgenomen als een last als de Groep zich op basis van een gedetailleerd, formeel plan aantoonbaar heeft verbonden tot de be\u00ebindiging van het dienstverband van een werknemer of een groep werknemers v\u00f3\u00f3r de gebruikelijke pensioendatum, zonder realistische mogelijkheid tot intrekking van dat plan.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForTerminationBenefits", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F375": { "value": "\nIn overeenstemming met het van toepassing zijnde milieubeleid van de Groep en de toepasselijke wettelijke vereisten wordt een voorziening getroffen voor herstel van vervuilde terreinen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForEnvironmentRelatedExpenseExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E377": { "value": "\nHandelsschulden en overige te betalen posten maken onderdeel uit van de financi\u00eble verplichtingen (zie grondslag 13b). Handelsschulden en overige te betalen posten worden tegen geamortiseerde kostprijs opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForTradeAndOtherPayablesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E381": { "value": "\nHet kasstroomoverzicht wordt opgesteld volgens de indirecte methode.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForCashFlowsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E382": { "value": "\nEen segment is een duidelijk te onderscheiden activiteit van de Groep. De segmenten zijn onderscheiden op basis van de indeling die de raad van bestuur gebruikt bij het nemen van operationele beslissingen. De Groep kent de volgende operationele segmenten: Vastgoed, Bouw & Techniek, Infra en Van Wanrooij.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DescriptionOfAccountingPolicyForSegmentReportingExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E385": { "value": "\nDe Groep kent de volgende operationele segmenten: Vastgoed, Bouw & Techniek, Infra en het in 2023 verworven Van Wanrooij, overeenkomstig de aansturing door de raad van bestuur. De segmenten worden primair op basis van onderliggende EBITDA aangestuurd. De gesegmenteerde resultaten bevatten die posten die rechtstreeks, dan wel op redelijke basis, aan het segment kunnen worden toegerekend.
\n2023
x \u20ac 1.000
| \n Bedrijfssegmenten | \n \n Vastgoed | \n \n Bouw & Techniek | \n \n Infra | \n \n Van Wanrooij | \n \n Overig/ eliminatie | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Opbrengsten | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Derden | \n \n 411.527 | \n \n 806.003 | \n \n 774.815 | \n \n 124.760 | \n \n 212 | \n \n 2.117.317 | \n
| \n Intercompany | \n \n 267 | \n \n 269.935 | \n \n 25.216 | \n \n 0 | \n \n -295.418 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal opbrengsten | \n \n 411.794 | \n \n 1.075.938 | \n \n 800.031 | \n \n 124.760 | \n \n -295.206 | \n \n 2.117.317 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Onderliggende EBITDA | \n \n 26.583 | \n \n 46.072 | \n \n 66.306 | \n \n 20.089 | \n \n -11.948 | \n \n 147.102 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA joint ventures | \n \n -482 | \n \n -314 | \n \n -4.142 | \n \n -323 | \n \n -107 | \n \n -5.368 | \n
| \n Afwaarderingen grondposities/ vastgoed | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Reorganisatiekosten | \n \n -1.008 | \n \n -869 | \n \n -616 | \n \n 0 | \n \n -493 | \n \n -2.986 | \n
| \n Acquisitiekosten/ boekresultaat investeringen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -9.410 | \n \n -9.410 | \n
| \n Rententiebonussen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -2.400 | \n \n 0 | \n \n -2.400 | \n
| \n Totaal bijzondere posten | \n \n -1.490 | \n \n -1.183 | \n \n -4.758 | \n \n -2.723 | \n \n -10.010 | \n \n -20.164 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA | \n \n 25.093 | \n \n 44.889 | \n \n 61.548 | \n \n 17.366 | \n \n -21.958 | \n \n 126.938 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Afschrijvingen en amortisaties | \n \n -1.326 | \n \n -13.642 | \n \n -22.129 | \n \n -2.942 | \n \n -5.913 | \n \n -45.952 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Operationeel resultaat | \n \n 23.767 | \n \n 31.247 | \n \n 39.419 | \n \n 14.424 | \n \n -27.871 | \n \n 80.986 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Financi\u00eble baten | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 5.809 | \n
| \n Financi\u00eble lasten | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n -8.524 | \n
| \n Resultaat joint ventures en geassocieerde deelnemingen | \n \n 575 | \n \n 353 | \n \n 2.228 | \n \n -833 | \n \n 521 | \n \n 2.844 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Resultaat v\u00f3\u00f3r belastingen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 81.115 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Winstbelastingen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n -21.382 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Resultaat na belastingen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 59.733 | \n
In het segment Infra is in de onderliggende EBITDA een bate van \u20ac 14 miljoen (2022: bate van \u20ac 19 miljoen) met betrekking tot de vrijval van het resterende, ongebruikte deel van de in 2021 getroffen voorziening Wintrack II opgenomen. Zie ook toelichting 6.24 Voorzieningen.
2022
x \u20ac 1.000
| \n Bedrijfssegmenten | \n \n Vastgoed | \n \n Bouw & Techniek | \n \n Infra | \n \n Overig/ eliminatie | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Opbrengsten | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Derden | \n \n 569.685 | \n \n 611.136 | \n \n 631.177 | \n \n 210 | \n \n 1.812.208 | \n
| \n Intercompany | \n \n - | \n \n 321.377 | \n \n 30.042 | \n \n -351.419 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal opbrengsten | \n \n 569.685 | \n \n 932.513 | \n \n 661.219 | \n \n -351.209 | \n \n 1.812.208 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Onderliggende EBITDA | \n \n 42.462 | \n \n 38.192 | \n \n 55.243 | \n \n -9.445 | \n \n 126.452 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA joint ventures | \n \n 486 | \n \n -2.517 | \n \n -6.515 | \n \n -126 | \n \n -8.672 | \n
| \n Afwaarderingen grondposities/ vastgoed | \n \n -4.100 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -4.100 | \n
| \n Reorganisatiekosten | \n \n 0 | \n \n -657 | \n \n -597 | \n \n -301 | \n \n -1.555 | \n
| \n Acquisitiekosten/ boekresultaat investeringen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -2.611 | \n \n 200 | \n \n -2.411 | \n
| \n Totaal bijzondere posten | \n \n -3.614 | \n \n -3.174 | \n \n -9.723 | \n \n -227 | \n \n -16.738 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA | \n \n 38.848 | \n \n 35.018 | \n \n 45.520 | \n \n -9.672 | \n \n 109.714 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Afschrijvingen en amortisaties | \n \n -1.163 | \n \n -15.289 | \n \n -18.476 | \n \n -3.872 | \n \n -38.800 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Operationeel resultaat | \n \n 37.685 | \n \n 19.729 | \n \n 27.044 | \n \n -13.544 | \n \n 70.914 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Financi\u00eble baten | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 623 | \n
| \n Financi\u00eble lasten | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n -5.525 | \n
| \n Resultaat joint ventures en geassocieerde deelnemingen | \n \n -647 | \n \n 2.494 | \n \n 5.305 | \n \n -83 | \n \n 7.069 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Resultaat v\u00f3\u00f3r belastingen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 73.081 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Winstbelastingen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n -13.501 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Resultaat na belastingen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 59.580 | \n
De onderliggende EBITDA is het operationeel resultaat v\u00f3\u00f3r afschrijvingen inclusief EBITDA joint ventures, exclusief eventuele bijzonder waardeverminderingen vastgoed en / of goodwill, reorganisatiekosten, acquisitiekosten inclusief retentiebonussen en boekresultaten op de (ver)koop van entiteiten. De onderliggende EBITDA als zodanig gedefinieerd vormt tevens de basis van de berekening van de financi\u00eble convenanten aan de bankgroep.
\n2023
x \u20ac 1.000
| \n Bedrijfssegmenten | \n \n Vastgoed | \n \n Bouw & Techniek | \n \n Infra | \n \n Van Wanrooij | \n \n Overig | \n \n Eliminatie | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Activa | \n \n 310.844 | \n \n 459.438 | \n \n 393.733 | \n \n 268.927 | \n \n 379.162 | \n \n -498.102 | \n \n 1.314.002 | \n
| \n Niet-gealloceerd | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 21.596 | \n
| \n Totaal activa | \n \n 310.844 | \n \n 459.438 | \n \n 393.733 | \n \n 268.927 | \n \n 379.162 | \n \n -498.102 | \n \n 1.335.598 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Verplichtingen | \n \n 157.876 | \n \n 361.510 | \n \n 265.679 | \n \n 102.614 | \n \n 259.778 | \n \n -383.733 | \n \n 763.724 | \n
| \n Niet-gealloceerd | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 188.217 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 157.876 | \n \n 361.510 | \n \n 265.679 | \n \n 102.614 | \n \n 259.778 | \n \n -383.733 | \n \n 951.941 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 383.657 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Totaal passiva | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 1.335.598 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Materi\u00eble vaste activa | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Afschrijvingen | \n \n 28 | \n \n 795 | \n \n 7.058 | \n \n 394 | \n \n 4.177 | \n \n - | \n \n 12.452 | \n
| \n Investeringen | \n \n - | \n \n 3.591 | \n \n 21.230 | \n \n 117 | \n \n 19.022 | \n \n - | \n \n 43.960 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gebruiksrechten geleasede activa | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Afschrijvingen | \n \n 1.298 | \n \n 11.114 | \n \n 14.600 | \n \n 415 | \n \n 1.736 | \n \n - | \n \n 29.163 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Immateri\u00eble activa | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Amortisatie | \n \n - | \n \n 1.734 | \n \n 470 | \n \n 2.133 | \n \n - | \n \n - | \n \n 4.337 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Joint ventures en geassocieerde deelnemingen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Boekwaarde | \n \n 55.684 | \n \n 1.001 | \n \n 18.120 | \n \n 19.968 | \n \n 6.074 | \n \n - | \n \n 100.847 | \n
2022
x \u20ac 1.000
| \n Bedrijfssegmenten | \n \n Vastgoed | \n \n Bouw & Techniek | \n \n Infra | \n \n Overig | \n \n Eliminatie | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Activa | \n \n 355.115 | \n \n 420.595 | \n \n 387.148 | \n \n 274.197 | \n \n -381.711 | \n \n 1.055.344 | \n
| \n Niet-gealloceerd | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 28.046 | \n
| \n Totaal activa | \n \n 355.115 | \n \n 420.595 | \n \n 387.148 | \n \n 274.197 | \n \n -381.711 | \n \n 1.083.390 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Verplichtingen | \n \n 205.794 | \n \n 358.722 | \n \n 298.444 | \n \n 217.075 | \n \n -375.551 | \n \n 704.484 | \n
| \n Niet-gealloceerd | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 61.887 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 205.794 | \n \n 358.722 | \n \n 298.444 | \n \n 217.075 | \n \n -375.551 | \n \n 766.371 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 317.019 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Totaal passiva | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n 1.083.390 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Materi\u00eble vaste activa | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Afschrijvingen | \n \n 27 | \n \n 3.544 | \n \n 5.758 | \n \n 2.345 | \n \n - | \n \n 11.674 | \n
| \n Investeringen | \n \n - | \n \n 2.906 | \n \n 16.701 | \n \n 2.369 | \n \n - | \n \n 21.976 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gebruiksrechten geleasede activa | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Afschrijvingen | \n \n 1.136 | \n \n 9.024 | \n \n 12.719 | \n \n 1.527 | \n \n - | \n \n 24.406 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Immateri\u00eble activa | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Amortisatie | \n \n - | \n \n 2.721 | \n \n 2.100 | \n \n - | \n \n - | \n \n 4.821 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Joint ventures en geassocieerde deelnemingen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Boekwaarde | \n \n 50.023 | \n \n 1.149 | \n \n 20.133 | \n \n 1.743 | \n \n - | \n \n 73.048 | \n
De transacties tussen de bedrijfssegmenten worden op zakelijke grondslag uitgevoerd tegen voorwaarden die vergelijkbaar zijn met transacties met derden. De niet-gealloceerde activa bevatten hoofdzakelijk uitgestelde belastingvorderingen. De niet-gealloceerde passiva bevatten met name rentedragende leningen, overige financieringsverplichtingen en te betalen btw.
Het segment Infra is gezien haar activiteiten sterk afhankelijk van opdrachten uit de publieke sector.
De opbrengsten zijn in 2023 en in 2022 geheel in Nederland gerealiseerd.
De vaste activa bevinden zich in Nederland.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfEntitysReportableSegmentsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E386": { "value": "\nVan Wanrooij
Op 5 september 2023 heeft de Groep 100% van het aandelenkapitaal in de ten behoeve van de transactie opgerichte vennootschap Van Wanrooij Bouwontwikkeling B.V. verworven. Deze vennootschap houdt rechtstreeks 100% van de aandelen in Van Wanrooij Projectontwikkeling B.V., Van Wanrooij Commandiet B.V., Van Wanrooij Grondbank B.V., Van Wanrooij Bouwbedrijf B.V., Bouwmaterialenhandel Bevers B.V. en Van Wanrooij Timmerfabriek B.V. (hierna: Van Wanrooij). Van Wanrooij is een succesvol familiebedrijf in de ontwikkeling en bouw van met name grondgebonden woningen. Met deze transactie versterkt de Groep haar marktpositie in bouw- en vastgoedontwikkeling in Nederland. De strategische rationale achter de transactie is een directe verbetering van de mix (meer grondgebonden woningen) en omvang werkvoorraad (het aantal te ontwikkelen woningen in de de toekomst stijgt met circa 14.000 woningen).
In het kader van de overname dient conform IFRS een purchase price allocation (PPA) te worden uitgevoerd, waarbij de totale transactiesom dient te worden toegewezen aan de overgenomen activa en passiva. Deze worden daarbij verantwoord op basis van marktwaarde (fair value accounting). Het verschil tussen de betaalde prijs en de netto vermogenswaarde van de activa en passiva op basis van marktwaarde wordt verantwoord als goodwill. De transactiesom voor 100% van de aandelen bedraagt een totaal van \u20ac 296,8\u00a0miljoen, hetgeen betaald is in de vorm van 2,3 miljoen aandelen die samen een transactieprijs hebben van \u20ac 23,5 miljoen en een cash vergoeding van \u20ac 273,4 miljoen. Zoals toegestaan onder IFRS 3 \u2018Business Combinations\u2019 is de re\u00eble waarde van de overgenomen identificeerbare activa en passiva op voorlopige basis gepresenteerd. De voorlopige re\u00eble waarden bepalingen zijn uitgevoerd door een onafhankelijke professionele deskundige.
Details van de koopsom, de verworven netto activa en de goodwill zijn als volgt:
| \n x \u20ac mln | \n \n Boekwaarde voor overname | \n \n Re\u00eble waarde aanpassingen | \n \n Opgenomen waarde bij overname | \n
| \n Materi\u00eble vaste activa | \n \n 13 | \n \n 0 | \n \n 13 | \n
| \n Gebruiksrechten geleasede activa | \n \n 9 | \n \n 0 | \n \n 9 | \n
| \n Immateri\u00eble vaste activa | \n \n 0 | \n \n 6 | \n \n 6 | \n
| \n Waarborgsommen | \n \n 25 | \n \n 0 | \n \n 25 | \n
| \n Voorraad | \n \n 94 | \n \n 122 | \n \n 216 | \n
| \n Uitgestelde belastingen | \n \n 3 | \n \n 0 | \n \n 3 | \n
| \n Onderhanden werken per saldo | \n \n 1 | \n \n 0 | \n \n 1 | \n
| \n Joint ventures en geassocieerde deelnemingen | \n \n 7 | \n \n 14 | \n \n 21 | \n
| \n Handels- en overige vorderingen | \n \n 21 | \n \n 0 | \n \n 21 | \n
| \n Liquide middelen | \n \n 9 | \n \n 0 | \n \n 9 | \n
| \n Voorzieningen | \n \n -5 | \n \n -11 | \n \n -16 | \n
| \n Leaseverplichtingen | \n \n -9 | \n \n 0 | \n \n -9 | \n
| \n Uitgestelde belastingverplichtingen | \n \n -2 | \n \n -33 | \n \n -35 | \n
| \n Winstbelastingschulden | \n \n -3 | \n \n 0 | \n \n -3 | \n
| \n Handelsschulden en overige verplichtingen | \n \n -56 | \n \n 0 | \n \n -56 | \n
| \n Saldo van identificeerbare activa en verplichtingen | \n \n 107 | \n \n 98 | \n \n 205 | \n
| \n Goodwill | \n \n | \n\n | \n\n 91 | \n
| \n Koopsom | \n \n | \n\n | \n\n 296 | \n
| \n Nog te betalen koopsom bij behalen 'earn out' | \n \n | \n\n | \n\n 0 | \n
| \n Betaald in certificaten | \n \n | \n\n | \n\n -25 | \n
| \n Totale koopsom in contanten | \n \n | \n\n | \n\n 271 | \n
| \n Verworven kasmiddelen | \n \n | \n\n | \n\n -9 | \n
| \n Netto-uitstroom van kasmiddelen | \n \n | \n\n | \n\n 262 | \n
Voor de bepaling van de marktwaarde voor de totale voorraad ontwikkelposities heeft een waardering van ongeveer 200 individuele posities plaatsgevonden. Een positie kan bestaan uit kosten en opbrengsten die geboekt zijn onder de voorraden, de waarborgsommen (indien er betalingen zijn afgestort voor ontwikkelposities waarvan het eigendom nog niet is verkregen), het onderhanden werk, en eventueel de overige schulden (indien woningen getransporteerd zijn maar er door Projectontwikkeling nog kosten te maken zijn). Deze balansposten gezamenlijk, met een boekwaarde van\u00a0\u20ac 117 miljoen per 5 september 2023, hebben geleid tot een marktwaarde van de posities van\u00a0\u20ac 259 miljoen. Er is dus sprake van een totale\u00a0opwaardering van de ontwikkelposities (hierna: 'fair value step up') van \u20ac 142 miljoen, verdeeld over meegeconsolideerde posities en niet-meegeconsolideerde posities (joint ventures). De onderstaande tabel geeft een specificatie hoe dit bedrag is opgebouwd uit zowel 'on balance' als 'off balance' posten. De re\u00eble waarde aanpassing van de joint ventures van \u20ac 14 miljoen, die op netto vermogenswaarde zijn gepresenteerd, is na toerekening van de uitgestelde belastingverplichting binnen de joint ventures (\u20ac 5 miljoen). Het bruto bedrag plus de re\u00eble waarde aanpassing van de voorraad telt samen op tot\u00a0\u20ac 142 miljoen.
| \n Toelichting ontwikkelposities | \n \n Van boekwaarde naar marktwaarde per 5-9 | \n \n \u0394 van 5-9 tot 31-12 | \n \n Balans | \n \n | \n|||
| \n | \n\n Boekwaarde voor overname | \n \n Re\u00eble waarde aanpassing | \n \n Waarde bij overname 5-9-2023 | \n \n Netto investering nieuwe posities | \n \n Fair value release | \n \n Boekwaarde 31-12-2023 | \n \n Toelichting | \n
| \n Waarborgsommen | \n \n 25 | \n \n 0 | \n \n 25 | \n \n -1 | \n \n 0 | \n \n 24 | \n \n 6.14 | \n
| \n Voorraad | \n \n 94 | \n \n 123 | \n \n 216 | \n \n 1 | \n \n -10 | \n \n 207 | \n \n 6.16 | \n
| \n OHW / Overige schulden | \n \n -7 | \n \n 0 | \n \n -7 | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Bruto waarde ontwikkelportfolio (on-balance) | \n \n 111 | \n \n 123 | \n \n 234 | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Voorraden / waarborgsommen in Joint Ventures (off-balance) | \n \n 6 | \n \n 19 | \n \n 25 | \n \n -6 | \n \n -2 | \n \n 18 | \n \n 6.13 | \n
| \n Bruto waarde ontwikkelportfolio (on- & off-balance) | \n \n 117 | \n \n 142 | \n \n 259 | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
De re\u00eble waarde aanpassing van de voorzieningen ziet toe op bepaalde risico\u2019s die verband houden met ontwikkelposities verkregen in de periode voorafgaand aan de transactiedatum. Zie voor een verdere toelichting paragraaf 6.24 overige voorzieningen.
De verwerking van de overname van Van Wanrooij en de gedetailleerde toerekening van de verkrijgingsprijs aan de afzonderlijke activa en passiva zijn gebaseerd op een beoordeling van hun re\u00eble waarde op basis van de uitgangspunten zoals die per 5 september 2023 (overnamedatum) golden. De marktwaardes die toegekend zijn aan de activa en passiva hebben een voorlopige status. Dit is het gevolg van de beperkte tijd tussen overnamedatum en de datum van opmaken van de jaarrekening. IFRS biedt in dit geval de mogelijkheid om de gehanteerde uitgangspunten binnen een jaar na de overnamedatum nader te onderzoeken en eventueel aan te passen.\u00a0Een mogelijke herziening kan effect hebben op de balans en winst- en verliesrekening en zal in boekjaar 2024 definitief worden vastgesteld.
In het kader van het PPA proces hebben re\u00eble waarde aanpassingen plaatsgevonden. Allereerst is de orderportefeuille van Van Wanrooij Bouw gewaardeerd op basis van de vervangingskosten methode. De toegekende waarde van\u00a0\u20ac 6,4 miljoen wordt in 1 jaar na de overnamedatum lineair geamortiseerd. Er zijn geen overige immateri\u00eble activa ge\u00efdentificeerd, anders dan de orderportefeuille en de goodwill. Daarnaast heeft een fair value step up van de ontwikkelposities plaatsgevonden naar marktwaarde. Alle posities zijn in het kader van de PPA afzonderlijk gewaardeerd, waarbij voor een deel gebruik is gemaakt van externe taxaties. Van Wanrooij beschikt over ontwikkelposities waarop in potentie circa 14.000 woningen kunnen worden gerealiseerd. Gemeten naar het totaal aantal woningen per jaar dat Van Wanrooij ontwikkelt beschikt men daarmee over een ontwikkelvoorraad van ongeveer 15 jaar. Binnen de ontwikkelposities bevinden zich dan ook posities in verschillende stadia: gronden in aanbouw, gronden in verkoop, opstalontwikkelingen en meer strategische gronden (vaak nog met een huidige bestemming als agrarische grond). Er kan sprake zijn van onder meer posities in eigendom, bouwclaims en ontwikkelrechten. Als gebruikelijk in vastgoedontwikkeling werkt Van Wanrooij in veel gevallen met aanbetalingen en nabetalingen. Deze nabetalingen zijn niet uit de balans blijkende verplichtingen en zijn in de meeste gevallen voorwaardelijk gekoppeld aan een definitieve bestemmingsplanwijziging.
De ontwikkelposities is over een langere periode verkregen (deels in tijden dat de huizenprijzen aanzienlijk lager waren dan op het moment van de acquisitie) en Van Wanrooij maakt binnen de sector een bovengemiddeld rendement per woning. Dit heeft bij de bepaling van de marktwaarde tot gevolg gehad dat er een aanzienlijke fair value step up ten opzichte van de boekwaarde van de voorraad heeft plaatsgevonden ter hoogte van\u00a0\u20ac 142 miljoen (waarvan deels in niet-meegeconsolideerde joint ventures) tot in totaal \u20ac 259 miljoen. Deze fair value step up heeft tot gevolg dat vanaf de acquisitiedatum boekhoudkundig rekening dient te worden gehouden met een hogere verkrijgingsprijs. Anders gezegd, het toekomstige brutowinst (EBITDA) potentieel zal met\u00a0\u20ac 142 miljoen verlagen als gevolg van de fair value step up. De impact hiervan op de toekomstige winstgevendheid van Van Wanrooij is hoog in de eerste jaren en neemt af naarmate de tijd vordert. Dit heeft meerdere redenen. 1) In de eerste jaren na de acquisitie zullen (nagenoeg) alle woningtransporten aan kopers (hetgeen de basis voor omzetname in projectontwikkeling is) voortkomen uit de overgenomen ontwikkelposities. 2) De posities die in de eerste jaren tot grondtransporten zullen leiden zijn (nagenoeg) volledig vergund en deels al verkocht. Het kasstroomprofiel ligt daarmee al grotendeels vast. Vanwege dit lagere risicoprofiel is er voor de waardebepaling een lagere disconteringsfactor aan toegekend. 3) De combinatie van een hogere disconteringsfactor en een langere doorlooptijd leidt ertoe dat bij posities die verder in de toekomst tot ontwikkeling komen een lagere netto contante waarde tot stand komt.
De totale ontwikkelvoorraad van Van Wanrooij van ongeveer 14.000 woningen bestaat uit ongeveer 200 (deel)projecten, waarvoor afzonderlijke waarderingen hebben plaatsgevonden. De fair value step up dient conform IFRS op positieniveau plaats te vinden en zal in de toekomst in de winst- en verliesrekening tot uitdrukking komen naarmate de woningen in de projecten worden getransporteerd aan kopers. Waar de totale boekwaarde van de vastgoedportefeuille als gevolg van de fair value step up naar marktwaarde meer dan verdubbeld is, is op individuele positieniveau sprake van grote afwijkingen vari\u00ebrend van beperkte afwaarderingen tot significante opwaarderingen. Hierdoor kan de uiteindelijke fair value step up sterk verschillen per project, afhankelijk van wanneer welke projecten\u00a0 getransporteerd worden. De 431 woningen die tussen 5 september 2023 en 31 december 2023 werden getransporteerd werden leidden samen tot een release van de fair value step up van\u00a0\u20ac 11,3 miljoen, ofwel ruim\u00a0\u20ac 26.000 per woning. Deze \u20ac 11,3 miljoen gaat ten laste van de onderliggende EBITDA die Van Wanrooij voor de toepassing van de PPA gerapporteerd zou hebben van \u20ac 31 miljoen.\u00a0
Voor 2024 zal de fair value step up naar verwachting \u20ac 20.000 tot\u00a0\u20ac 26.000 per getransporteerde woning zijn, dat in de jaren daarna als hiervoor toegelicht gradueel zal afnemen tot nihil nadat de laatste woning uit de bestaande ontwikkelpositie is getransporteerd aan een koper. Procentueel zal de onderliggende EBITDA van Van Wanrooij in 2024 daarmee ongeveer met 1/3 be\u00efnvloed worden door de fair value step up en in de jaren daarna zal dit percentage jaarlijks afnemen. In het eerste jaar na de acquisitie (waarvan 4 maanden in 2023 en 8 maanden in 2024) komen daar als bijzondere lasten de impact van de afschrijving van de orderportefeuille van Bouw (\u20ac 6,4 miljoen) bovenop, alsmede de toerekening van een eenmalige retentieregeling met het personeel ter hoogte van maximaal\u00a0\u20ac 7 miljoen.
Aangezien de fair value step up van de ontwikkelpositie als ook de identificatie van de orderportefeuille van bouw in de balans\u00a0 voor fiscale doeleinden niet plaatsvindt, verschijnt in de openingsbalans van Van Wanrooij een belastinglatentie. De totale belastinglatentie is \u20ac 38 miljoen, zijnde het nominaal tarief van 25,8% vermenigvuldigd met de waarde van de orderportefeuille van Bouw en de totale fair value step up van de ontwikkelpositie.\u00a0\u20ac 5 miljoen van dit bedrag wordt gevormd op het niveau van joint ventures die gewaardeerd zijn tegen netto vermogenswaarde, waardoor dit deel niet zichtbaar is in de balans.
De goodwill van \u20ac 90,8 miljoen\u00a0is uiteindelijk het verschil tussen de verkrijgingsprijs en de re\u00eble waarde van de overgenomen identificeerbare activa en passiva op het moment van aankoop. Op de goodwill wordt in de toekomst niet afgeschreven. Wel dient jaarlijks getoetst te worden of tegenover de goodwill nog voldoende verdienpotentieel bestaat. Deze toets vindt plaats op het niveau van (de 'cash generating unit') Van Wanrooij dat zelfstandig zal worden voortgezet binnen Heijmans. De goodwill wordt verklaard door het feit dat de Groep met deze overname een stabiel winstpotentieel verwacht van zowel de bouwgerelateerde activiteiten (Bouw, Bevers en de Timmerfabriek) als Projectontwikkeling.\u00a0Goodwill is niet aftrekbaar voor fiscale doeleinden.
Overgenomen vorderingen
Tenzij er aanpassingen voor de re\u00eble waarde zijn gemaakt, wordt de boekwaarde van de verworven activa doorgaans als gelijk aan hun re\u00eble waarden beschouwd. De re\u00eble waarde van de verworven handels- en overige vorderingen is \u20ac20,7 miljoen, dit is gelijk aan het gecontracteerde bedrag.
Omzet en winsten
De financi\u00eble resultaten van Van Wanrooij worden geconsolideerd vanaf de overnamedatum, zijnde per 5 september 2023. Voor de periode vanaf de overnamedatum tot en met 31 december 2023, droegen de activiteiten van Van Wanrooij bij aan een omzet van \u20ac 124,7 miljoen\u00a0voor de Groep, een onderliggende EBITDA van\u00a0\u20ac 20 miljoen en een resultaat na belastingen van \u20ac 9,5 miljoen. Gezien het hoge aantal grondtransporten in de laatste maanden van het jaar (431 netto, hetgeen meer dan de helft van het aantal transporten in het jaar was) is dit bedrag niet representatief voor heel 2023. De bedragen zijn berekend op basis van de resultaten van de dochteronderneming en zijn aangepast voor de verschillen in de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving en zijn exclusief de effecten van de re\u00eble waarde aanpassingen.\u00a0Het resultaat na belastingen werd voor \u20ac 9,9 miljoen (\u20ac 13,4 miljoen voor belasting) neerwaarts be\u00efnvloed door de amortisatie van de orderportefeuille Bouw en de impact van de 'fair value step up' van de grondwaarderingen.\u00a0
Als de overname op de eerste dag van het boekjaar was voltooid, zou de omzet en de winst v\u00f3\u00f3r belasting van de Groep respectievelijk \u20ac 2,3 miljard en \u20ac 94 miljoen\u00a0zijn geweest. Deze bedragen zijn voor het deel van Heijmans berekend volgens de IFRS standaarden en voor het deel van Van Wanrooij volgens de in Nederland aanvaarde financi\u00eble verslaggevingsstandaarden en zijn niet aangepast voor de verschillen in de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving. Voor deze periode heeft geen conversie plaatsgevonden omdat dit onuitvoerbaar is gebleken omdat de complexiteit en de vereiste inspanning voor een dergelijke conversie aanzienlijk zijn. Dit komt voornamelijk doordat het niet mogelijk is om de effecten van het retrospectief toepassen van alternatieve conversiegrondslagen nauwkeurig te bepalen.
Transactiekosten
In 2023 heeft de Groep circa \u20ac 9 miljoen aan transactiekosten\u00a0gemaakt vanwege de overname (\u20ac 12 miljoen inclusief retentiebonus). Dit bedrag bestaat uit advieskosten in verband met het due diligence traject, het closing traject (inclusief NMA goedkeuring) en overdrachtsbelasting die het gevolg is van de transactie. Deze kosten zijn direct opgenomen in de winst- en verliesrekening in de periode wanneer deze kosten zijn gemaakt. Daarnaast is een retentiebonus aan het personeel toegekend ter hoogte van\u00a0\u20ac 7 miljoen die voor 1/3 deel is verantwoord in de resultatenrekening van 2023 en voor het resterende deel verantwoord zal worden in 2024.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfBusinessCombinationsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E388": { "value": "\nDe splitsing van opbrengsten in categorie\u00ebn die weergeven op welke wijze de aard, het bedrag, het tijdstip en de onzekerheid van opbrengsten en kasstromen door economische factoren worden be\u00efnvloed, is in lijn met de segmentatie in sectoren.
Opbrengsten per sector
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Vastgoed | \n \n 411.794 | \n \n 569.685 | \n
| \n Bouw & Techniek | \n \n 1.075.938 | \n \n 932.513 | \n
| \n Infra | \n \n 800.031 | \n \n 661.219 | \n
| \n Van Wanrooij | \n \n 124.760 | \n \n 0 | \n
| \n Eliminatie | \n \n -295.206 | \n \n -351.209 | \n
| \n | \n\n 2.117.317 | \n \n 1.812.208 | \n
De opbrengsten van Vastgoed betreffen met name de opbrengsten vanuit zelf ontwikkelde woningbouw- en vastgoedprojecten voor particulieren ad circa \u20ac 296 miljoen (in 2022 circa \u20ac 461 miljoen), vastgoedbeleggers en woningbouwcorporaties voor \u20ac 116 miljoen (in 2022 circa \u20ac 109 miljoen) waarbij over het algemeen zowel de grond als de opstallen worden geleverd. De projecten voor particulieren worden veelal eerst gestart wanneer ten minste 70% is verkocht. De facturering aan particulieren volgt het SWK (Stichting Waarborgfonds Koopwoningen)\u00a0 schema dat gekoppeld is aan vooraf gedefinieerde mijlpalen. Bij levering van de grond wordt de eerste termijn in rekening gebracht.\u00a0De start van de bouw van projecten voor vastgoedbeleggers en woningbouwcorporaties vindt na verkoop plaats. De facturering wordt per klant afgesproken en is over het algemeen net als bij particulieren gekoppeld aan het bereiken van mijlpalen waarbij de eerste termijn in rekening wordt gebracht bij het transporteren van de grond.\u00a0De opbrengsten van de grond worden op het moment van het transport bij de notaris gerealiseerd, terwijl de opbrengsten van de opstallen gedurende de bouwperiode worden gerealiseerd.
De opbrengsten voor het in september 2023 verworven Van Wanrooij betreffen met name de opbrengsten vanuit zelf ontwikkelde woningbouw- en vastgoedprojecten voor particulieren ad circa \u20ac 89\u00a0miljoen (in 2022: nihil), vastgoedbeleggers en woningbouwcorporaties voor \u20ac 35 miljoen (in 2022: nihil) waarbij over het algemeen zowel de grond als de opstallen worden geleverd.\u00a0De projecten voor particulieren worden veelal eerst gestart wanneer ten minste 70% is verkocht. De facturering aan particulieren volgt het Woningborg schema dat gekoppeld is aan vooraf gedefinieerde mijlpalen. Bij levering van de grond wordt de eerste termijn in rekening gebracht.\u00a0De start van de bouw van projecten voor vastgoedbeleggers en woningbouwcorporaties vindt na verkoop plaats. De facturering wordt per klant afgesproken en is over het algemeen net als bij particulieren gekoppeld aan het bereiken van mijlpalen waarbij de eerste termijn in rekening wordt gebracht bij het transporteren van de grond. De opbrengsten van de grond worden op het moment van het transport bij de notaris gerealiseerd, terwijl de opbrengsten van de opstallen gedurende de bouwperiode worden gerealiseerd.
De opbrengsten van Bouw & Techniek betreffen hoofdzakelijk het realiseren van woningen en utilitaire gebouwen en installaties voor opdrachtgevers in de particuliere en (semi) overheidssector voor circa \u20ac 729 miljoen (in 2022 circa \u20ac 650 miljoen). De bouw wordt pas gestart na opdracht. De facturering volgt een schema dat gekoppeld is aan vooraf gedefinieerde mijlpalen die per opdracht kunnen verschillen. De opbrengsten worden verantwoord gedurende de bouwperiode. Daarnaast worden serviceactiviteiten uitgevoerd aan gebouwen en installaties van opdrachtgevers. De opbrengsten hiervan ad circa \u20ac 347 miljoen (in 2022 circa \u20ac 283 miljoen) worden verantwoord naar gelang deze service- en onderhoudsactiviteiten plaatsvinden. Een belangrijke opdrachtgever voor het bouwen van woningen is Heijmans Vastgoed, hetgeen leidt tot interne omzet die wordt ge\u00eblimineerd.
De opbrengsten van Infra betreffen hoofdzakelijk het realiseren van wegen en civiele werken in opdracht van de overheid voor circa \u20ac 494 miljoen (in 2022 circa \u20ac 438 miljoen). De bouw wordt pas gestart na opdracht. De facturering volgt een schema dat gekoppeld is aan vooraf gedefinieerde mijlpalen die per opdracht kunnen verschillen. De opbrengsten worden verantwoord gedurende de bouwperiode. Daarnaast worden service- en onderhoudsactiviteiten uitgevoerd aan infrastructurele objecten. De opbrengsten ad circa \u20ac 306 miljoen (in 2022 circa \u20ac 223 miljoen) worden opgenomen naar gelang deze serviceactiviteiten plaatsvinden.
In 2023 is \u20ac 196 miljoen (2022: \u20ac 185 miljoen) aan opbrengsten verantwoord die per 1 januari in de post 'Onderhanden werken credit' was opgenomen.
In 2023 is \u20ac 3 miljoen als last (2022: \u20ac 6 miljoen aan opbrengsten) verantwoord met betrekking tot in vroegere perioden vervulde prestatieverplichtingen.
Het bedrag van de transactieprijs dat is toegewezen aan de prestatieverplichtingen die niet vervuld zijn (of gedeeltelijk niet vervuld zijn) bedraagt circa \u20ac 2,6 miljard (2022: \u20ac 2,2 miljard - exclusief Van Wanrooij). Hiervan zal circa 58% in 2024 worden vervuld, 26% in de periode 2025 en 2026 en 16% in 2027 en verder (2022: circa 53% in 2023, 29% in de periode 2024 en 2025 en 18% in 2026 en verder). De vermelde bedragen betreffen gecontracteerde opbrengsten en bevatten alleen opbrengsten met een zeer waarschijnlijk karakter. Opbrengsten vanuit contracten waarin de prijs per eenheid maar niet de hoeveelheden zijn overeengekomen, zijn niet in de vermelde bedragen opgenomen. De Groep heeft geen gebruik gemaakt van de praktische mogelijkheid om prestatieverplichtingen die deel uitmaken van een contract dat een oorspronkelijke verwachte duur van een jaar of minder heeft, niet te vermelden.
De Groep heeft de opbrengsten niet gecorrigeerd voor significante financieringscomponenten onder meer omdat de periode tussen het vervullen van de prestatieverplichtingen en de betaling door de klant minder dan \u00e9\u00e9n jaar bedraagt.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfRevenueExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E387": { "value": "\nDe splitsing van opbrengsten in categorie\u00ebn die weergeven op welke wijze de aard, het bedrag, het tijdstip en de onzekerheid van opbrengsten en kasstromen door economische factoren worden be\u00efnvloed, is in lijn met de segmentatie in sectoren.
Opbrengsten per sector
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Vastgoed | \n \n 411.794 | \n \n 569.685 | \n
| \n Bouw & Techniek | \n \n 1.075.938 | \n \n 932.513 | \n
| \n Infra | \n \n 800.031 | \n \n 661.219 | \n
| \n Van Wanrooij | \n \n 124.760 | \n \n 0 | \n
| \n Eliminatie | \n \n -295.206 | \n \n -351.209 | \n
| \n | \n\n 2.117.317 | \n \n 1.812.208 | \n
De opbrengsten van Vastgoed betreffen met name de opbrengsten vanuit zelf ontwikkelde woningbouw- en vastgoedprojecten voor particulieren ad circa \u20ac 296 miljoen (in 2022 circa \u20ac 461 miljoen), vastgoedbeleggers en woningbouwcorporaties voor \u20ac 116 miljoen (in 2022 circa \u20ac 109 miljoen) waarbij over het algemeen zowel de grond als de opstallen worden geleverd. De projecten voor particulieren worden veelal eerst gestart wanneer ten minste 70% is verkocht. De facturering aan particulieren volgt het SWK (Stichting Waarborgfonds Koopwoningen)\u00a0 schema dat gekoppeld is aan vooraf gedefinieerde mijlpalen. Bij levering van de grond wordt de eerste termijn in rekening gebracht.\u00a0De start van de bouw van projecten voor vastgoedbeleggers en woningbouwcorporaties vindt na verkoop plaats. De facturering wordt per klant afgesproken en is over het algemeen net als bij particulieren gekoppeld aan het bereiken van mijlpalen waarbij de eerste termijn in rekening wordt gebracht bij het transporteren van de grond.\u00a0De opbrengsten van de grond worden op het moment van het transport bij de notaris gerealiseerd, terwijl de opbrengsten van de opstallen gedurende de bouwperiode worden gerealiseerd.
De opbrengsten voor het in september 2023 verworven Van Wanrooij betreffen met name de opbrengsten vanuit zelf ontwikkelde woningbouw- en vastgoedprojecten voor particulieren ad circa \u20ac 89\u00a0miljoen (in 2022: nihil), vastgoedbeleggers en woningbouwcorporaties voor \u20ac 35 miljoen (in 2022: nihil) waarbij over het algemeen zowel de grond als de opstallen worden geleverd.\u00a0De projecten voor particulieren worden veelal eerst gestart wanneer ten minste 70% is verkocht. De facturering aan particulieren volgt het Woningborg schema dat gekoppeld is aan vooraf gedefinieerde mijlpalen. Bij levering van de grond wordt de eerste termijn in rekening gebracht.\u00a0De start van de bouw van projecten voor vastgoedbeleggers en woningbouwcorporaties vindt na verkoop plaats. De facturering wordt per klant afgesproken en is over het algemeen net als bij particulieren gekoppeld aan het bereiken van mijlpalen waarbij de eerste termijn in rekening wordt gebracht bij het transporteren van de grond. De opbrengsten van de grond worden op het moment van het transport bij de notaris gerealiseerd, terwijl de opbrengsten van de opstallen gedurende de bouwperiode worden gerealiseerd.
De opbrengsten van Bouw & Techniek betreffen hoofdzakelijk het realiseren van woningen en utilitaire gebouwen en installaties voor opdrachtgevers in de particuliere en (semi) overheidssector voor circa \u20ac 729 miljoen (in 2022 circa \u20ac 650 miljoen). De bouw wordt pas gestart na opdracht. De facturering volgt een schema dat gekoppeld is aan vooraf gedefinieerde mijlpalen die per opdracht kunnen verschillen. De opbrengsten worden verantwoord gedurende de bouwperiode. Daarnaast worden serviceactiviteiten uitgevoerd aan gebouwen en installaties van opdrachtgevers. De opbrengsten hiervan ad circa \u20ac 347 miljoen (in 2022 circa \u20ac 283 miljoen) worden verantwoord naar gelang deze service- en onderhoudsactiviteiten plaatsvinden. Een belangrijke opdrachtgever voor het bouwen van woningen is Heijmans Vastgoed, hetgeen leidt tot interne omzet die wordt ge\u00eblimineerd.
De opbrengsten van Infra betreffen hoofdzakelijk het realiseren van wegen en civiele werken in opdracht van de overheid voor circa \u20ac 494 miljoen (in 2022 circa \u20ac 438 miljoen). De bouw wordt pas gestart na opdracht. De facturering volgt een schema dat gekoppeld is aan vooraf gedefinieerde mijlpalen die per opdracht kunnen verschillen. De opbrengsten worden verantwoord gedurende de bouwperiode. Daarnaast worden service- en onderhoudsactiviteiten uitgevoerd aan infrastructurele objecten. De opbrengsten ad circa \u20ac 306 miljoen (in 2022 circa \u20ac 223 miljoen) worden opgenomen naar gelang deze serviceactiviteiten plaatsvinden.
In 2023 is \u20ac 196 miljoen (2022: \u20ac 185 miljoen) aan opbrengsten verantwoord die per 1 januari in de post 'Onderhanden werken credit' was opgenomen.
In 2023 is \u20ac 3 miljoen als last (2022: \u20ac 6 miljoen aan opbrengsten) verantwoord met betrekking tot in vroegere perioden vervulde prestatieverplichtingen.
Het bedrag van de transactieprijs dat is toegewezen aan de prestatieverplichtingen die niet vervuld zijn (of gedeeltelijk niet vervuld zijn) bedraagt circa \u20ac 2,6 miljard (2022: \u20ac 2,2 miljard - exclusief Van Wanrooij). Hiervan zal circa 58% in 2024 worden vervuld, 26% in de periode 2025 en 2026 en 16% in 2027 en verder (2022: circa 53% in 2023, 29% in de periode 2024 en 2025 en 18% in 2026 en verder). De vermelde bedragen betreffen gecontracteerde opbrengsten en bevatten alleen opbrengsten met een zeer waarschijnlijk karakter. Opbrengsten vanuit contracten waarin de prijs per eenheid maar niet de hoeveelheden zijn overeengekomen, zijn niet in de vermelde bedragen opgenomen. De Groep heeft geen gebruik gemaakt van de praktische mogelijkheid om prestatieverplichtingen die deel uitmaken van een contract dat een oorspronkelijke verwachte duur van een jaar of minder heeft, niet te vermelden.
De Groep heeft de opbrengsten niet gecorrigeerd voor significante financieringscomponenten onder meer omdat de periode tussen het vervullen van de prestatieverplichtingen en de betaling door de klant minder dan \u00e9\u00e9n jaar bedraagt.
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Uitgevoerde en aan klanten overgedragen prestatieverplichtingen (praktisch gezien bestaat deze post uit gerealiseerde opbrengsten naar rato van de voortgang) | \n \n 3.593.067 | \n \n 3.057.297 | \n
| \n af: Gedeclareerde termijnen | \n \n -3.758.456 | \n \n -3.183.062 | \n
| \n Saldo onderhanden werken | \n \n -165.389 | \n \n -125.765 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Onderhanden werk debet (positief saldo onderhanden werk) | \n \n 139.215 | \n \n 95.645 | \n
| \n Onderhanden werk credit (negatief saldo onderhanden werk) | \n \n -304.604 | \n \n -221.410 | \n
| \n Saldo onderhanden werken | \n \n -165.389 | \n \n -125.765 | \n
De waardering van onderhanden werken wordt per project periodiek beoordeeld door de projectverantwoordelijke en het management van de betreffende eenheid. Deze beoordeling gebeurt met name op basis van de vastleggingen in de projectdossiers, de projectadministratie en kennis en ervaring van betrokkenen. Inherent aan dit proces en de projectmatige activiteiten is dat inschattingen worden gemaakt en dat de Groep betrokken is bij onderhandelingen en discussies over financi\u00eble afwikkeling van projecten, zoals minder-/meerwerk, claims, arbitrage en boetes, het tijdstip van oplevering en het kwaliteitsniveau van het werk. Later kan blijken dat de werkelijkheid afwijkt van de schattingen. Vooral bij meerjarige werken waarin veel maatwerk is opgenomen, zal dit het geval zijn, en indien sprake is van lopende claims of meerwerkdiscussies die per balansdatum nog worden bediscussieerd met opdrachtgevers. Voor een nadere toelichting op enkele specifieke projecten, zie toelichting 6.30 Schattingen en oordeelsvorming door het management.
De genoemde schattingen zijn met meer onzekerheid omgeven naarmate bijvoorbeeld:
contractvormen en daarbij specifiek gemaakte afspraken meer risico\u2019s voor de Groep betekenen. Bijvoorbeeld bij een DC (Design and Construct) contract neemt de Groep het ontwerprisico voor zijn rekening. Bij DBMO (Design, Build, Maintain, Operate) contracten komt de verantwoordelijkheid voor het onderhoud en exploitatie hierbij;
projecten zich in de ontwerpfase bevinden. Bij het uitwerken van een voorlopig ontwerp naar een definitief ontwerp kunnen aanzienlijke afwijkingen van het voorlopig ontwerp blijken, hetgeen kan leiden tot positieve of negatieve bijstelling van de initi\u00eble prognose.
Daarnaast kennen projecten tijdens de uitvoeringsfase tal van kansen en risico\u2019s. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan meerwerk, claims en onvoorziene omstandigheden die mogelijk voor rekening van de Groep komen.
Variabele vergoedingen worden alleen verantwoord indien het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden:
Opbrengsten als gevolg van meerwerk worden betrokken in de totale contractopbrengsten als het bedrag op enigerlei wijze door de opdrachtgever is geaccepteerd.
Claims en incentives worden gewaardeerd in het onderhanden werk voor zover deze voortkomen uit afdwingbare rechten, het zeer waarschijnlijk is dat deze tot opbrengsten zullen leiden en betrouwbaar kunnen worden bepaald.
Voor zover het niet zeer waarschijnlijk is dat een boete niet wordt geheven, wordt deze voor de betreffende verwachte omvang in mindering gebracht op de opbrengsten.
Bonussen worden opgenomen in de opbrengst uit hoofde van onderhanden projecten indien het project voldoende vergevorderd is en het zeer waarschijnlijk is dat aan de gespecificeerde prestatiestandaarden zal worden voldaan (en dat het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden) en het bedrag van de bonus betrouwbaar kan worden vastgesteld. Indien een bonus pas na het verstrijken van een bepaalde termijn na oplevering van het project kan worden verkregen, dan wordt de bonus ook pas verantwoord nadat zeer waarschijnlijk is dat deze zal worden verkregen (en dat het zeer waarschijnlijk is dat geen significante terugname zal plaatsvinden).
De post 'Onderhanden werken debet' betreft het recht op vergoeding voor uitgevoerde en aan de klant overgedragen werkzaamheden met betrekking tot projecten. Deze post bedraagt eind 2023 \u20ac 139 miljoen (2022: \u20ac 96 miljoen). Hierop zijn geen materi\u00eble bedragen in mindering gebracht vanwege verwachte kredietverliezen.
De post 'Onderhanden werken credit' betreft de verplichting om werkzaamheden voor klanten in verband met projecten uit te voeren waarvoor de Groep een vergoeding heeft ontvangen van de klant (of de klant het bedrag verschuldigd is). Dit betekent in de praktijk dat de aan de klant gefactureerde bedragen hoger zijn dan de opbrengsten die op het project zijn gerealiseerd, ofwel per saldo voorgefinancierd zijn door de klant. Deze post bedraagt eind 2023 \u20ac 305 miljoen (2022: \u20ac 221 miljoen).
De posten onderhanden werken debet en credit hebben overwegend een looptijd korter dan 12 maanden.
In de posten onderhanden werken debet en credit zijn geen posten van belang opgenomen met betrekking tot marginale kosten om een contract te verkrijgen of te vervullen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfRevenueFromContractsWithCustomersExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E390": { "value": "\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Boekwinst verkoop vaste activa | \n \n 528 | \n \n 783 | \n
| \n Diversen | \n \n 1.394 | \n \n 1.027 | \n
| \n | \n\n 1.922 | \n \n 1.810 | \n
De boekwinst op de verkoop van vaste activa heeft betrekking op de verkoop van machines en materieel. In de post diversen zijn onder meer opgenomen managementvergoedingen voor het beheer van verkochte deelnemingen waarvan de Groep nog (tijdelijk) de administratie voert.
\nDe overige bedrijfskosten zijn als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Amortisatie immateri\u00eble activa | \n \n -4.337 | \n \n -4.821 | \n
| \n Bate voorziening Wintrack II | \n \n 13.571 | \n \n 19.000 | \n
| \n | \n\n 9.234 | \n \n 14.179 | \n
Voor een nadere toelichting op de voorziening voor Wintrack II zie toelichting 6.24 Voorzieningen.
Wintrack II
In oktober 2023 is de Groep in hoger beroep in het gelijk gesteld en is geen voorziening meer nodig.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfOtherOperatingIncomeExpenseExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E389": { "value": "\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Boekwinst verkoop vaste activa | \n \n 528 | \n \n 783 | \n
| \n Diversen | \n \n 1.394 | \n \n 1.027 | \n
| \n | \n\n 1.922 | \n \n 1.810 | \n
De boekwinst op de verkoop van vaste activa heeft betrekking op de verkoop van machines en materieel. In de post diversen zijn onder meer opgenomen managementvergoedingen voor het beheer van verkochte deelnemingen waarvan de Groep nog (tijdelijk) de administratie voert.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfOtherOperatingIncomeExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E391": { "value": "\nDe personeelskosten begrepen in de winst-en-verliesrekening zijn als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Lonen en salarissen | \n \n -379.932 | \n \n -337.053 | \n
| \n Verplichte sociale zekerheidsbijdragen | \n \n -57.296 | \n \n -50.277 | \n
| \n Toegezegde bijdrageregelingen | \n \n -38.312 | \n \n -35.939 | \n
| \n Toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen | \n \n -2.152 | \n \n 265 | \n
| \n | \n\n -477.692 | \n \n -423.004 | \n
In de winst-en-verliesrekening is begrepen een bedrag van circa \u20ac 3 miljoen (2022: \u20ac 2 miljoen) dat betrekking heeft op getroffen reorganisatievoorzieningen.
De personeelskosten zijn begrepen in de kostprijs verkopen, beheerkosten en verkoopkosten.
\nHet aantal medewerkers eind 2023 bedraagt in totaal 5.487 (inclusief 213 medewerkers Van Wanrooij) (2022: 5.071 exclusief Van Wanrooij).
\nDe afschrijvingen en amortisaties begrepen in de winst-en-verliesrekening zijn als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Afschrijvingen materi\u00eble vaste activa | \n \n -12.452 | \n \n -11.674 | \n
| \n Afschrijvingen gebruiksrechten geleasede activa | \n \n -29.163 | \n \n -24.406 | \n
| \n Amortisatie immateri\u00eble activa | \n \n -4.337 | \n \n -4.821 | \n
| \n | \n\n -45.952 | \n \n -40.901 | \n
De afschrijvingen materi\u00eble vaste activa en gebruiksrechten geleasede activa zijn begrepen in de kostprijs verkopen en beheerkosten.
De amortisatie immateri\u00eble activa is verantwoord onder overige bedrijfskosten.
\nDe kosten voor onderzoek en ontwikkeling begrepen in de winst-en-verliesrekening bedragen:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Kosten voor onderzoek en ontwikkeling | \n \n -11.791 | \n \n -10.375 | \n
De kosten voor onderzoek en ontwikkeling hebben primair betrekking op digitalisering en industrialisering. In projecten worden eveneens onderzoeks- en ontwikkelactiviteiten verricht en zijn in de kostprijs verkopen verantwoord. Deze kosten zijn niet in bovenstaande bedragen opgenomen.
\nDe overige bedrijfskosten zijn als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Amortisatie immateri\u00eble activa | \n \n -4.337 | \n \n -4.821 | \n
| \n Bate voorziening Wintrack II | \n \n 13.571 | \n \n 19.000 | \n
| \n | \n\n 9.234 | \n \n 14.179 | \n
Voor een nadere toelichting op de voorziening voor Wintrack II zie toelichting 6.24 Voorzieningen.
Wintrack II
In oktober 2023 is de Groep in hoger beroep in het gelijk gesteld en is geen voorziening meer nodig.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfExpensesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E393": { "value": "\nDe personeelskosten begrepen in de winst-en-verliesrekening zijn als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Lonen en salarissen | \n \n -379.932 | \n \n -337.053 | \n
| \n Verplichte sociale zekerheidsbijdragen | \n \n -57.296 | \n \n -50.277 | \n
| \n Toegezegde bijdrageregelingen | \n \n -38.312 | \n \n -35.939 | \n
| \n Toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen | \n \n -2.152 | \n \n 265 | \n
| \n | \n\n -477.692 | \n \n -423.004 | \n
In de winst-en-verliesrekening is begrepen een bedrag van circa \u20ac 3 miljoen (2022: \u20ac 2 miljoen) dat betrekking heeft op getroffen reorganisatievoorzieningen.
De personeelskosten zijn begrepen in de kostprijs verkopen, beheerkosten en verkoopkosten.
\nHet aantal medewerkers eind 2023 bedraagt in totaal 5.487 (inclusief 213 medewerkers Van Wanrooij) (2022: 5.071 exclusief Van Wanrooij).
\nDe afschrijvingen en amortisaties begrepen in de winst-en-verliesrekening zijn als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Afschrijvingen materi\u00eble vaste activa | \n \n -12.452 | \n \n -11.674 | \n
| \n Afschrijvingen gebruiksrechten geleasede activa | \n \n -29.163 | \n \n -24.406 | \n
| \n Amortisatie immateri\u00eble activa | \n \n -4.337 | \n \n -4.821 | \n
| \n | \n\n -45.952 | \n \n -40.901 | \n
De afschrijvingen materi\u00eble vaste activa en gebruiksrechten geleasede activa zijn begrepen in de kostprijs verkopen en beheerkosten.
De amortisatie immateri\u00eble activa is verantwoord onder overige bedrijfskosten.
\nDe kosten voor onderzoek en ontwikkeling begrepen in de winst-en-verliesrekening bedragen:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Kosten voor onderzoek en ontwikkeling | \n \n -11.791 | \n \n -10.375 | \n
De kosten voor onderzoek en ontwikkeling hebben primair betrekking op digitalisering en industrialisering. In projecten worden eveneens onderzoeks- en ontwikkelactiviteiten verricht en zijn in de kostprijs verkopen verantwoord. Deze kosten zijn niet in bovenstaande bedragen opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfExpensesByNatureExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E392": { "value": "\nDe personeelskosten begrepen in de winst-en-verliesrekening zijn als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Lonen en salarissen | \n \n -379.932 | \n \n -337.053 | \n
| \n Verplichte sociale zekerheidsbijdragen | \n \n -57.296 | \n \n -50.277 | \n
| \n Toegezegde bijdrageregelingen | \n \n -38.312 | \n \n -35.939 | \n
| \n Toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen | \n \n -2.152 | \n \n 265 | \n
| \n | \n\n -477.692 | \n \n -423.004 | \n
In de winst-en-verliesrekening is begrepen een bedrag van circa \u20ac 3 miljoen (2022: \u20ac 2 miljoen) dat betrekking heeft op getroffen reorganisatievoorzieningen.
De personeelskosten zijn begrepen in de kostprijs verkopen, beheerkosten en verkoopkosten.
\nHet aantal medewerkers eind 2023 bedraagt in totaal 5.487 (inclusief 213 medewerkers Van Wanrooij) (2022: 5.071 exclusief Van Wanrooij).
\nVerloop verplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen
\n| \n | \n\n Verplichting | \n \n Re\u00eble waarde activa | \n \n Nettoverplichting | \n |||
| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Saldo per 1 januari | \n \n 163.805 | \n \n 230.241 | \n \n 140.721 | \n \n 205.145 | \n \n 23.084 | \n \n 25.096 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 3.738 | \n \n - | \n \n 390 | \n \n - | \n \n 3.348 | \n \n - | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Opgenomen in de winst-en-verliesrekening | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Kosten voor opbouw | \n \n 307 | \n \n 393 | \n \n - | \n \n - | \n \n 307 | \n \n 393 | \n
| \n Rente lasten/-baten | \n \n 5.773 | \n \n 1.920 | \n \n 5.237 | \n \n 1.715 | \n \n 536 | \n \n 205 | \n
| \n Actuarieel resultaat verplichting jubileumuitkeringen | \n \n 859 | \n \n -992 | \n \n - | \n \n - | \n \n 859 | \n \n -992 | \n
| \n Administratie- en overige kosten | \n \n - | \n \n - | \n \n -450 | \n \n -129 | \n \n 450 | \n \n 129 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Opgenomen in niet-gerealiseerde resultaten | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Actuarieel resultaat ervaringsaanpassingen | \n \n 3.109 | \n \n 485 | \n \n 577 | \n \n 293 | \n \n 2.532 | \n \n 192 | \n
| \n Actuarieel resultaat gewijzigde sterftetafel | \n \n - | \n \n 1.490 | \n \n - | \n \n 1.187 | \n \n - | \n \n 303 | \n
| \n Actuarieel resultaat indexering | \n \n 1.763 | \n \n 11.031 | \n \n - | \n \n - | \n \n 1.763 | \n \n 11.031 | \n
| \n Actuarieel resultaat rekenrente | \n \n 7.374 | \n \n -71.172 | \n \n 6.665 | \n \n -59.704 | \n \n 709 | \n \n -11.468 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Bijdragen en uitkeringen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Bijdragen betaald door de werkgever | \n \n - | \n \n - | \n \n 10.343 | \n \n 1.805 | \n \n -10.343 | \n \n -1.805 | \n
| \n Pensioen- en jubileumuitkeringen | \n \n -10.017 | \n \n -9.591 | \n \n -10.017 | \n \n -9.591 | \n \n - | \n \n - | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Saldo per 31 december | \n \n 176.711 | \n \n 163.805 | \n \n 153.466 | \n \n 140.721 | \n \n 23.245 | \n \n 23.084 | \n
De pensioen- en jubileumuitkeringen zullen in 2024 circa \u20ac 10 miljoen bedragen. Dit bedrag zal in de jaren daarna naar verwachting niet belangrijk afwijken.
De totale verplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen is als volgt in de balans verantwoord:
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Personeelsgerelateerde verplichtingen langlopend | \n \n 22.440 | \n \n 10.997 | \n
| \n Personeelsgerelateerde verplichtingen kortlopend | \n \n 805 | \n \n 12.087 | \n
| \n | \n\n 23.245 | \n \n 23.084 | \n
Daling van de kortlopende personeelsgerelateerde verplichting komt met name door de indexatie die door bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (Bpf Bouw) wordt bepaald. Deze waren 14,5% voor 2023 en 0% voor 2024.
Verplichting voor toegezegd-pensioenregelingen
Verzekerde regelingen
De Groep kent eind 2023 circa 15 verzekerde regelingen die bij een verzekeraar zijn ondergebracht middels garantiecontracten. De Groep is naast de kosten voor eventuele indexatie, geen betalingen voor de verzwaring van sterftegrondslagen verschuldigd. Daarmee liggen de risico\u2019s in de regeling in grote mate bij de verzekeraars. De verantwoordelijkheid om voldoende middelen aan te houden om alle uitkeringen te kunnen doen, ligt bij de verzekeraars. Het toezicht hierop vindt plaats door DNB. De indexatiekoopsom wordt vastgesteld op basis van de grondslagen in het verzekeringscontract. De gemiddelde looptijd van de pensioenverplichtingen bedraagt circa 11 jaar.
Bedrijfstakpensioenfondsen
Het merendeel van de pensioenen is ondergebracht bij bedrijfstakpensioenfondsen. Het betreft met name het pensioenfonds voor de Bouwnijverheid en het pensioenfonds Metaal en Techniek. Beide pensioenfondsen voeren ge\u00efndexeerde middelloonregelingen uit. De beleidsdekkingsgraad van het pensioenfonds voor de Bouwnijverheid bedraagt 124,7% ultimo 2023 (ultimo 2022: 131,5%). Het aandeel van de Groep in het totaal aantal deelnemers in dit fonds bedraagt circa 2% (2022: 2%). De beleidsdekkingsgraad van het pensioenfonds Metaal en Techniek bedraagt ultimo 2023: 109,8% (ultimo 2022: 108,1%). Het aandeel van de Groep in het totaal aantal deelnemers in dit fonds bedraagt circa 0,5% (2022: 0,5%). De dekkingsgraden zijn berekend op basis van de waarderingsgrondslagen die door de bedrijfstakpensioenfondsen worden gehanteerd; op basis van de Pensioenwet en Financieel Toetsingskader.
Omdat de premieaanpassingen in beperkte mate be\u00efnvloed worden door de dekkingsgraad zijn deze regelingen aangemerkt als toegezegd-pensioenregelingen. Deze worden verwerkt als toegezegde bijdrageregelingen aangezien de administratie van de bedrijfstakpensioenfondsen niet is ingericht om de vereiste informatie aan te leveren.
Voor deze regelingen is de Groep gehouden de vooraf vastgestelde premie af te dragen. De Groep kan niet worden verplicht tot aanzuivering van een eventueel tekort, anders dan door toekomstige premieaanpassingen. De Groep kan geen aanspraak maken op een eventueel overschot bij de fondsen.
Jubileumuitkeringen
De jubileumuitkering bestaat uit een (gedeeltelijk) maandsalaris bij een dienstverband van 25, 40 en 50 jaar.
Lasten opgenomen uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Kosten voor opbouw | \n \n -307 | \n \n -393 | \n
| \n Rentelasten | \n \n -5.773 | \n \n -1.920 | \n
| \n Rentebaten | \n \n 5.237 | \n \n 1.715 | \n
| \n Subtotaal | \n \n -843 | \n \n -598 | \n
| \n Administratie- en overige kosten | \n \n -450 | \n \n -129 | \n
| \n Actuarieel resultaat verplichting jubileumuitkeringen | \n \n -859 | \n \n 992 | \n
| \n Totale last toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen | \n \n -2.152 | \n \n 265 | \n
De voornaamste actuari\u00eble veronderstellingen per balansdatum zijn:
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Disconteringsvoet | \n \n 3,20% | \n \n 3,60% | \n
| \n Toekomstige looninflatie | \n \n 7,12% en \u20ac 100 voor 2024. 2,25% voor 2025 en verder. | \n \n 5,06% voor 2023. 2,25% voor 2024 en verder. | \n
| \n Toekomstige loonsverhogingen | \n \n 0-1,5% | \n \n 0-1,5% | \n
| \n Toekomstige indexatie | \n \n 0,0% in 2024 voor regelingen die de indexatie van Bpf Bouw volgen, 0-1,4% voor de overige regelingen. 0-1,4% voor alle regelingen voor 2025 en verder. | \n \n 15,44% in 2023 voor regelingen die de indexatie van Bpf Bouw volgen, 0-1,4% voor de overige regelingen. 0-1,4% voor alle regelingen voor 2024 en verder. | \n
| \n Personeelsverloop | \n \n 3,5-12,5% | \n \n 3,5-12,5% | \n
| \n Sterftetabel | \n \n AG Prognosetafel 2022 0/0 | \n \n AG Prognosetafel 2022 0/0 | \n
De disconteringsvoet is gebaseerd op hoogwaardige ondernemingsobligaties gecorrigeerd voor de looptijd van de uitkeringsverplichting. Dit geldt eveneens voor het verwachte rendement.
De toekomstige indexatie is gebaseerd op de indexatie die door het bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (Bpf Bouw) naar verwachting wordt toegekend. Voor regelingen die een-op-een de indexatie van het bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (Bpf Bouw) volgen, is de toekomstige indexatie gebaseerd op de indexatie die door Bpf Bouw naar verwachting wordt toegekend. Daarbij wordt voor het eerstvolgende jaar na balansdatum de indexatie meegenomen die daadwerkelijk door Bpf Bouw is toegekend, 15,44% voor 2023 en 0,00% voor 2024
Financiering verplichting toegezegd-pensioenregeling en jubileumuitkering
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Gefinancierde toegezegd-pensioenregelingen | \n \n 169.574 | \n \n 157.691 | \n
| \n Jubileumuitkeringen (niet gefinancierd) | \n \n 7.137 | \n \n 6.114 | \n
| \n Verplichting toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen per 31 december | \n \n 176.711 | \n \n 163.805 | \n
De gefinancierde toegezegd-pensioenregelingen bestaan geheel uit verzekerde regelingen (net als in 2022), er is geen sprake van fondsbeleggingen in aandelen, vastrentende waarden of liquiditeiten.
Redelijkerwijs mogelijke wijzigingen per de verslagdatum in een van de relevante actuari\u00eble veronderstellingen, waarbij de andere veronderstellingen constant blijven, kunnen zoals hieronder weergegeven invloed hebben op de verplichtingen uit hoofde van toegezegde pensioenrechten.
| \n x \u20ac 1 miljoen | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n ||
| \n | \n\n Stijging | \n \n Daling | \n \n Stijging | \n \n Daling | \n
| \n Wijziging rekenrente met 0,50%-punt | \n \n -11,1 | \n \n 12,3 | \n \n -9,4 | \n \n 10,4 | \n
| \n Wijziging loon- en prijsinflatie en indexatie met 0,25%-punt | \n \n 6,1 | \n \n -2,8 | \n \n 5,2 | \n \n -2,2 | \n
| \n Wijziging levensverwachting met 1 jaar | \n \n 7,9 | \n \n -8 | \n \n 6,7 | \n \n -6,8 | \n
Bovenstaande impact is vastgesteld door de actuaris die de actuari\u00eble berekeningen heeft uitgevoerd. Een wijziging in meerdere aannames leidt mogelijk tot andere effecten dan de optelling van de afzonderlijke effecten door het optreden van kruis-effecten.
De weergegeven effecten betreffen alleen de impact op de verplichtingen en niet die op de re\u00eble waarde van de beleggingen. De effecten van deze veranderingen worden in belangrijke mate gemitigeerd door een even groot effect op de waarde van de beleggingen voor de regelingen die zijn ondergebracht in een verzekeringscontract, door de garantie van de verzekeraar.
De Groep verwacht in 2024 geen bijdragen te hoeven leveren aan zijn toegezegde pensioenregelingen. Dit komt omdat bpf Bouw geen indexatie voorziet voor 2024. Daarnaast gaat het om circa \u20ac 43 miljoen aan toegezegde bijdrageregelingen (inclusief de bovengenoemde bedrijfstakpensioenfondsen). De verwachte bijdragen in latere jaren zullen naar verwachting hiermee in lijn liggen, mede afhankelijk van de ontwikkeling van eerdergenoemde actuari\u00eble uitgangspunten en met name de ontwikkeling van de dekkingsgraad van het bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid. Nieuwe bijstortingen zijn niet op voorhand uit te sluiten.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfEmployeeBenefitsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E394": { "value": "\nHet aantal medewerkers eind 2023 bedraagt in totaal 5.487 (inclusief 213 medewerkers Van Wanrooij) (2022: 5.071 exclusief Van Wanrooij).
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfInformationAboutEmployeesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E395": { "value": "\nDe afschrijvingen en amortisaties begrepen in de winst-en-verliesrekening zijn als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Afschrijvingen materi\u00eble vaste activa | \n \n -12.452 | \n \n -11.674 | \n
| \n Afschrijvingen gebruiksrechten geleasede activa | \n \n -29.163 | \n \n -24.406 | \n
| \n Amortisatie immateri\u00eble activa | \n \n -4.337 | \n \n -4.821 | \n
| \n | \n\n -45.952 | \n \n -40.901 | \n
De afschrijvingen materi\u00eble vaste activa en gebruiksrechten geleasede activa zijn begrepen in de kostprijs verkopen en beheerkosten.
De amortisatie immateri\u00eble activa is verantwoord onder overige bedrijfskosten.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfDepreciationAndAmortisationExpenseExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E397": { "value": "\nDe kosten voor onderzoek en ontwikkeling begrepen in de winst-en-verliesrekening bedragen:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Kosten voor onderzoek en ontwikkeling | \n \n -11.791 | \n \n -10.375 | \n
De kosten voor onderzoek en ontwikkeling hebben primair betrekking op digitalisering en industrialisering. In projecten worden eveneens onderzoeks- en ontwikkelactiviteiten verricht en zijn in de kostprijs verkopen verantwoord. Deze kosten zijn niet in bovenstaande bedragen opgenomen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfResearchAndDevelopmentExpenseExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E399": { "value": "\nDe overige bedrijfskosten zijn als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Amortisatie immateri\u00eble activa | \n \n -4.337 | \n \n -4.821 | \n
| \n Bate voorziening Wintrack II | \n \n 13.571 | \n \n 19.000 | \n
| \n | \n\n 9.234 | \n \n 14.179 | \n
Voor een nadere toelichting op de voorziening voor Wintrack II zie toelichting 6.24 Voorzieningen.
Wintrack II
In oktober 2023 is de Groep in hoger beroep in het gelijk gesteld en is geen voorziening meer nodig.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfOtherOperatingExpenseExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F411": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten is als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n
| \n Rentebaten | \n \n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble baten | \n \n | \n\n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Rentelasten | \n \n -6.509 | \n \n | \n\n -3.223 | \n \n | \n
| \n Rentelasten leaseverplichtingen | \n \n -2.794 | \n \n | \n\n -2.113 | \n \n | \n
| \n Geactiveerde financieringskosten | \n \n 996 | \n \n | \n\n 1.748 | \n \n | \n
| \n Overig financieel resultaat | \n \n -217 | \n \n | \n\n -1.937 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble lasten | \n \n | \n\n -8.524 | \n \n | \n\n -5.525 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n -2.715 | \n \n | \n\n -4.902 | \n
Voor zover de grondposities in vervaardiging zijn, worden rente- en ontwikkelingskosten geactiveerd. Het toegepaste rentepercentage voor de bepaling van de te activeren financieringskosten bedraagt 3,0% in 2023 (2022: 3,0%).
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfBorrowingCostsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E410": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten is als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n
| \n Rentebaten | \n \n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble baten | \n \n | \n\n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Rentelasten | \n \n -6.509 | \n \n | \n\n -3.223 | \n \n | \n
| \n Rentelasten leaseverplichtingen | \n \n -2.794 | \n \n | \n\n -2.113 | \n \n | \n
| \n Geactiveerde financieringskosten | \n \n 996 | \n \n | \n\n 1.748 | \n \n | \n
| \n Overig financieel resultaat | \n \n -217 | \n \n | \n\n -1.937 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble lasten | \n \n | \n\n -8.524 | \n \n | \n\n -5.525 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n -2.715 | \n \n | \n\n -4.902 | \n
Voor zover de grondposities in vervaardiging zijn, worden rente- en ontwikkelingskosten geactiveerd. Het toegepaste rentepercentage voor de bepaling van de te activeren financieringskosten bedraagt 3,0% in 2023 (2022: 3,0%).
De cumulatieve financi\u00eble last in 2023 bedraagt \u20ac 2,7 miljoen (2022: \u20ac 4,9 miljoen). Vanaf het begin van het jaar tot aan de acquisitiedatum van Van Wanrooij (5 september) was sprake van een netto kaspositie. In deze periode heeft Heijmans \u20ac 100 miljoen op een kortlopende depositorekening geplaatst tegen een rentepercentage van afgerond 3%. Dit heeft bijgedragen aan een aanzienlijke stijging van de rentebaten. Op de acquisitiedatum is het positieve kassaldo ingezet ter financiering van de acquisitie, samen met een deel van de syndicaatslening. Hierdoor zijn de rentelasten eveneens gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar, aangezien in 2022 in het geheel geen gebruik gemaakt werd van de syndicaatslening. Het overig financieel resultaat in 2022 betrof een afboeking op een langlopende vordering inzake het afronden van een grondpositie.
Op projecten in aanbouw wordt geen rente geactiveerd.
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Verstrekte leningen aan joint ventures | \n \n 9.096 | \n \n 8.742 | \n
| \n Overige duurzame vorderingen | \n \n 1.836 | \n \n 1.022 | \n
| \n Waarborgsommen | \n \n 25.633 | \n \n 0 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 36.565 | \n \n 9.764 | \n
De waarborgsommen vloeien voort uit de acquisitie van Van Wanrooij en zien toe op de reeds uitgevoerde vooruitbetalingen op aankoop gronden waarbij het eigendom nog niet is overgedragen. Voor deze ontwikkelposities zijn ook aanvullende voorbereidingskosten gemaakt en heeft ook een fair value step up plaatsgevonden in het kader van de purchase price allocation. Deze aanvullende kosten en de fair value step up zijn opgenomen onder de voorraden.
De looptijd van de verstrekte leningen voor minder dan 1 jaar bedraagt nihil (2022: \u20ac 1 miljoen), \u20ac 1 miljoen tussen de 1 en 5 jaar (2022: \u20ac 1 miljoen) en voor \u20ac 7 miljoen 5 jaar of meer inclusief onbepaalde looptijd (2022: \u20ac 7 miljoen). De gewogen gemiddelde rentevoet bedraagt circa 4,8% (2022: 1,6%). De vorderingen zijn inbaar en worden onder andere door onderpanden gedekt en door kasstromen uit projecten die door de betreffende joint ventures worden uitgevoerd. De verstrekte leningen zijn beoordeeld op verwachte kredietverliezen. Dit heeft geen materi\u00eble gevolgen voor de waardering gehad.
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Handelsvorderingen | \n \n 196.186 | \n \n 201.113 | \n
| \n Nog te factureren omzet afgesloten projecten | \n \n 11.520 | \n \n 15.140 | \n
| \n Vorderingen op gezamenlijke bedrijfsactiviteiten | \n \n 7.529 | \n \n 9.383 | \n
| \n Vooruitbetalingen | \n \n 9.364 | \n \n 5.847 | \n
| \n Overige vorderingen | \n \n 4.627 | \n \n 7.884 | \n
| \n Totaal handels- en overige vorderingen | \n \n 229.226 | \n \n 239.367 | \n
Handels- en overige vorderingen worden gepresenteerd onder aftrek van bijzondere waardeverminderingsverliezen, op de nog te factureren omzet afgesloten projecten is geen materi\u00eble bijzondere waardevermindering in mindering gebracht. De bijzondere waardevermindering voor verwachte oninbaarheid is in de winst-en-verliesrekening opgenomen onder de beheerkosten. Ultimo 2023 is in de handelsvorderingen begrepen een voorziening van \u20ac 0,8 miljoen voor waardeverminderingen van handelsvorderingen (2022: \u20ac 0,6 miljoen). Voor een verloopoverzicht van deze voorziening, zie toelichting 6.26 Financi\u00eble risico's en beheer.
De handels- en overige vorderingen hebben overwegend een kortlopend karakter.
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Banksaldi | \n \n 37.035 | \n \n 230.539 | \n
| \n Kasgeld | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Geldmiddelen op geblokkeerde rekeningen | \n \n 3.349 | \n \n 6.473 | \n
| \n Totaal liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 40.384 | \n \n 237.012 | \n
Voor zover contractueel en praktisch mogelijk worden liquide middelen en\u00a0equivalenten aangewend om de financiering te verlagen. Bijvoorbeeld door deze saldi op te nemen in zogenaamde notional cashpool overeenkomsten.
\nVan het totaal aan liquide middelen en\u00a0equivalenten wordt \u20ac 58 miljoen (2022: \u20ac 30 miljoen) gehouden in samenwerkingsverbanden. Dit bedrag steeg in 2023 mede doordat met de acquisitie van Van Wanrooij het aantal samenwerkingsverbanden in vastgoedprojecten toenam. Daarnaast waren er een paar samenwerkingsverbanden in grote infra projecten waarbij de kaspositie hoog was aan het eind van het jaar. Deze liquide middelen en\u00a0equivalenten zijn uitsluitend aanwendbaar in overleg met de betreffende samenwerkingspartners.
De geldmiddelen op geblokkeerde rekeningen ad \u20ac 3 miljoen (2022: \u20ac 6 miljoen) betreffen met name de in het kader van de Wet ketenaansprakelijkheid aan te houden G-rekeningen.
\nHeijmans beschikt over diverse financieringsarrangementen, zowel op groepsniveau als op projectniveau. Qua omvang het meest materieel is de gesyndiceerde bankfinanciering. Deze faciliteit is in 2023 met het oog op en direct voorafgaand aan de acquisitie van Van Wanrooij uitgebreid en verlengd. De oorspronkelijke financiering van \u20ac 117,5 miljoen was gecommitteerd tot en met eind 2025. De nieuwe financiering is met \u20ac 140 miljoen uitgebreid tot \u20ac 257,5 miljoen en loopt tot 1 september 2028 en bestaat uit de volgende onderdelen:
- Term Loan ter hoogte van \u20ac 80 miljoen die lineair afgelost wordt in 4 jaar en waarvan ultimo 2023 \u20ac 75 miljoen resteert (zie 6.22a).
- Revolving credit facility ter hoogte van \u20ac 177,5 miljoen, waarvan\u00a0\u20ac 30 miljoen in de vorm van een rekening courant faciliteit (zie 6.22b).
Gevestigde zekerheden
Bij de herfinanciering in 2023 zijn er geen wijzigingen overeen gekomen in het zekerhedenpakket dat is verstrekt aan financiers. Deze zekerheden zijn vastgelegd in pandaktes, waarbij een zogenaamde intercreditor agreement regelt in welke situaties en op welke wijze zekerheden uitgewonnen kunnen worden. Zo lang Heijmans blijft voldoen aan de bancaire convenanten, waaronder de financi\u00eble convenanten (zie 6.22c), zijn deze situaties niet aan de orde.
De gevestigde zekerheden bestaan uit de verpanding van de debiteuren, de bankrekeningen en eventuele verzekeringsbaten. Dit criterium geldt uitsluitend voor zover Heijmans 100% eigenaar is van de betreffende vennootschappen en gemeten naar omzet dient tenminste 95% van de omzet vertegenwoordigd te zijn door de dochtervennootschappen die de financiering mede ondertekenen (de zogenaamde 'guarantor cover').Tot slot hebben de financiers op enkele historische grondposities met een boekwaarde ultimo 2023 van \u20ac 42 miljoen hypothecaire zekerheden gevestigd. Deze zekerheden vallen vrij naarmate de grondposities tot ontwikkeling komen.
De totale samenstelling van de rentedragende leningen en overige financieringsverplichtingen is als volgt:
x \u20ac 1.000
| \n 31 december 2023 | \n \n Langlopend deel | \n \n Kortlopend deel | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 53.786 | \n \n 20.000 | \n \n 73.786 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 10.465 | \n \n 1.689 | \n \n 12.154 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 1.233 | \n \n 134 | \n \n 1.367 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 65.484 | \n \n 21.823 | \n \n 87.307 | \n
x \u20ac 1.000
| \n 31 december 2022 | \n \n Langlopend deel | \n \n Kortlopend deel | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 10.049 | \n \n 1.690 | \n \n 11.739 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.087 | \n \n 134 | \n \n 2.221 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 12.136 | \n \n 1.824 | \n \n 13.960 | \n
De overname van Van Wanrooij heeft tot gevolg gehad dat Heijmans per saldo van een netto kaspositie naar een netto schuld positie is gegaan. Concreet hield dit in dat de gesyndiceerde bankfinanciering na enkele jaren weer aangesproken diende te worden. De mate waarin de financiering aangesproken dient te worden hangt bij een bouwbedrijf sterk af van de werkkapitaalontwikkeling die binnen een jaar sterk kan fluctueren als gevolg van een seizoenspatroon. Bij de herfinanciering in het kader van de overname is onderscheid gemaakt tussen een Term Loan en een revolving credit facility, aangezien de revolving credit facility meer flexibiliteit biedt om de fluctuaties in het werkkapitaal op te kunnen vangen. Voor het deel dat naar verwachting gedurende het hele jaar dient te worden opgenomen is een acquisitiefinanciering in de vorm van een Term Loan afgesloten.
De Term Loan is in gelijke delen verstrekt door ABN Amro, ING en Rabobank. De Term Loan had bij de overname een omvang van\u00a0\u20ac 80 miljoen en dient in 4 jaar lineair op kwartaalbasis te worden afgelost. De eerste aflossing heeft plaatsgevonden op 31 december 2023, waardoor de uitstaande som ultimo 2023\u00a0\u20ac 75 miljoen bedraagt, waarop \u20ac 1 miljoen aan gekapitaliseerde financieringskosten in mindering zijn gebracht. Qua rentecondities is sprake van 3-maands Euribor basisrente te vermeerderen met een marge-opslag die afhankelijk is van de uitkomst op de Leverage ratio en tussen de 2.0% en 3.0 % ('margin grid') ligt. Indien de Leverage ratio kleiner is dan 0,5 - hetgeen gold voorafgaand aan de acquisitie - geldt de laagste trede. In 2023, en naar verwachting ook in 2024, zal de uitkomst van de Leverage ratio zich naar verwachting in een range van 0.5 tot 1.5 bevinden. De marge-opslag zal in dat geval 2.25% of 2.50% bedragen. Op de Term Loan mag Heijmans te allen tijde vrijwillig vroegtijdig aflossen.
\nDe revolving credit facility bedroeg ultimo 2023 \u20ac 177,5 miljoen. Dit bedrag is volledig gecommitteerd tot 1 september 2028 met dien verstande dat vanaf 30 september 2027 het totale commitment in vier kwartalen lineair wordt teruggebracht naar\u00a0\u20ac 150 miljoen. Van deze faciliteit is \u20ac 30 miljoen verstrekt in de vorm van een gecommitteerde\u00a0rekening courant faciliteit bij ING Bank. Het resterende deel van de revolving credit facility is voor \u20ac 52,5 miljoen verstrekt\u00a0door ABN Amro Bank en Rabobank (elk) en voor \u20ac 42,5 miljoen door ING Bank. Kenmerk van de revolving credit facility (en daarmee de rekening courant faciliteit) is dat deze faciliteit naar gelang de behoefte gebruikt kan worden. Het revolverende karakter zorgt ervoor dat afgeloste bedragen in de toekomst opnieuw ter beschikking staan binnen de grenzen van het totale commitment, waarmee Heijmans in staat is de werkkapitaalfluctuaties gedurende het jaar op te vangen.
Qua rentecondities is sprake van 1-maands Euribor basisrente te vermeerderen met een marge-opslag die afhankelijk is van de uitkomst op de Leverage ratio en tussen de 1.9% en 2.9% % ligt. In 2023, en naar verwachting ook in 2024, zal de marge-opslag 2.15% of 2.40% bedragen. Op het niet gebruikte deel van de revolving credit facility is een bereidstellingsprovisie van toepassing die gekoppeld is aan de te betalen marge-opslag. De revolving credit facility kan te allen tijde vrijwillig vroegtijdig worden ingeperkt.
Aan de margin grid is een bonus malus systematiek van plus of min 5 basispunten gekoppeld op basis van 4 duurzaamheidscriteria. Hiermee zet Heijmans haar duurzaamheidsambities extra kracht bij door zich te committeren om jaarlijks te verbeteren qua hoeveelheid uitstoot (CO2-emissie), aantal ongevallen (daling IF rate), gemiddelde CO2-emissie van opgeleverde woningen, en het aandeel van elektrische personenauto\u2019s in het totale wagenpark. Ultimo 2023 zijn 2 van de 4 criteria behaald, hetgeen tot gevolg heeft dat een malus van 2,5 basispunten is behaald en de van toepassing zijnde marge begin 2024 is vastgesteld op 212,5 basispunten voor de revolving credit facility en 222,5 basispunten voor de Term Loan. De targets die in 2023 niet behaald werd, waren de CO2-reductie van Heijmans als geheel en het aspect veiligheid. Gestreefd werd naar een CO2-reductie van 25% ten opzichte van 2020 in absolute uitstoot, en deze kwam net iets lager uit op 24,6%. De IF-rate als maatstaf voor veiligheid steeg in 2023 waar een daling was beoogd.\u00a0
Opgemerkt wordt dat Heijmans ten tijde van de acquisitie van Van Wanrooij nog onvoldoende beeld had van de score van Van Wanrooij op de afgesproken duurzaamheidscriteria. In dat kader is afgesproken dat Heijmans tot en met de jaarcijfers van 2024 de tijd heeft om deze scores in kaart te brengen, en op basis daarvan met de banken aangepaste doelstellingen overeen te komen inclusief de bijdrage van Van Wanrooij.
Op de gesyndiceerde faciliteit zijn diverse convenanten van toepassing, bestaande uit informatieverplichtingen, algemene verplichtingen en financi\u00eble minimum vereisten (de zogenaamde financi\u00eble convenanten). Indien niet aan de financi\u00eble convenanten wordt voldaan is de faciliteit direct opeisbaar. Voor de financi\u00eble convenanten geldt dat de gerapporteerde cijfers op basis van IFRS het uitgangspunt vormen. Voor bepaalde zaken dienen er correcties doorgevoerd te worden, bijvoorbeeld indien projectfinanciering op non recourse basis is. Tevens wordt er gecorrigeerd voor IFRS 11, hetgeen inhoudt dat niet de equity methode wordt gehanteerd voor joint ventures, maar proportionele verwerking van financi\u00eble resultaten plaatsvindt.
Er is een solvabiliteitsratio van toepassing, die jaarlijks aan het eind van het jaar toetst of voldaan wordt aan een niveau van minimaal 21%. Het betreft de in het jaarverslag gerapporteerde solvabiliteit op basis van het garantievermogen. Sinds de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig zijn afgelost (in 2022) is het garantievermogen gelijk aan het eigen vermogen. Voorts is een interest cover ratio van toepassing, te toetsen aan het eind van ieder kwartaal op een minimum niveau van 5. Daarnaast dient een leverage ratio eveneens ieder kwartaal getoetst te worden op een maximum van 3. De interest cover ratio is de uitkomst van EBITDA (resultaat voor belastingen, rente, afschrijvingen en amortisaties) gedeeld door de netto rentelasten, beide maatstaven berekend over de achterliggende 12 maanden. De leverage ratio is de uitkomst van netto schuld gedeeld door EBITDA over de achterliggende 12 maanden. De definities van deze begrippen bevatten een aantal aanpassingen ten opzichte van de gerapporteerde cijfers, zoals met de bankengroep overeengekomen in de kredietovereenkomst. Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige netto schuld zijn de vermeerdering met netto schuld uit joint ventures en bepaalde projectfinancieringen, waarbij geen verhaalsrecht op Heijmans bestaat (non-recourse). Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige EBITDA betreffen de geactiveerde rente, resultaten gerelateerd aan verkochte bedrijfseenheden, re\u00eble waarde aanpassingen, reorganisatiekosten en EBITDA resultaat joint ventures. De belangrijkste aanpassing van de boekhoudkundige netto rentelasten betreft de uitsluiting van rentelasten uit non recourse projectfinanciering. Gedurende het hele jaar heeft Heijmans ruimschoots geopereerd binnen afgesproken convenanten.
Het voldoen aan de convenanten wordt actief gemonitord binnen Heijmans. Op basis van het businessplan 2024 en de solide financi\u00eble uitgangspositie ultimo 2023, gaat de Groep ervan uit het aankomende jaar ruimschoots binnen de convenanten te kunnen blijven opereren. De ontwikkeling van de EBITDA en de nettoschuld zijn daarbij relevante parameters. Het verloop van de nettoschuld is onderhevig aan schommelingen in het werkkapitaal, die verklaard worden vanuit seizoensinvloeden en fluctuaties van specifieke projecten. Gedurende het jaar is het werkkapitaalbeslag over het algemeen hoger dan aan het eind van het jaar, hetgeen kan resulteren in een hogere netto schuld in de range van \u20ac 25-75 miljoen. Deze swings in het werkkapitaal worden opgevangen door de ruimte die beschikbaar is op de revolving credit facility.
| \n Bedragen x \u20ac 1 miljoen | \n \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n | \n\n toelichting | \n \n | \n\n | \n
| \n Rentedragende schulden | \n \n 6.22 | \n \n 87,3 | \n \n 13,9 | \n
| \n Leaseverplichtingen (IFRS 16 'Leases') | \n \n 3. | \n \n 89,9 | \n \n 72,2 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n -40,4 | \n \n -237,0 | \n
| \n Netto schuld | \n \n | \n\n 136,8 | \n \n -150,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto schuld joint ventures | \n \n | \n\n 4,8 | \n \n 12,1 | \n
| \n Netto schuld non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -18,3 | \n \n -23,6 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0,0 | \n \n 0,0 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n 3,4 | \n \n 6,5 | \n
| \n Netto schuld convenanten (A) | \n \n | \n\n 126,7 | \n \n -155,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gerapporteerde EBITDA | \n \n 6.1 | \n \n 126,9 | \n \n 109,7 | \n
| \n EBITDA joint ventures | \n \n 6.1 | \n \n 5,4 | \n \n 8,7 | \n
| \n Bijzondere posten | \n \n 6.1 | \n \n 14,8 | \n \n 8,0 | \n
| \n Onderliggende EBITDA | \n \n | \n\n 147,1 | \n \n 126,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n 6.7 | \n \n 1,0 | \n \n 1,7 | \n
| \n Fair value step-up Van Wanrooij | \n \n | \n\n 10,9 | \n \n 0,0 | \n
| \n EBITDA projecten met non-recourse financiering | \n \n | \n\n -1,2 | \n \n -1,1 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -8,3 | \n \n -0,8 | \n
| \n EBITDA convenanten (B) - Interest Cover | \n \n | \n\n 149,5 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA toerekenbaar aan desinvesteringen | \n \n | \n\n 30,5 | \n \n 0,0 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA convenanten (C) - Leverage Ratio | \n \n | \n\n 180,0 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto Rentelasten | \n \n | \n\n 2,7 | \n \n 4,9 | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n | \n\n 1 | \n \n 1,7 | \n
| \n Netto rentelasten joint ventures | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,4 | \n
| \n Rentelasten non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,7 | \n
| \n Rente cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n -0,7 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -0,9 | \n \n -2,4 | \n
| \n Netto rentelasten convenanten (D) | \n \n | \n\n 1,68 | \n \n 2,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n 2. | \n \n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Garantievermogen (E) | \n \n | \n\n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Balanstotaal (F) | \n \n 3. | \n \n 1.335,6 | \n \n 1083,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Leverage ratio (A/C) <3 | \n \n | \n\n 0,7 | \n \n -1,3 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Interest cover ratio (B/D) >5 (indien rentelasten negatief zijn, dan niet van toepassing) | \n \n | \n\n 89,2 | \n \n 52,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Solvabiliteitsratio (E/F) >21% | \n \n | \n\n 28,7% | \n \n 29,3% | \n
De projectfinancieringen zijn afgesloten in het kader van specifieke (vastgoed)projecten. Het betreft vastgoedontwikkelingsprojecten in zowel Heijmans Vastgoed als Van Wanrooij Projectontwikkeling met een totale omvang (pro rata aandeel Heijmans) van \u20ac12,2 miljoen. In deze post is eveneens een schuld aan een joint venture inzake asfaltproductie verwerkt. De aflossingsschema's van de projectfinancieringen hangen overwegend samen met de voortgang van de projecten. De looptijd van de projectfinancieringen is maximaal tot de oplevering en/of verkoop van de projecten. Als zekerheden dient de waarde van het desbetreffende project inclusief de toekomstige positieve kasstromen van de projecten, alsmede in de meeste gevallen de aan het project/ de projectvennootschap gerelateerde contracten en hypothecaire zekerheden. In beginsel verstrekt Heijmans N.V. (of daarvan onderdeel uitmakende groepsmaatschappijen) voor geen van de projectfinancieringen moedermaatschappijgaranties voor de betaling van aflossing en/of interest. Dit is wel het geval voor een projectfinanciering in een vennootschap onder firma die Heijmans heeft verworven met de overname van Van Wanrooij. Ultimo 2023 betrof het Heijmans deel in deze financieringen\u00a0\u20ac 1,5 miljoen en naar verwachting zal deze financiering in de loop van 2024 volledig worden afgelost.
\nIn 2022 zijn de cumulatief preferente financieringsaandelen B, waarvan het uitstaande bedrag op 31 december 2021 nog
\u20ac 31 miljoen bedroeg, gefaseerd afgelost. Op 14 april 2022 is \u20ac 15 miljoen afgelost op basis van de aflossingsafspraken die
gekoppeld waren aan de resultaatsbestemming van het voorgaande boekjaar. Op basis van de sterke
balansverhoudingen en in het kader van een meer effici\u00ebnte kapitaalallocatie is Heijmans vervolgens op 28 april 2022 (bij de
aankondiging van de eerste kwartaalcijfers) overgegaan tot vrijwillige, boetevrije aflossing van de resterende agioreserve
ter hoogte van \u20ac 16 miljoen. Voor de inkoop en intrekking van de cumulatief preferente financieringsaandelen B was
goedkeuring van de algemene vergadering van aandeelhouders nodig, die op 12 juli 2022 is verleend. Op 13 juli 2022
zijn de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig afgelost door betaling van de nominale waarde en zijn
alle resterende renteverplichtingen voldaan. Aansluitend zijn de betreffende aandelen ingetrokken, waarmee de
financieringsstructuur is komen te vervallen.
De overige schulden betreffen financieringen verstrekt door betrokken partijen in een aantal specifieke grondposities. Als zekerheid voor deze financieringen van \u20ac 1,4 miljoen (2022: \u20ac 2,2 miljoen) is een garantstelling verstrekt door Heijmans N.V. voor de aflossing en/of rentebetaling.
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n - | \n \n 7,1% | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 6,1% | \n \n - | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering* | \n \n 6,1% | \n \n - | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 1,0% | \n \n 1,1% | \n
| \n Overige bankfinancieringen | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2,1% | \n \n 2,3% | \n
Het verloop van de rentedragende verplichtingen is als volgt:
\n| \n | \n\n Saldo per 31 december 2022 | \n \n Opgenomen | \n \n Afgelost | \n \n Saldo per 31 december 2023 | \n
| \n Linaire Lening | \n \n 0 | \n \n 78.786 | \n \n -5.000 | \n \n 73.786 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n 110.000 | \n \n -110.000 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 11.739 | \n \n 2.103 | \n \n -1.688 | \n \n 12.154 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.221 | \n \n 0 | \n \n -854 | \n \n 1.367 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n - | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n 13.960 | \n \n 190.889 | \n \n -117.542 | \n \n 87.307 | \n
| \n | \n\n Saldo per 31 december 2021 | \n \n Opgenomen | \n \n Afgelost | \n \n Saldo per 31 december 2022 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 30.748 | \n \n - | \n \n -30.748 | \n \n 0 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 11.563 | \n \n 2.400 | \n \n -2.224 | \n \n 11.739 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.880 | \n \n 941 | \n \n -1.600 | \n \n 2.221 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n - | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n 45.191 | \n \n 3.341 | \n \n -34.572 | \n \n 13.960 | \n
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Leveranciers en onderaannemers | \n \n 125.491 | \n \n 176.014 | \n
| \n Te ontvangen facturen op onderhanden werken | \n \n 29.409 | \n \n 29.731 | \n
| \n Te ontvangen facturen op afgesloten werken | \n \n 35.304 | \n \n 46.475 | \n
| \n Schulden inzake pensioenen | \n \n 689 | \n \n 593 | \n
| \n Te betalen personeelskosten | \n \n 30.602 | \n \n 25.649 | \n
| \n Te betalen omzetbelasting | \n \n 64.841 | \n \n 46.896 | \n
| \n Te betalen loonheffing en sociale premies | \n \n 22.234 | \n \n 17.799 | \n
| \n Te betalen beheer- en verkoopkosten | \n \n 22.428 | \n \n 11.092 | \n
| \n Te betalen rente | \n \n 2.978 | \n \n 131 | \n
| \n Te betalen aan samenwerkingsverbanden | \n \n 2.795 | \n \n 4.259 | \n
| \n Overige schulden | \n \n 9.285 | \n \n 6.533 | \n
| \n Totaal handels- en overige schulden | \n \n 346.056 | \n \n 365.172 | \n
De handels- en overige schulden hebben overwegend een kortlopend karakter. Binnen de overige schulden zijn bedragen opgenomen met een langlopende karakter voor circa \u20ac 2 miljoen.
\nAlgemeen
In het kader van de normale bedrijfsvoering loopt Heijmans diverse financi\u00eble risico's, waaronder krediet-, liquiditeits-, markt-, prijs- en renterisico's.
Deze paragraaf beschrijft de mate waarin deze risico's zich voordoen, de doelstellingen ten aanzien van deze risico's, het beleid en de processen voor het meten en beheersen van de risico's alsmede het kapitaalbeheer.
Het risicobeleid is gericht op het identificeren en analyseren van de risico's die worden gelopen en het vaststellen van acceptabele limieten. Het risicobeleid en de -systemen worden regelmatig ge\u00ebvalueerd om vervolgens, waar nodig, aangepast te worden aan veranderingen in marktomstandigheden en aan de bedrijfsactiviteiten van de onderneming.
Met behulp van trainingen, standaarden en procedures wordt een gedisciplineerde en constructieve werkwijze nagestreefd waarin alle werknemers hun rol en verantwoordelijkheid kennen.
De audit- en riskcommissie beoordeelt periodiek het risicomanagementbeleid en de -procedures. Tevens evalueert zij het gevolgde risicobeleid ten opzichte van de risico's die worden gelopen.
Kredietrisico
Kredietrisico is het risico van financieel verlies voor de Groep indien een partij waar Heijmans een vordering op heeft de aangegane contractuele verplichtingen niet nakomt. Kredietrisico\u2019s vloeien met name voort uit vorderingen op klanten en consortiumpartners. Ook leveranciers worden beoordeeld op kredietwaardigheid, in dat geval gaat het primair om het risico van leveringszekerheid.
Ten aanzien van projectontwikkeling in de woningbouw is het kredietrisico beperkt, aangezien toekomstige bewoners slechts de nieuwe woning kunnen betrekken indien aan alle verplichtingen is voldaan en er gedurende de fase van aanbouw sprake is van voorfinanciering. Bij ontwikkelingstransacties in het kader van commercieel vastgoed, bouwopdrachten en infrastructurele projecten wordt de kredietwaardigheid beoordeeld en kunnen extra zekerheden gevraagd worden. Extra zekerheden zijn met name van belang bij turnkey afnames (betaling achteraf), echter, normaliter zijn ook transacties in het 'business to business' segment voorgefinancierd. Met name binnen Infra en bij utilitaire bouw voert Heijmans veel opdrachten uit voor overheden waarvoor het kredietrisico als zeer beperkt wordt ingeschat. Binnen deze bedrijfsstromen is in diverse grote, integrale projecten sprake van consortium vorming. Hoe specifieker de kennis van de consortium partner, hoe meer belang wordt gehecht aan de kredietwaardigheid van de partner. In dat geval is onvoldoende kredietwaardigheid een uitsluitingscriterium, aangezien een financi\u00eble waarborg geen waarborg biedt voor het eventueel wegvallen van noodzakelijke kennis.
De kredietwaardigheidsbeoordeling is onderdeel van de standaardprocedure. Hierbij wordt gebruik gemaakt van bedrijfsspecifieke rapportages van kredietbeoordelaars. Het kredietrisico wordt beperkt door voorfinancierings- en termijnregelingen. Indien dat nodig wordt geacht, kunnen risico's bij een kredietverzekeraar worden ondergebracht.
Gezien het grote aantal opdrachtgevers en het belangrijke aandeel van particulieren en overheden hierin, is geen sprake van een risicovolle concentratie van kredietrisico's.
De liquide middelen en\u00a0equivalenten worden aangehouden bij diverse op kredietwaardigheid beoordeelde banken. Het kredietrisico wordt verder beperkt door de cash zoveel mogelijk te concentreren binnen een cash pool, waarvan het cumulatieve saldo gedurende het jaar overwegend negatief is.
De boekwaarde van de financi\u00eble bezittingen waarover kredietrisico wordt gelopen, is als volgt te specificeren:
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 36.565 | \n \n 9.764 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 40.384 | \n \n 237.012 | \n
| \n Onderhanden werken debet | \n \n 139.215 | \n \n 95.645 | \n
| \n Handels- en overige vorderingen | \n \n 229.226 | \n \n 239.367 | \n
| \n Totaal | \n \n 445.390 | \n \n 581.788 | \n
Verstrekte leningen bestaan met name uit door de Groep verstrekte leningen aan samenwerkingsverbanden waarin wordt deelgenomen.
Debiteuren ouderdom en voorziening
Vorderingen zijn beoordeeld op verwachte kredietverliezen. De ouderdom van openstaande debiteuren zonder bijzondere waardevermindering, na vervaldatum factuur, is als volgt:
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n < 30 dagen | \n \n 6.229 | \n \n 18.104 | \n
| \n 30-60 dagen | \n \n 2.230 | \n \n 1.758 | \n
| \n 60-90 dagen | \n \n 1.313 | \n \n 1.543 | \n
| \n > 90 dagen - \u2264 1 jaar | \n \n 2.620 | \n \n 528 | \n
| \n > 1 jaar | \n \n 1.817 | \n \n 2.658 | \n
| \n Totaal | \n \n 14.209 | \n \n 24.591 | \n
Inclusief de niet vervallen debiteuren en debiteuren die een bijzondere waardevermindering hebben ondergaan, bedraagt het saldo aan handelsvorderingen ultimo 2023 \u20ac 196 miljoen (2022: \u20ac 201 miljoen).
Van de overige financi\u00eble bezittingen zijn de vervaldata niet overschreden.
Voorziening debiteuren
Handelsvorderingen worden gepresenteerd na aftrek van bijzondere waardeverminderingen in verband met dubieuze debiteuren. Het verloop van de voorziening is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Stand per 1 januari | \n \n 612 | \n \n 4.121 | \n
| \n Toevoegingen | \n \n 393 | \n \n 117 | \n
| \n Onttrekkingen | \n \n -244 | \n \n -244 | \n
| \n Vrijval | \n \n 108 | \n \n -3.382 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 869 | \n \n 612 | \n
Liquiditeitsrisico
Het liquiditeitsrisico is het risico dat de Groep niet op het vereiste moment aan zijn financi\u00eble verplichtingen kan voldoen, zie hiervoor ook toelichting 6.22 Rentedragende leningen. De uitgangspunten van het liquiditeitsrisicobeheer zijn dat voldoende liquiditeitsruimte aanwezig is om te kunnen voldoen aan huidige en toekomstige financi\u00eble verplichtingen, in normale en bijzondere omstandigheden, zonder dat daarbij onaanvaardbare risico's worden gelopen of de reputatie van de Groep in gevaar komt.
Mede met behulp van wekelijkse (3-maands voortschrijdende) en jaarlijkse (12-maands voortschrijdende) liquiditeitsprognoses wordt vastgesteld of voldoende liquiditeit beschikbaar is voor de Groep. Daarnaast wordt de beschikbaarheid van krediet, ook in de vorm van obligo bij kredietverzekeraars of garantieverschaffers, continu gemonitord door de score op financi\u00eble convenanten periodiek te prognosticeren en een actieve dialoog te voeren met alle financi\u00eble stakeholders. De Groep is op basis van deze prognose van mening dat voldoende liquiditeiten beschikbaar zijn om de operationele activiteiten van de Groep uit te kunnen voeren.
Om de beschikbaarheid van financi\u00eble middelen voor lange en korte termijn te waarborgen, heeft Heijmans ultimo 2023 onder andere de volgende faciliteiten:
\u20ac 252,5 miljoen gecommitteerde, gesyndiceerde bankfinanciering. Deze bankfinanciering bestaat voor \u20ac 75 miljoen uit een Term Loan die lineair tot en met 30 september 2027 wordt afgelost. Het resterende deel van \u20ac 177,5 miljoen is een gecommitteerde revolving credit facility, waarvan \u20ac 30 miljoen is gecommitteerd in de vorm van een rekening courant faciliteit die is gekoppeld aan een cash pool (zie verder paragraaf 6.22);
projectfinancieringsfaciliteiten voor vastgoedontwikkelingsprojecten, en;
leases van auto's en materieel.
Om aan de eisen van opdrachtgevers met betrekking tot het stellen van bankgaranties te voldoen, beschikt Heijmans over garantiefaciliteiten bij diverse garantieverstrekkende instellingen. Deze faciliteiten zijn niet gecommitteerd. Maandelijks wordt een prognose van het gebruik en de beschikbaarheid van bankgarantiefaciliteiten opgesteld op basis van lopende tenders en de verwachting rondom decharge van uitgegeven bankgaranties. Op basis van deze prognoses is Heijmans van mening dat de huidige omvang van de faciliteiten voldoende is.
Ultimo 2023 bedraagt het totaal aan bankgarantiefaciliteiten \u20ac 276 miljoen (2022: \u20ac 273 miljoen) verstrekt door in totaal 9 partijen. Het totaal aan faciliteiten is in 2023 beperkt uitgebreid en relateert aan de overname van een bankgarantielijn van Van Wanrooij. Het\u00a0totale gebruik is ultimo 2023 toegenomen tot \u20ac 147 miljoen (2022: \u20ac 118 miljoen), waarvan bijna \u20ac 1 miljoen aan garanties die nog betrekking hebben op de buitenlandse activiteiten die in 2017 zijn afgestoten. Het resterende deel betreft allemaal garanties voor de Nederlandse bedrijfsstromen. De stijging is met name het gevolg van nieuw opgestarte werken in Infra en Bouw & Techniek. Het totaal aan bankgaranties dat is overgenomen vanuit Van Wanrooij bedraagt 'slechts'\u00a0\u20ac 6 miljoen, doordat Van Wanrooij met name projecten voor het particuliere segment realiseert, waarbij gewerkt wordt met garanties in de vorm van Woningborg-certificaten die niet in bovenstaand obligo zijn opgenomen.\u00a0
De contractuele vervaldata van de financi\u00eble verplichtingen inclusief rentebetalingen zijn als volgt:
| \n 31 december 2023 | \n \n Boekwaarde | \n \n Contractuele kasstromen | \n \n < 6 maanden | \n \n 6-12 maanden | \n \n 1-2 jaar | \n \n 2-5 jaar | \n \n > 5 jaar | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Lineaire lening | \n \n -73.786 | \n \n -88.533 | \n \n -11.675 | \n \n -12.592 | \n \n -24.217 | \n \n -40.049 | \n \n 0 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinanciering | \n \n -12.154 | \n \n -13.591 | \n \n -194 | \n \n -194 | \n \n -5.935 | \n \n -7.268 | \n \n 0 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n -1.367 | \n \n -1.478 | \n \n -28 | \n \n -151 | \n \n -733 | \n \n -428 | \n \n -138 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Handels- en overige schulden | \n \n -346.056 | \n \n -346.056 | \n \n -346.056 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n -433.363 | \n \n -449.658 | \n \n -357.953 | \n \n -12.937 | \n \n -30.885 | \n \n -47.745 | \n \n -138 | \n
| \n 31 december 2022 | \n \n Boekwaarde | \n \n Contractuele kasstromen | \n \n < 6 maanden | \n \n 6-12 maanden | \n \n 1-2 jaar | \n \n 2-5 jaar | \n \n > 5 jaar | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinanciering | \n \n -11.739 | \n \n -12.528 | \n \n -73 | \n \n -73 | \n \n -146 | \n \n -6.214 | \n \n -6.022 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n -2.221 | \n \n -2.441 | \n \n -54 | \n \n -154 | \n \n -183 | \n \n -1.774 | \n \n -276 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Handels- en overige schulden | \n \n -365.172 | \n \n -365.172 | \n \n -365.172 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n -379.132 | \n \n -380.141 | \n \n -365.299 | \n \n -227 | \n \n -329 | \n \n -7.988 | \n \n -6.298 | \n
Marktrisico
Marktrisico betreft het risico dat de inkomsten van de Groep of de waarde van financi\u00eble instrumenten nadelig worden be\u00efnvloed door veranderingen van marktprijzen, zoals valutakoersen, rentetarieven en aandelenkoersen. Het beheer van het marktrisico heeft tot doel de marktrisicopositie binnen aanvaardbare grenzen te houden bij een optimaal rendement.
Voor de beheersing van het marktrisico kunnen derivaten worden gekocht en verkocht en financi\u00eble verplichtingen aangegaan. Dergelijke transacties vinden plaats binnen de richtlijnen die zijn vastgesteld. Eind 2023 was geen sprake van derivaten afgesloten door dochtermaatschappijen van de Groep en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten waarin de Groep participeert (2022: geen).
Prijsrisico
Prijsrisico's als gevolg van inkoop van grond- en hulpstoffen en het uitbesteden van werk worden hoofdzakelijk en met name in geval van langdurige contracten gemitigeerd door prijsindexatie-afspraken met opdrachtgevers. Indien nodig kan, op incidentele basis, gebruik\u00a0worden gemaakt van derivaten om prijsrisico's op inkoop van grondstoffen te mitigeren. Door de laatste jaren minder zwaar in te zetten op grote, integrale werken, is de opbouw van de orderportefeuille de laatste jaren wat kort cyclischer geworden. Dit heeft een mitigerend effect op het inflatierisico.
Renterisico
Het rentebeleid van Heijmans is gericht op beperking van de invloed van wijzigende rentetarieven op het resultaat van de onderneming. Bij de meeste projectfinancieringen wordt geopteerd voor vaste rentes, waarmee meer zekerheid ontstaat over het betreffende projectresultaat. Voor wat betreft het gebruik onder de syndicaatslening is sprake van variabele financiering in de vorm van een vaste opslag te vermeerderen met 1-maands Euribor (revolving credit facility) of 3-maands Euribor (Term Loan). De revolving credit facility dient met name als werkkapitaalfinanciering.\u00a0In de regel hoeft hier aan het eind van het jaar geen gebruik gemaakt van te worden, waardoor een lange rentevaste periode momenteel geen voordeel biedt. Tevens vergemakkelijkt een variabele financiering de mogelijkheid om vervroegd af te lossen op de syndicaatslening, hetgeen boetevrij is toegestaan.
Wanneer de rente over 2023 gemiddeld 2% hoger zou zijn geweest dan zou op basis van het gemiddeld schuldniveau het resultaat voor belastingen circa \u20ac 2,4 miljoen hoger zijn geweest (2022: circa \u20ac 4,4 miljoen hoger zijn geweest). Het effect van een 2% renteverschil op het eigen vermogen van de Groep (verondersteld dat alle andere variabelen constant waren gebleven) zou een \u20ac 1,8 miljoen hoger eigen vermogen zijn (2022: \u20ac 3,3 miljoen hoger eigen vermogen). Bij deze berekeningen wordt opgemerkt dat het gemiddeld schuldniveau over 2023 fors be\u00efnvloed werd door de acquisitie van Van Wanrooij. Voorafgaand aan deze acquisitie was sprake van een forse netto kaspositie, terwijl na de acquisitie sprake was van een netto schuld positie. Doordat het gemiddelde schuldniveau over 2023 negatief (d.w.z. een netto kaspositie) was, ontstaat in de berekeningen een positieve impact van een hogere rentestand op de resultaatsontwikkeling. Na acquisitiedatum is sprake van een gemiddelde netto schuldpositie, waardoor de impact in Q4 en daarmee naar verwachting ook in 2024 juist negatief is.
De onderstaande tabel geeft voor rentedragende financi\u00eble activa en financi\u00eble verplichtingen de termijn waarop renteherziening plaatsvindt:
\n| \n 31 december 2023 | \n \n | \n\n | \n\n 0-6 | \n \n 6-12 | \n \n 1-2 | \n \n 2-5 | \n \n > 5 | \n
| \n | \n\n Toelichting | \n \n Totaal | \n \n maanden | \n \n maanden | \n \n jaar | \n \n jaar | \n \n jaar | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 6.14 | \n \n 36.565 | \n \n 6.248 | \n \n 0 | \n \n 1.656 | \n \n 778 | \n \n 27.883 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n 40.384 | \n \n 40.384 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 6.22 | \n \n -73.786 | \n \n -73.786 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 6.22 | \n \n -12.154 | \n \n -6.565 | \n \n - | \n \n -5.589 | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 6.22 | \n \n -1.367 | \n \n - | \n \n - | \n \n -560 | \n \n - | \n \n -807 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Totaal | \n \n | \n\n -10.358 | \n \n -33.719 | \n \n 0 | \n \n -4.493 | \n \n 778 | \n \n 27.076 | \n
| \n 31 december 2022 | \n \n | \n\n | \n\n 0-6 | \n \n 6-12 | \n \n 1-2 | \n \n 2-5 | \n \n > 5 | \n
| \n | \n\n Toelichting | \n \n Totaal | \n \n maanden | \n \n maanden | \n \n jaar | \n \n jaar | \n \n jaar | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 6.14 | \n \n 9.764 | \n \n 2.020 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 1.358 | \n \n 6.386 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n 237.012 | \n \n 237.012 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 6.22 | \n \n -11.739 | \n \n -5.777 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -5.962 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 6.22 | \n \n -2.221 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -1.280 | \n \n -941 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Totaal | \n \n | \n\n 232.816 | \n \n 233.255 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 78 | \n \n -517 | \n
Op balansdatum is van de rentedragende leningen bruto schuld 8% (2022: 57%) tegen een vast rentepercentage en 92% (2022: 43%) tegen een variabel rentepercentage afgesloten. De grote mutatie ten opzichte van het voorgaande jaar is het gevolg van de uitbreiding van de syndicaatslening tegen een variabel rentend percentage. Op balansdatum speelt met name de Term Loan een grote rol. Door seizoensinvloeden is de gemiddelde schuld gedurende het boekjaar hoger dan op balansdatum. het aandeel van de brutoschuld waarop variabele rente van toepassing is, is gedurende het jaar hoger. Tegenover de brutoschuld met een variabele rente staan onder andere liquide middelen waarop ook variabele rente van toepassing is. Waar deze in 2022 nog grotendeels negatief was, was deze in 2023 het hele jaar positief.
De gemiddelde gewogen rentelooptijd van projectfinancieringen is 2,8 jaar (2022: 3,3 jaar). De laatste jaren worden niet of nauwelijks nieuwe projectfinancieringen afgesloten en met name af en toe financieringsafspraken verlengd. Als gevolg hiervan neemt de gemiddeld gewogen looptijd over het algemeen af.
De verstrekte en opgenomen rentedragende leningen worden gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs en niet tegen de re\u00eble waarde. Een rentewijziging heeft derhalve geen effect op de waardering van de leningen.
Valutarisico
Het valutarisico op verkopen, inkopen en opgenomen leningen is voor Heijmans zeer beperkt, aangezien verreweg het grootste deel van de kasstromen binnen de onderneming plaatsvindt in euro's.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfFinancialInstrumentsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F407": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten is als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n
| \n Rentebaten | \n \n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble baten | \n \n | \n\n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Rentelasten | \n \n -6.509 | \n \n | \n\n -3.223 | \n \n | \n
| \n Rentelasten leaseverplichtingen | \n \n -2.794 | \n \n | \n\n -2.113 | \n \n | \n
| \n Geactiveerde financieringskosten | \n \n 996 | \n \n | \n\n 1.748 | \n \n | \n
| \n Overig financieel resultaat | \n \n -217 | \n \n | \n\n -1.937 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble lasten | \n \n | \n\n -8.524 | \n \n | \n\n -5.525 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n -2.715 | \n \n | \n\n -4.902 | \n
Voor zover de grondposities in vervaardiging zijn, worden rente- en ontwikkelingskosten geactiveerd. Het toegepaste rentepercentage voor de bepaling van de te activeren financieringskosten bedraagt 3,0% in 2023 (2022: 3,0%).
De cumulatieve financi\u00eble last in 2023 bedraagt \u20ac 2,7 miljoen (2022: \u20ac 4,9 miljoen). Vanaf het begin van het jaar tot aan de acquisitiedatum van Van Wanrooij (5 september) was sprake van een netto kaspositie. In deze periode heeft Heijmans \u20ac 100 miljoen op een kortlopende depositorekening geplaatst tegen een rentepercentage van afgerond 3%. Dit heeft bijgedragen aan een aanzienlijke stijging van de rentebaten. Op de acquisitiedatum is het positieve kassaldo ingezet ter financiering van de acquisitie, samen met een deel van de syndicaatslening. Hierdoor zijn de rentelasten eveneens gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar, aangezien in 2022 in het geheel geen gebruik gemaakt werd van de syndicaatslening. Het overig financieel resultaat in 2022 betrof een afboeking op een langlopende vordering inzake het afronden van een grondpositie.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfFinanceIncomeExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E406": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten is als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n
| \n Rentebaten | \n \n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble baten | \n \n | \n\n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Rentelasten | \n \n -6.509 | \n \n | \n\n -3.223 | \n \n | \n
| \n Rentelasten leaseverplichtingen | \n \n -2.794 | \n \n | \n\n -2.113 | \n \n | \n
| \n Geactiveerde financieringskosten | \n \n 996 | \n \n | \n\n 1.748 | \n \n | \n
| \n Overig financieel resultaat | \n \n -217 | \n \n | \n\n -1.937 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble lasten | \n \n | \n\n -8.524 | \n \n | \n\n -5.525 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n -2.715 | \n \n | \n\n -4.902 | \n
Voor zover de grondposities in vervaardiging zijn, worden rente- en ontwikkelingskosten geactiveerd. Het toegepaste rentepercentage voor de bepaling van de te activeren financieringskosten bedraagt 3,0% in 2023 (2022: 3,0%).
De cumulatieve financi\u00eble last in 2023 bedraagt \u20ac 2,7 miljoen (2022: \u20ac 4,9 miljoen). Vanaf het begin van het jaar tot aan de acquisitiedatum van Van Wanrooij (5 september) was sprake van een netto kaspositie. In deze periode heeft Heijmans \u20ac 100 miljoen op een kortlopende depositorekening geplaatst tegen een rentepercentage van afgerond 3%. Dit heeft bijgedragen aan een aanzienlijke stijging van de rentebaten. Op de acquisitiedatum is het positieve kassaldo ingezet ter financiering van de acquisitie, samen met een deel van de syndicaatslening. Hierdoor zijn de rentelasten eveneens gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar, aangezien in 2022 in het geheel geen gebruik gemaakt werd van de syndicaatslening. Het overig financieel resultaat in 2022 betrof een afboeking op een langlopende vordering inzake het afronden van een grondpositie.
Op projecten in aanbouw wordt geen rente geactiveerd.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfFinanceCostExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E405": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten is als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n
| \n Rentebaten | \n \n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble baten | \n \n | \n\n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Rentelasten | \n \n -6.509 | \n \n | \n\n -3.223 | \n \n | \n
| \n Rentelasten leaseverplichtingen | \n \n -2.794 | \n \n | \n\n -2.113 | \n \n | \n
| \n Geactiveerde financieringskosten | \n \n 996 | \n \n | \n\n 1.748 | \n \n | \n
| \n Overig financieel resultaat | \n \n -217 | \n \n | \n\n -1.937 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble lasten | \n \n | \n\n -8.524 | \n \n | \n\n -5.525 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n -2.715 | \n \n | \n\n -4.902 | \n
Voor zover de grondposities in vervaardiging zijn, worden rente- en ontwikkelingskosten geactiveerd. Het toegepaste rentepercentage voor de bepaling van de te activeren financieringskosten bedraagt 3,0% in 2023 (2022: 3,0%).
De cumulatieve financi\u00eble last in 2023 bedraagt \u20ac 2,7 miljoen (2022: \u20ac 4,9 miljoen). Vanaf het begin van het jaar tot aan de acquisitiedatum van Van Wanrooij (5 september) was sprake van een netto kaspositie. In deze periode heeft Heijmans \u20ac 100 miljoen op een kortlopende depositorekening geplaatst tegen een rentepercentage van afgerond 3%. Dit heeft bijgedragen aan een aanzienlijke stijging van de rentebaten. Op de acquisitiedatum is het positieve kassaldo ingezet ter financiering van de acquisitie, samen met een deel van de syndicaatslening. Hierdoor zijn de rentelasten eveneens gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar, aangezien in 2022 in het geheel geen gebruik gemaakt werd van de syndicaatslening. Het overig financieel resultaat in 2022 betrof een afboeking op een langlopende vordering inzake het afronden van een grondpositie.
Op projecten in aanbouw wordt geen rente geactiveerd.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfInterestExpenseExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E404": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten is als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n
| \n Rentebaten | \n \n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble baten | \n \n | \n\n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Rentelasten | \n \n -6.509 | \n \n | \n\n -3.223 | \n \n | \n
| \n Rentelasten leaseverplichtingen | \n \n -2.794 | \n \n | \n\n -2.113 | \n \n | \n
| \n Geactiveerde financieringskosten | \n \n 996 | \n \n | \n\n 1.748 | \n \n | \n
| \n Overig financieel resultaat | \n \n -217 | \n \n | \n\n -1.937 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble lasten | \n \n | \n\n -8.524 | \n \n | \n\n -5.525 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n -2.715 | \n \n | \n\n -4.902 | \n
Voor zover de grondposities in vervaardiging zijn, worden rente- en ontwikkelingskosten geactiveerd. Het toegepaste rentepercentage voor de bepaling van de te activeren financieringskosten bedraagt 3,0% in 2023 (2022: 3,0%).
De cumulatieve financi\u00eble last in 2023 bedraagt \u20ac 2,7 miljoen (2022: \u20ac 4,9 miljoen). Vanaf het begin van het jaar tot aan de acquisitiedatum van Van Wanrooij (5 september) was sprake van een netto kaspositie. In deze periode heeft Heijmans \u20ac 100 miljoen op een kortlopende depositorekening geplaatst tegen een rentepercentage van afgerond 3%. Dit heeft bijgedragen aan een aanzienlijke stijging van de rentebaten. Op de acquisitiedatum is het positieve kassaldo ingezet ter financiering van de acquisitie, samen met een deel van de syndicaatslening. Hierdoor zijn de rentelasten eveneens gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar, aangezien in 2022 in het geheel geen gebruik gemaakt werd van de syndicaatslening. Het overig financieel resultaat in 2022 betrof een afboeking op een langlopende vordering inzake het afronden van een grondpositie.
Op projecten in aanbouw wordt geen rente geactiveerd.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfInterestIncomeExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E403": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten is als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n
| \n Rentebaten | \n \n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble baten | \n \n | \n\n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Rentelasten | \n \n -6.509 | \n \n | \n\n -3.223 | \n \n | \n
| \n Rentelasten leaseverplichtingen | \n \n -2.794 | \n \n | \n\n -2.113 | \n \n | \n
| \n Geactiveerde financieringskosten | \n \n 996 | \n \n | \n\n 1.748 | \n \n | \n
| \n Overig financieel resultaat | \n \n -217 | \n \n | \n\n -1.937 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble lasten | \n \n | \n\n -8.524 | \n \n | \n\n -5.525 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n -2.715 | \n \n | \n\n -4.902 | \n
Voor zover de grondposities in vervaardiging zijn, worden rente- en ontwikkelingskosten geactiveerd. Het toegepaste rentepercentage voor de bepaling van de te activeren financieringskosten bedraagt 3,0% in 2023 (2022: 3,0%).
De cumulatieve financi\u00eble last in 2023 bedraagt \u20ac 2,7 miljoen (2022: \u20ac 4,9 miljoen). Vanaf het begin van het jaar tot aan de acquisitiedatum van Van Wanrooij (5 september) was sprake van een netto kaspositie. In deze periode heeft Heijmans \u20ac 100 miljoen op een kortlopende depositorekening geplaatst tegen een rentepercentage van afgerond 3%. Dit heeft bijgedragen aan een aanzienlijke stijging van de rentebaten. Op de acquisitiedatum is het positieve kassaldo ingezet ter financiering van de acquisitie, samen met een deel van de syndicaatslening. Hierdoor zijn de rentelasten eveneens gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar, aangezien in 2022 in het geheel geen gebruik gemaakt werd van de syndicaatslening. Het overig financieel resultaat in 2022 betrof een afboeking op een langlopende vordering inzake het afronden van een grondpositie.
Op projecten in aanbouw wordt geen rente geactiveerd.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfInterestIncomeExpenseExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E402": { "value": "\nHet saldo van de financi\u00eble baten en lasten is als volgt samengesteld:
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n
| \n Rentebaten | \n \n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble baten | \n \n | \n\n 5.809 | \n \n | \n\n 623 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Rentelasten | \n \n -6.509 | \n \n | \n\n -3.223 | \n \n | \n
| \n Rentelasten leaseverplichtingen | \n \n -2.794 | \n \n | \n\n -2.113 | \n \n | \n
| \n Geactiveerde financieringskosten | \n \n 996 | \n \n | \n\n 1.748 | \n \n | \n
| \n Overig financieel resultaat | \n \n -217 | \n \n | \n\n -1.937 | \n \n | \n
| \n Financi\u00eble lasten | \n \n | \n\n -8.524 | \n \n | \n\n -5.525 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n -2.715 | \n \n | \n\n -4.902 | \n
Voor zover de grondposities in vervaardiging zijn, worden rente- en ontwikkelingskosten geactiveerd. Het toegepaste rentepercentage voor de bepaling van de te activeren financieringskosten bedraagt 3,0% in 2023 (2022: 3,0%).
De cumulatieve financi\u00eble last in 2023 bedraagt \u20ac 2,7 miljoen (2022: \u20ac 4,9 miljoen). Vanaf het begin van het jaar tot aan de acquisitiedatum van Van Wanrooij (5 september) was sprake van een netto kaspositie. In deze periode heeft Heijmans \u20ac 100 miljoen op een kortlopende depositorekening geplaatst tegen een rentepercentage van afgerond 3%. Dit heeft bijgedragen aan een aanzienlijke stijging van de rentebaten. Op de acquisitiedatum is het positieve kassaldo ingezet ter financiering van de acquisitie, samen met een deel van de syndicaatslening. Hierdoor zijn de rentelasten eveneens gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar, aangezien in 2022 in het geheel geen gebruik gemaakt werd van de syndicaatslening. Het overig financieel resultaat in 2022 betrof een afboeking op een langlopende vordering inzake het afronden van een grondpositie.
Op projecten in aanbouw wordt geen rente geactiveerd.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfFinanceIncomeExpenseExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E413": { "value": "\nVerantwoord in de winst-en-verliesrekening:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n \n | \n
| \n Acute belastinglasten/-baten | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Lopend boekjaar | \n \n -14.558 | \n \n | \n\n -9.032 | \n \n | \n
| \n Voorgaande boekjaren | \n \n -43 | \n \n | \n\n 0 | \n \n | \n
| \n | \n\n | \n\n -14.601 | \n \n | \n\n -9.032 | \n
| \n Uitgestelde belastinglasten/-baten | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n In verband met tijdelijke verschillen | \n \n 896 | \n \n | \n\n 290 | \n \n | \n
| \n Voorgaande boekjaren | \n \n -210 | \n \n | \n\n 0 | \n \n | \n
| \n In verband met verliesverrekening | \n \n -8.450 | \n \n | \n\n -9.341 | \n \n | \n
| \n Effect waarderen niet eerder gewaardeerde verliezen | \n \n 983 | \n \n | \n\n 4.582 | \n \n | \n
| \n | \n\n | \n\n -6.781 | \n \n | \n\n -4.469 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Totale belastinglasten in de winst-en-verliesrekening | \n \n | \n\n -21.382 | \n \n | \n\n -13.501 | \n
De belastinglasten per land zijn als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Nederland | \n \n -21.382 | \n \n -13.501 | \n
| \n | \n\n -21.382 | \n \n -13.501 | \n
Analyse van de effectieve belastingdruk:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n \n | \n
| \n | \n\n % | \n \n \u20ac | \n \n % | \n \n \u20ac | \n
| \n Resultaat voor belastingen | \n \n | \n\n 81.115 | \n \n | \n\n 73.081 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Op basis van het lokale tarief | \n \n 25,8% | \n \n -20.928 | \n \n 25,8% | \n \n -18.855 | \n
| \n Niet-aftrekbare rente | \n \n 0,0% | \n \n 0 | \n \n 0,2% | \n \n -174 | \n
| \n Niet-aftrekbare bedragen overige | \n \n 2,1% | \n \n -1.732 | \n \n 0,8% | \n \n -565 | \n
| \n Fiscaal vrijgesteld resultaat deelnemingen | \n \n 0,1% | \n \n -72 | \n \n -1,5% | \n \n 1.106 | \n
| \n Niet-gewaardeerde verliezen lopend boekjaar en andere uitgestelde belastingvorderingen en de terugnemingen hiervan | \n \n 0,1% | \n \n -43 | \n \n 0,1% | \n \n -86 | \n
| \n Effect van tariefswijziging | \n \n 0,0% | \n \n 0 | \n \n 0,0% | \n \n 0 | \n
| \n Effect van gewijzigde regels voor verliesverrekening | \n \n 0,0% | \n \n 0 | \n \n 0,0% | \n \n 0 | \n
| \n Correctie voorgaand boekjaar | \n \n 0,3% | \n \n -253 | \n \n 0,0% | \n \n 0 | \n
| \n Effect waarderen eerder niet gewaardeerde verliezen | \n \n -1,2% | \n \n 983 | \n \n -6,3% | \n \n 4.582 | \n
| \n Effect van diversen/ buitenlandse tarieven | \n \n -0,8% | \n \n 663 | \n \n -0,7% | \n \n 491 | \n
| \n Totale belastingdruk | \n \n 26,4% | \n \n -21.382 | \n \n 18,5% | \n \n -13.501 | \n
De effectieve belastingdruk over 2023 bedraagt 26,4% (2022: 18,5%).
De belangrijkste verschillen tussen de effectieve belastingdruk en het lokale Nederlandse tarief betreffen het effect van het waarderen van niet eerder gewaardeerde verliezen. De overige verschillen zien op niet-aftrekbare transactiekosten ten aanzien van de aandelentransactie Van Wanrooij, de algemene kostenaftrekbeperkingen, milieu investeringsaftrek en de vrijgestelde deelnemingsresultaten.
De Base Erosion and Profit Shifting Pillar 2 regelgeving (wereldwijde minimumbelasting van 15%) is ingegaan op 1 januari 2024 en Heijmans valt binnen de scope van deze regelgeving. Als voornoemde regelgeving per balansdatum effectief in werking zou zijn, dan zou de impact op de effectieve belastingdruk over 2023 nihil zijn. Deze conclusie is gebaseerd op een impactanalyse van de 'safe harbour rules'. Heijmans bereidt zich thans voor om een volledige Pillar 2 berekening te kunnen maken op het moment dat de 'safe harbour rules' niet meer van toepassing zijn.
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n ||
| \n Geografisch segment | \n \n Vorderingen | \n \n Schulden | \n \n Vorderingen | \n \n Schulden | \n
| \n Nederland | \n \n 124 | \n \n 6.819 | \n \n 0 | \n \n 1.031 | \n
| \n | \n\n 124 | \n \n 6.819 | \n \n 0 | \n \n 1.031 | \n
De post 'winstbelastingvorderingen' heeft betrekking op nog te vorderen winstbelasting over fiscaal nog af te wikkelen jaren, waarbij te hoge voorlopige aanslagen zijn betaald. De post 'winstbelastingschulden' heeft betrekking op de nog af te dragen winstbelasting over fiscaal nog niet afgewikkelde jaren, in aanvulling op reeds betaalde voorlopige aanslagen en rekening houdend met van toepassing zijnde verliesverrekeningsregels. De vorderingen en schulden in Nederland hebben betrekking op de fiscale eenheid\u00a0 Heijmans N.V. en de fiscale eenheid Van Wanrooij Bouwontwikkeling B.V.
\nHet saldo van de uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen uit hoofde van tijdelijke verschillen tussen de fiscale en commerci\u00eble waardering van balansposten alsmede de waardering van opgenomen voorwaartse verliesverrekening is als volgt samengesteld:
| \n | \n\n Vorderingen | \n \n Schulden | \n \n Per saldo | \n |||
| \n | \n\n 31 december | \n \n 31 december | \n \n 31 december | \n |||
| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Materi\u00eble vaste activa | \n \n 2.511 | \n \n 2.767 | \n \n - | \n \n - | \n \n 2.511 | \n \n 2.767 | \n
| \n Voorraden | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 29.149 | \n \n 0 | \n \n -29.149 | \n \n 0 | \n
| \n Gebruiksrechten geleasede activa | \n \n 23.915 | \n \n 18.831 | \n \n 23.119 | \n \n 18.118 | \n \n 796 | \n \n 713 | \n
| \n Immateri\u00eble activa | \n \n - | \n \n - | \n \n 1.644 | \n \n 756 | \n \n -1.644 | \n \n -756 | \n
| \n Personeelsbeloningen | \n \n 4.679 | \n \n 4.780 | \n \n - | \n \n - | \n \n 4.679 | \n \n 4.780 | \n
| \n Overige items | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Waarde van opgenomen verliesverrekening | \n \n 13.266 | \n \n 20.943 | \n \n - | \n \n - | \n \n 13.266 | \n \n 20.943 | \n
| \n Belastingvorderingen en -verplichtingen | \n \n 44.371 | \n \n 47.321 | \n \n 53.912 | \n \n 18.874 | \n \n -9.541 | \n \n 28.447 | \n
| \n Saldering van belastingvorderingen en -verplichtingen | \n \n -24.662 | \n \n -18.874 | \n \n -24.662 | \n \n -18.874 | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Saldo belastingvorderingen en -verplichtingen | \n \n 19.709 | \n \n 28.447 | \n \n 29.250 | \n \n 0 | \n \n -9.541 | \n \n 28.447 | \n
Het verloop in 2023 inzake het saldo van de uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen is als volgt:
\n| \n | \n\n Saldo per 31 december 2022 | \n \n Opgenomen in belastinglast | \n \n Opgenomen in niet gerealiseerde resultaten | \n \n Overige mutaties | \n \n Saldo per 31 december 2023 | \n
| \n Materi\u00eble vaste activa | \n \n 2.767 | \n \n -256 | \n \n - | \n \n - | \n \n 2.511 | \n
| \n Voorraden | \n \n 0 | \n \n 2.506 | \n \n 0 | \n \n -31.655 | \n \n -29.149 | \n
| \n Gebruiksrechten geleasede activa/ leaseverplichtingen | \n \n 713 | \n \n 83 | \n \n - | \n \n - | \n \n 796 | \n
| \n Immateri\u00eble activa | \n \n -756 | \n \n 763 | \n \n 0 | \n \n -1.651 | \n \n -1.644 | \n
| \n Personeelsbeloningen | \n \n 4.780 | \n \n -2.200 | \n \n 2.099 | \n \n 0 | \n \n 4.679 | \n
| \n Overige items | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Waarde van opgenomen verliesverrekening | \n \n 20.943 | \n \n -7.677 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 13.266 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Totaal | \n \n 28.447 | \n \n -6.781 | \n \n 2.099 | \n \n -33.306 | \n \n -9.541 | \n
Het verloop in 2022 inzake het saldo van de uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen is als volgt:
\n| \n | \n\n Saldo per 31 december 2021 | \n \n Opgenomen in belastinglast | \n \n Opgenomen in niet gerealiseerde resultaten | \n \n Overige mutaties | \n \n Saldo per 31 december 2022 | \n
| \n Materi\u00eble vaste activa | \n \n 2.979 | \n \n -212 | \n \n - | \n \n - | \n \n 2.767 | \n
| \n Voorraden | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Gebruiksrechten geleasede activa/ leaseverplichtingen | \n \n 609 | \n \n 104 | \n \n - | \n \n - | \n \n 713 | \n
| \n Immateri\u00eble activa | \n \n -1.328 | \n \n 985 | \n \n 0 | \n \n -413 | \n \n -756 | \n
| \n Personeelsbeloningen | \n \n 5.354 | \n \n -587 | \n \n 13 | \n \n 0 | \n \n 4.780 | \n
| \n Overige items | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Waarde van opgenomen verliesverrekening | \n \n 25.509 | \n \n -4.759 | \n \n 0 | \n \n 193 | \n \n 20.943 | \n
| \n Totaal | \n \n 33.123 | \n \n -4.469 | \n \n 13 | \n \n -220 | \n \n 28.447 | \n
Ultimo 2023 bedraagt de gewaardeerde verliescompensatie \u20ac 13,3 miljoen (2022: \u20ac 20,9 miljoen). De gewaardeerde verliescompensatie heeft nagenoeg geheel betrekking op de verliescompensatie van de Nederlandse fiscale eenheid Heijmans NV. De verrekening van de fiscale verliezen is per 1 januari 2022 aangepast. Op basis van de nieuwe verliesverrekeningsregels zijn met ingang van het boekjaar 2022 winsten boven \u20ac 1 miljoen nog maar voor 50% verrekenbaar met verliezen uit het verleden. Daartegenover staat dat op basis van de nieuwe verliesverrekeningsregels met ingang van het boekjaar 2022 alle verliezen onbeperkt voorwaarts verrekenbaar zijn met toekomstige winsten.
Een uitgestelde belastingvordering wordt opgenomen voor zover het op basis van prognoses waarschijnlijk is dat er in de toekomst voldoende belastbare winsten beschikbaar zullen zijn die voor de realisatie van de actiefpost kunnen worden aangewend. Het merendeel van de activiteiten presteert volgens plan. De prognoses zijn gebaseerd op de orderportefeuille, het businessplan 2024 en de meerjarenprognose, die ook de basis vormen voor de bepaling van de realiseerbare waarde van de goodwill (impairmenttests). De gemiddelde EBIT-marge van de Nederlandse fiscale eenheid wordt in de meerjarenprognose verondersteld licht te groeien. Inherent aan de waardering van de uitgestelde belastingvorderingen is dat de verrekenbaarheid afhankelijk is van het realiseren van het businessplan 2024 en de meerjarenprognose, die de beste inschatting van de Groep is. Uitgaand van de geprognosticeerde resultaten voor de jaren 2024 tot en met 2026 en het geldende tarief van 25,8% zijn er voor deze jaren voldoende belastbare winsten beschikbaar voor de realisatie van de per 31 december 2023 gewaardeerde actiefpost.
Het salderen van uitgestelde belastingvorderingen met uitgestelde belastingverplichtingen is toegestaan zolang er een wettelijk afdwingbaar recht is om de huidige belastingvorderingen te salderen met de huidige belastingverplichtingen, samen met de intentie om dit te doen, en de uitgestelde belastingen betrekking hebben op winstbelastingen geheven door dezelfde belastingautoriteit voor dezelfde entiteit of voor dezelfde fiscale eenheid. De uitgestelde belastingvordering is niet gesaldeerd met de uitgestelde belastingverplichting omdat deze niet toerekenbaar zijn aan dezelfde fiscale eenheid.
Het verloop van de uitgestelde belastingvorderingen is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Stand per 1 januari | \n \n 20.943 | \n \n 25.509 | \n
| \n Impact tariefswijziging | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Correctie voorgaand boekjaar | \n \n -210 | \n \n 193 | \n
| \n Last over het boekjaar | \n \n -8.450 | \n \n -9.341 | \n
| \n Waarderen niet eerder gewaardeerde verliezen | \n \n 983 | \n \n 4.582 | \n
| \n Impact nieuwe verliesverrekeningsregels | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 13.266 | \n \n 20.943 | \n
Bij de bepaling van de omvang van de uitgestelde belastingverplichtingen is de fiscale waardering van het onderhanden werk (inclusief woningbouwprojecten) in Nederland gelijkgesteld aan de IFRS-waardering.\u00a0
In geval van tijdelijke verschillen, die ontstaan bij dochtermaatschappijen en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten en joint ventures, worden uitgestelde belastingvorderingen of -verplichtingen opgenomen. In 2023 heeft Heijmans de overname van Van Wanrooij afgerond. De toepassing van IFRS 3 heeft geresulteerd in de re\u00eble waarde aanpassing van immateri\u00eble activa (\u20ac 6 miljoen) en voorraden en strategische gronden\u00a0(\u20ac 123 miljoen bij Heijmans en \u20ac 19 miljoen bij joint ventures, in totaal\u00a0\u20ac 142 miljoen). Dit positieve verschil van \u20ac 148 miljoen met de boekwaarde van de overgenomen activa leidt tot een verhoging van de belastinggrondslag van die activa. De toekomstige omkering van dit verschil geeft aanleiding tot een uitgestelde belastingverplichting van in totaal \u20ac 38 miljoen, waarvan \u20ac 33 miljoen bij Heijmans en \u20ac 5 miljoen bij joint ventures geactiveerd op de openingsbalans van september 2023.\u00a0
Het merendeel van de uitgestelde belastingverplichtingen heeft een looptijd van meer dan 1 jaar.
Niet in de balans gewaardeerde fiscale verliezen
Ultimo 2023 bedragen de niet in de balans gewaardeerde fiscale verliezen \u20ac 44,8 miljoen (2022: \u20ac 43,4 miljoen). Dit heeft met name betrekking op de in 2022 geacquireerde Dynniq Energy BV (2023: \u20ac 1,7 miljoen) en 3 buitenlandse dochtervennootschappen (in Belgi\u00eb en Duitsland) waar geen operationele activiteiten in plaatsvinden (2023: \u20ac 42,6 miljoen). Deze niet gewaardeerde fiscale verliezen zijn onbeperkt verrekenbaar en verlopen niet.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfIncomeTaxExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E414": { "value": "\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n ||
| \n Geografisch segment | \n \n Vorderingen | \n \n Schulden | \n \n Vorderingen | \n \n Schulden | \n
| \n Nederland | \n \n 124 | \n \n 6.819 | \n \n 0 | \n \n 1.031 | \n
| \n | \n\n 124 | \n \n 6.819 | \n \n 0 | \n \n 1.031 | \n
De post 'winstbelastingvorderingen' heeft betrekking op nog te vorderen winstbelasting over fiscaal nog af te wikkelen jaren, waarbij te hoge voorlopige aanslagen zijn betaald. De post 'winstbelastingschulden' heeft betrekking op de nog af te dragen winstbelasting over fiscaal nog niet afgewikkelde jaren, in aanvulling op reeds betaalde voorlopige aanslagen en rekening houdend met van toepassing zijnde verliesverrekeningsregels. De vorderingen en schulden in Nederland hebben betrekking op de fiscale eenheid\u00a0 Heijmans N.V. en de fiscale eenheid Van Wanrooij Bouwontwikkeling B.V.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfTaxReceivablesAndPayablesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E416": { "value": "\nKostprijs
\n| \n | \n\n Bedrijfs-gebouwen en -terreinen | \n \n Machines, installaties en groot materieel | \n \n Andere vaste bedrijfsmiddelen | \n \n Bedrijfsmid- delen in uitvoering | \n \n Totaal | \n
| \n Stand per 1 januari 2022 | \n \n 60.784 | \n \n 61.694 | \n \n 47.987 | \n \n 8.084 | \n \n 178.549 | \n
| \n Investeringen | \n \n 432 | \n \n 7.060 | \n \n 2.003 | \n \n 12.481 | \n \n 21.976 | \n
| \n Desinvesteringen | \n \n -479 | \n \n -3.858 | \n \n -672 | \n \n 0 | \n \n -5.009 | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 0 | \n \n 4.005 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 4.005 | \n
| \n Reclassificaties | \n \n 3 | \n \n 9.395 | \n \n 893 | \n \n -7.539 | \n \n 2.752 | \n
| \n Stand per 31 december 2022 | \n \n 60.740 | \n \n 78.296 | \n \n 50.211 | \n \n 13.026 | \n \n 202.273 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 1 januari 2023 | \n \n 60.740 | \n \n 78.296 | \n \n 50.211 | \n \n 13.026 | \n \n 202.273 | \n
| \n Investeringen | \n \n 10.538 | \n \n 14.036 | \n \n 6.748 | \n \n 12.638 | \n \n 43.960 | \n
| \n Desinvesteringen | \n \n -178 | \n \n -3.150 | \n \n -8.676 | \n \n -2.554 | \n \n -14.558 | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 6.401 | \n \n 2.161 | \n \n 12.187 | \n \n 0 | \n \n 20.749 | \n
| \n Reclassificaties | \n \n 426 | \n \n 8.159 | \n \n 22 | \n \n -7.839 | \n \n 768 | \n
| \n Stand per 31 december 2023 | \n \n 77.927 | \n \n 99.502 | \n \n 60.492 | \n \n 15.271 | \n \n 253.192 | \n
Afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingsverliezen
\n| \n | \n\n Bedrijfs-gebouwen en -terreinen | \n \n Machines, installaties en groot materieel | \n \n Andere vaste bedrijfsmiddelen | \n \n Bedrijfsmid- delen in uitvoering | \n \n Totaal | \n
| \n Stand per 1 januari 2022 | \n \n 39.530 | \n \n 39.570 | \n \n 40.417 | \n \n 0 | \n \n 119.517 | \n
| \n Afschrijvingen | \n \n 1.343 | \n \n 5.123 | \n \n 5.208 | \n \n 0 | \n \n 11.674 | \n
| \n Desinvesteringen | \n \n -480 | \n \n -3.236 | \n \n -742 | \n \n 0 | \n \n -4.458 | \n
| \n Reclassificaties | \n \n 0 | \n \n 1.344 | \n \n 685 | \n \n 0 | \n \n 2.029 | \n
| \n Stand per 31 december 2022 | \n \n 40.393 | \n \n 42.801 | \n \n 45.568 | \n \n 0 | \n \n 128.762 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 1 januari 2023 | \n \n 40.393 | \n \n 42.801 | \n \n 45.568 | \n \n 0 | \n \n 128.762 | \n
| \n Afschrijvingen | \n \n 1.744 | \n \n 7.628 | \n \n 3.080 | \n \n 0 | \n \n 12.452 | \n
| \n Desinvesteringen | \n \n -37 | \n \n -3.153 | \n \n -8.641 | \n \n 0 | \n \n -11.831 | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 604 | \n \n 1.742 | \n \n 6.460 | \n \n 0 | \n \n 8.806 | \n
| \n Reclassificaties | \n \n 0 | \n \n 260 | \n \n 22 | \n \n 0 | \n \n 282 | \n
| \n Stand per 31 december 2023 | \n \n 42.704 | \n \n 49.278 | \n \n 46.489 | \n \n 0 | \n \n 138.471 | \n
Boekwaarde
\n| \n | \n\n Bedrijfs-gebouwen en -terreinen | \n \n Machines, installaties en groot materieel | \n \n Andere vaste bedrijfsmiddelen | \n \n Bedrijfsmid- delen in uitvoering | \n \n Totaal | \n
| \n Per 1 januari 2022 | \n \n 21.254 | \n \n 22.124 | \n \n 7.570 | \n \n 8.084 | \n \n 59.032 | \n
| \n Per 31 december 2022 | \n \n 20.347 | \n \n 35.495 | \n \n 4.643 | \n \n 13.026 | \n \n 73.511 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Per 1 januari 2023 | \n \n 20.347 | \n \n 35.495 | \n \n 4.643 | \n \n 13.026 | \n \n 73.511 | \n
| \n Per 31 december 2023 | \n \n 35.223 | \n \n 50.224 | \n \n 14.003 | \n \n 15.271 | \n \n 114.721 | \n
Op balansdatum bestaat een contractuele verplichting voor de aanschaf van materi\u00eble vaste activa ter grootte van \u20ac 7,0 miljoen (2022: \u20ac 8,0 miljoen).
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfPropertyPlantAndEquipmentExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E417": { "value": "\nHet verloop van de balanspost 'Gebruiksrechten geleasede activa' is als volgt:
\n| \n 2023 | \n \n 1 januari 2023 | \n \n In consolidatie genomen | \n \n Afschrijvingen | \n \n Toevoegingen | \n \n Aanpassingen looptijd en andere mutaties | \n \n 31 december 2023 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Kantoorgebouwen | \n \n 38.691 | \n \n 8.488 | \n \n -9.750 | \n \n 201 | \n \n 3.257 | \n \n 40.887 | \n
| \n Leaseauto's | \n \n 26.169 | \n \n 637 | \n \n -13.876 | \n \n 26.458 | \n \n 563 | \n \n 39.951 | \n
| \n Overig materieel | \n \n 7.125 | \n \n 0 | \n \n -5.537 | \n \n 5.332 | \n \n 1.845 | \n \n 8.765 | \n
| \n Totaal | \n \n 71.985 | \n \n 9.125 | \n \n -29.163 | \n \n 31.991 | \n \n 5.665 | \n \n 89.603 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n 2022 | \n \n 1 januari 2022 | \n \n Afschrijvingen | \n \n Toevoegingen | \n \n Aanpassingen looptijd en andere mutaties | \n \n 31 december 2022 | \n \n | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Kantoorgebouwen | \n \n 38.869 | \n \n -8.569 | \n \n 2.185 | \n \n 6.206 | \n \n 38.691 | \n \n | \n
| \n Leaseauto's | \n \n 25.895 | \n \n -11.262 | \n \n 11.985 | \n \n -449 | \n \n 26.169 | \n \n | \n
| \n Overig materieel | \n \n 8.870 | \n \n -4.575 | \n \n 2.298 | \n \n 532 | \n \n 7.125 | \n \n | \n
| \n Totaal | \n \n 73.634 | \n \n -24.406 | \n \n 16.468 | \n \n 6.289 | \n \n 71.985 | \n \n | \n
De bedragen in de kolom 'Aanpassingen in looptijd en andere mutaties' hangen met name samen met verlengingen en indexaties van kantoorhuurcontracten en aanpassingen in looptijden van andere contracten.
Het verloop van de leaseverplichtingen is als volgt:
\n| \n 2023 | \n \n 1 januari 2023 | \n \n In consolidatie genomen | \n \n Toevoegingen | \n \n Leasebetalingen | \n \n Rente | \n \n Aanpassingen looptijd en andere mutaties | \n \n 31 december 2023 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Kantoorgebouwen | \n \n 38.139 | \n \n 8.488 | \n \n 201 | \n \n -10.977 | \n \n 1.269 | \n \n 2.501 | \n \n 39.621 | \n
| \n Leaseauto's | \n \n 26.679 | \n \n 637 | \n \n 26.458 | \n \n -14.816 | \n \n 1.113 | \n \n 633 | \n \n 40.704 | \n
| \n Overig materieel | \n \n 7.372 | \n \n 0 | \n \n 5.332 | \n \n -6.076 | \n \n 412 | \n \n 2.528 | \n \n 9.568 | \n
| \n Totaal | \n \n 72.190 | \n \n 9.125 | \n \n 31.991 | \n \n -31.869 | \n \n 2.794 | \n \n 5.662 | \n \n 89.893 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n 2022 | \n \n 1 januari 2022 | \n \n Toevoegingen | \n \n Leasebetalingen | \n \n Rente | \n \n Aanpassingen looptijd en andere mutaties | \n \n 31 december 2022 | \n \n | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Kantoorgebouwen | \n \n 38.232 | \n \n 2.064 | \n \n -9.727 | \n \n 1.193 | \n \n 6.377 | \n \n 38.139 | \n \n | \n
| \n Leaseauto's | \n \n 26.465 | \n \n 11.886 | \n \n -11.772 | \n \n 617 | \n \n -517 | \n \n 26.679 | \n \n | \n
| \n Overig materieel | \n \n 8.987 | \n \n 2.298 | \n \n -4.952 | \n \n 303 | \n \n 736 | \n \n 7.372 | \n \n | \n
| \n Totaal | \n \n 73.684 | \n \n 16.248 | \n \n -26.451 | \n \n 2.113 | \n \n 6.596 | \n \n 72.190 | \n \n | \n
De looptijden van de leaseverplichtingen (op basis van de vervaldatum van de leasetermijnen) zijn per categorie van onderliggende activa als volgt:
\n| \n 31 december 2023 | \n \n Totaal te betalen leasetermijnen | \n \n < 1 jaar | \n \n 1-5 jaar | \n \n > 5 jaar | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Kantoorgebouwen | \n \n 45.358 | \n \n 8.355 | \n \n 30.748 | \n \n 6.255 | \n
| \n Leaseauto's | \n \n 42.860 | \n \n 15.896 | \n \n 26.866 | \n \n 98 | \n
| \n Overig materieel | \n \n 10.099 | \n \n 5.124 | \n \n 4.939 | \n \n 36 | \n
| \n Totaal | \n \n 98.317 | \n \n 29.375 | \n \n 62.553 | \n \n 6.389 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n 31 december 2022 | \n \n Totaal te betalen leasetermijnen | \n \n < 1 jaar | \n \n 1-5 jaar | \n \n > 5 jaar | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Kantoorgebouwen | \n \n 43.932 | \n \n 10.276 | \n \n 26.992 | \n \n 6.664 | \n
| \n Leaseauto's | \n \n 27.544 | \n \n 11.332 | \n \n 16.212 | \n \n 0 | \n
| \n Overig materieel | \n \n 7.797 | \n \n 3.411 | \n \n 4.182 | \n \n 204 | \n
| \n Totaal | \n \n 79.273 | \n \n 25.019 | \n \n 47.386 | \n \n 6.868 | \n
De Groep is gecommitteerd aan het voldoen van toekomstige leaseverplichtingen per balansdatum welke nog in bestelling zijn, dit bedraagt in 2023 circa \u20ac 11 miljoen (2022: \u20ac 0 miljoen).
De rentelasten op de leaseverplichtingen bedragen in 2023 \u20ac 2,8 miljoen (2022: \u20ac 2,1 miljoen).
De last die betrekking heeft op leaseovereenkomsten die niet zijn geactiveerd, bedraagt in 2023 \u20ac 109 miljoen
(2022: \u20ac 94 miljoen). Dit betreft voor een belangrijk deel de kortdurende inhuur van materieel op projecten.
De totale uitstroom van kasmiddelen die uit leaseovereenkomsten voortvloeit, bedraagt in 2023 \u20ac 143 miljoen
(2022: \u20ac 123 miljoen). Dit is inclusief de bovengenoemde kortdurende inhuur van materieel op projecten.
De gewogen gemiddelde marginale rentevoet die is gebruikt bij het bepalen van de verplichting in 2023 bedraagt 4% (2022: 3%).
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfLeasesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E420": { "value": "\nDe immateri\u00eble activa bestaan uit goodwill en overige immateri\u00eble activa.
Kostprijs
\n| \n | \n\n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Totaal | \n
| \n Stand per 1 januari 2022 | \n \n 156.971 | \n \n 46.003 | \n \n 202.974 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 5.905 | \n \n 4.605 | \n \n 10.510 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Investeringen | \n \n 1.400 | \n \n 1.076 | \n \n 2.476 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 31 december 2022 | \n \n 164.276 | \n \n 51.684 | \n \n 215.960 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 1 januari 2023 | \n \n 164.276 | \n \n 51.684 | \n \n 215.960 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 90.853 | \n \n 6.400 | \n \n 97.253 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Investeringen | \n \n 0 | \n \n 1.342 | \n \n 1.342 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 31 december 2023 | \n \n 255.129 | \n \n 59.426 | \n \n 314.555 | \n
Bijzondere waardeverminderingsverliezen en amortisatie
\n| \n | \n\n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Totaal | \n
| \n Stand per 1 januari 2022 | \n \n 88.581 | \n \n 40.804 | \n \n 129.385 | \n
| \n Bijzondere afwaarderingen | \n \n 1.400 | \n \n 2.100 | \n \n 3.500 | \n
| \n Amortisatie | \n \n - | \n \n 1.321 | \n \n 1.321 | \n
| \n Stand per 31 december 2022 | \n \n 89.981 | \n \n 44.225 | \n \n 134.206 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 1 januari 2023 | \n \n 89.981 | \n \n 44.225 | \n \n 134.206 | \n
| \n Bijzondere afwaarderingen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Amortisatie | \n \n - | \n \n 4.337 | \n \n 4.337 | \n
| \n Stand per 31 december 2023 | \n \n 89.981 | \n \n 48.562 | \n \n 138.543 | \n
Boekwaarde
\n| \n | \n\n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Totaal | \n
| \n Per 1 januari 2022 | \n \n 68.390 | \n \n 5.199 | \n \n 73.589 | \n
| \n Per 31 december 2022 | \n \n 74.295 | \n \n 7.459 | \n \n 81.754 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Per 1 januari 2023 | \n \n 74.295 | \n \n 7.459 | \n \n 81.754 | \n
| \n Per 31 december 2023 | \n \n 165.148 | \n \n 10.864 | \n \n 176.012 | \n
De samenstelling van de boekwaarde van de goodwill en de overige immateri\u00eble activa ultimo 2023 is als volgt:
Acquisitie
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n \n | \n
| \n | \n\n KGE | \n \n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n
| \n IBC (NL-2001) | \n \n Bouw & Techniek | \n \n 21.207 | \n \n - | \n \n 21.207 | \n \n - | \n
| \n Burgers Ergon (NL-2007) | \n \n Bouw & Techniek | \n \n 31.107 | \n \n 3.108 | \n \n 31.107 | \n \n 4.129 | \n
| \n Dynniq Energy (NL-2022) | \n \n Infra | \n \n 5.905 | \n \n - | \n \n 5.905 | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij (NL-2023) | \n \n Van Wanrooij | \n \n 90.853 | \n \n 4.267 | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Overig | \n \n Infra/Holding | \n \n 16.076 | \n \n 3.489 | \n \n 16.076 | \n \n 3.330 | \n
| \n Boekwaarde per 31 december | \n \n | \n\n 165.148 | \n \n 10.864 | \n \n 74.295 | \n \n 7.459 | \n
De post Overig goodwill heeft met name betrekking op de (KGE) kasstroomgenererende eenheid Infra (\u20ac 13 miljoen). De post Overig immaterieel actief heeft met name betrekking op zelf voortgebrachte activa, software licenties en re\u00eble waarde van de orderportefeuille Van Wanrooij.
In 2023 heeft de Groep Van Wanrooij geacquireerd. Heijmans heeft een voorlopige purchase price allocation uitgevoerd in 2023 en zal deze in 2024 definitief maken. De goodwill van \u20ac 90,9 miljoen is het verschil tussen het aankoopbedrag en de re\u00eble waarde van de geacquireerde netto ge\u00efdentificeerde activa. Deze activa zijn in het kader van de purchase price allocation geherwaardeerd naar marktwaarde. Dit heeft bij Van Wanrooij tot gevolg gehad dat de voorraad grondposities substantieel zijn opgewaardeerd. De resterende goodwill wordt verklaard door het feit dat de Groep met deze overname zijn positie in vastgoedontwikkeling en bouw vergroot. Van Wanrooij is een uitstekend renderend bedrijf met een positieve outlook, hetgeen in een goede verhouding staat tot de omvang van de goodwill. De re\u00eble waarde van de orderportefeuille van Van Wanrooij Bouw op moment van overname, zijnde 5 september 2023, bedroeg \u20ac 6,4 miljoen en is opgenomen onder de post Overig immaterieel actief en wordt binnen 1 jaar geamortiseerd.\u00a0Zie ook toelichting 6.2\u00a0Bedrijfscombinaties.
De resterende afschrijvingstermijn van het immateri\u00eble actief van de acquisitie Burgers Ergon is aan het eind van 2023 3 jaar\u00a0met een jaarlijkse amortisatie van \u20ac 1,0 miljoen.
De amortisatie van de overige immateri\u00eble activa worden in de winst-en-verliesrekening verantwoord onder de post 'Overige bedrijfskosten'.
Impairmenttests
Jaarlijks worden impairmenttests uitgevoerd op goodwill uitgaande van de relevante kasstroomgenererende eenheid. Voor de wijze waarop de realiseerbare waarde wordt berekend, wordt verwezen naar de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving.
Uitgangspunt voor de impairmenttests is de waardering berekend volgens de Discounted Cash Flow-methode. Toekomstige kasstromen worden verdisconteerd middels de WACC na belastingen. De WACC in 2023 is 9,6% (2022: 9,2%). De WACC is berekend op basis van verschillende componenten op basis van publiek beschikbare informatie. Het betreft hier zowel macro-economische indicatoren, als gegevens van andere beursgenoteerde bedrijven die gebruikt zijn als \u2018peer group\u2019.
De bedrijfswaarde van de kasstroomgenererende bedrijfseenheden is gebaseerd op de verwachte toekomstige kasstromen. Budget 2024 en 2025 vormen de basis voor de kasstroomprojectie. Omzet en bruto-omzetresultaat in het budget is gebaseerd op de orderportefeuille, ervaringen uit het verleden en de strategische ambities. Voor de periode van 2026 tot en met 2030 wordt er gerekend met een groeivoet van 1,2% (2022: 0%) dit is gebaseerd op ramingen voor economische groei in Nederland. Voor de periode na 2030 (de zogenaamde terminal value in de discounted cash flow methode) is gerekend met een groeivoet van 0% (2022: 0%). Het bruto-omzetresultaat voor de periode na 2026 is vanuit conservatief oogpunt constant verondersteld en gebaseerd op een gemiddelde van het budget en in het verleden behaalde marges.
Er is bij Bouw & Techniek en Infra een sensitiviteitsanalyse uitgevoerd op drie belangrijke sleutelparameters die invloed hebben op de Goodwill impairment: WACC, groeivoet en bruto-omzetresultaat. Voor de relevante kasstroomgenererende eenheden geldt dat redelijkerwijs te verwachten veranderingen in belangrijke uitgangspunten niet tot een impairment zouden leiden.
Heijmans heeft Van Wanrooij overgenomen op 5 september 2023 en daarna heeft er een voorlopige \u2018purchase price allocation\u2019 plaatsgevonden waarin de goodwill van Van Wanrooij is vastgesteld. In de \u2018purchase price allocation\u2019 zijn de activa van de onderneming gewaardeerd en het verschil tussen de marktwaarde en overnameprijs is de goodwill. De gerealiseerde resultaten 2023, de outlook 2024 en de marktontwikkelingen hebben zich positief ontwikkeld tussen waarderingsdatum en jaareinde, waardoor geen sprake is van een impairment trigger.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfIntangibleAssetsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E419": { "value": "\nDe immateri\u00eble activa bestaan uit goodwill en overige immateri\u00eble activa.
Kostprijs
\n| \n | \n\n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Totaal | \n
| \n Stand per 1 januari 2022 | \n \n 156.971 | \n \n 46.003 | \n \n 202.974 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 5.905 | \n \n 4.605 | \n \n 10.510 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Investeringen | \n \n 1.400 | \n \n 1.076 | \n \n 2.476 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 31 december 2022 | \n \n 164.276 | \n \n 51.684 | \n \n 215.960 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 1 januari 2023 | \n \n 164.276 | \n \n 51.684 | \n \n 215.960 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 90.853 | \n \n 6.400 | \n \n 97.253 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Investeringen | \n \n 0 | \n \n 1.342 | \n \n 1.342 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 31 december 2023 | \n \n 255.129 | \n \n 59.426 | \n \n 314.555 | \n
Bijzondere waardeverminderingsverliezen en amortisatie
\n| \n | \n\n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Totaal | \n
| \n Stand per 1 januari 2022 | \n \n 88.581 | \n \n 40.804 | \n \n 129.385 | \n
| \n Bijzondere afwaarderingen | \n \n 1.400 | \n \n 2.100 | \n \n 3.500 | \n
| \n Amortisatie | \n \n - | \n \n 1.321 | \n \n 1.321 | \n
| \n Stand per 31 december 2022 | \n \n 89.981 | \n \n 44.225 | \n \n 134.206 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 1 januari 2023 | \n \n 89.981 | \n \n 44.225 | \n \n 134.206 | \n
| \n Bijzondere afwaarderingen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Amortisatie | \n \n - | \n \n 4.337 | \n \n 4.337 | \n
| \n Stand per 31 december 2023 | \n \n 89.981 | \n \n 48.562 | \n \n 138.543 | \n
Boekwaarde
\n| \n | \n\n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Totaal | \n
| \n Per 1 januari 2022 | \n \n 68.390 | \n \n 5.199 | \n \n 73.589 | \n
| \n Per 31 december 2022 | \n \n 74.295 | \n \n 7.459 | \n \n 81.754 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Per 1 januari 2023 | \n \n 74.295 | \n \n 7.459 | \n \n 81.754 | \n
| \n Per 31 december 2023 | \n \n 165.148 | \n \n 10.864 | \n \n 176.012 | \n
De samenstelling van de boekwaarde van de goodwill en de overige immateri\u00eble activa ultimo 2023 is als volgt:
Acquisitie
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n \n | \n
| \n | \n\n KGE | \n \n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n
| \n IBC (NL-2001) | \n \n Bouw & Techniek | \n \n 21.207 | \n \n - | \n \n 21.207 | \n \n - | \n
| \n Burgers Ergon (NL-2007) | \n \n Bouw & Techniek | \n \n 31.107 | \n \n 3.108 | \n \n 31.107 | \n \n 4.129 | \n
| \n Dynniq Energy (NL-2022) | \n \n Infra | \n \n 5.905 | \n \n - | \n \n 5.905 | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij (NL-2023) | \n \n Van Wanrooij | \n \n 90.853 | \n \n 4.267 | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Overig | \n \n Infra/Holding | \n \n 16.076 | \n \n 3.489 | \n \n 16.076 | \n \n 3.330 | \n
| \n Boekwaarde per 31 december | \n \n | \n\n 165.148 | \n \n 10.864 | \n \n 74.295 | \n \n 7.459 | \n
De post Overig goodwill heeft met name betrekking op de (KGE) kasstroomgenererende eenheid Infra (\u20ac 13 miljoen). De post Overig immaterieel actief heeft met name betrekking op zelf voortgebrachte activa, software licenties en re\u00eble waarde van de orderportefeuille Van Wanrooij.
In 2023 heeft de Groep Van Wanrooij geacquireerd. Heijmans heeft een voorlopige purchase price allocation uitgevoerd in 2023 en zal deze in 2024 definitief maken. De goodwill van \u20ac 90,9 miljoen is het verschil tussen het aankoopbedrag en de re\u00eble waarde van de geacquireerde netto ge\u00efdentificeerde activa. Deze activa zijn in het kader van de purchase price allocation geherwaardeerd naar marktwaarde. Dit heeft bij Van Wanrooij tot gevolg gehad dat de voorraad grondposities substantieel zijn opgewaardeerd. De resterende goodwill wordt verklaard door het feit dat de Groep met deze overname zijn positie in vastgoedontwikkeling en bouw vergroot. Van Wanrooij is een uitstekend renderend bedrijf met een positieve outlook, hetgeen in een goede verhouding staat tot de omvang van de goodwill. De re\u00eble waarde van de orderportefeuille van Van Wanrooij Bouw op moment van overname, zijnde 5 september 2023, bedroeg \u20ac 6,4 miljoen en is opgenomen onder de post Overig immaterieel actief en wordt binnen 1 jaar geamortiseerd.\u00a0Zie ook toelichting 6.2\u00a0Bedrijfscombinaties.
De resterende afschrijvingstermijn van het immateri\u00eble actief van de acquisitie Burgers Ergon is aan het eind van 2023 3 jaar\u00a0met een jaarlijkse amortisatie van \u20ac 1,0 miljoen.
De amortisatie van de overige immateri\u00eble activa worden in de winst-en-verliesrekening verantwoord onder de post 'Overige bedrijfskosten'.
Impairmenttests
Jaarlijks worden impairmenttests uitgevoerd op goodwill uitgaande van de relevante kasstroomgenererende eenheid. Voor de wijze waarop de realiseerbare waarde wordt berekend, wordt verwezen naar de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving.
Uitgangspunt voor de impairmenttests is de waardering berekend volgens de Discounted Cash Flow-methode. Toekomstige kasstromen worden verdisconteerd middels de WACC na belastingen. De WACC in 2023 is 9,6% (2022: 9,2%). De WACC is berekend op basis van verschillende componenten op basis van publiek beschikbare informatie. Het betreft hier zowel macro-economische indicatoren, als gegevens van andere beursgenoteerde bedrijven die gebruikt zijn als \u2018peer group\u2019.
De bedrijfswaarde van de kasstroomgenererende bedrijfseenheden is gebaseerd op de verwachte toekomstige kasstromen. Budget 2024 en 2025 vormen de basis voor de kasstroomprojectie. Omzet en bruto-omzetresultaat in het budget is gebaseerd op de orderportefeuille, ervaringen uit het verleden en de strategische ambities. Voor de periode van 2026 tot en met 2030 wordt er gerekend met een groeivoet van 1,2% (2022: 0%) dit is gebaseerd op ramingen voor economische groei in Nederland. Voor de periode na 2030 (de zogenaamde terminal value in de discounted cash flow methode) is gerekend met een groeivoet van 0% (2022: 0%). Het bruto-omzetresultaat voor de periode na 2026 is vanuit conservatief oogpunt constant verondersteld en gebaseerd op een gemiddelde van het budget en in het verleden behaalde marges.
Er is bij Bouw & Techniek en Infra een sensitiviteitsanalyse uitgevoerd op drie belangrijke sleutelparameters die invloed hebben op de Goodwill impairment: WACC, groeivoet en bruto-omzetresultaat. Voor de relevante kasstroomgenererende eenheden geldt dat redelijkerwijs te verwachten veranderingen in belangrijke uitgangspunten niet tot een impairment zouden leiden.
Heijmans heeft Van Wanrooij overgenomen op 5 september 2023 en daarna heeft er een voorlopige \u2018purchase price allocation\u2019 plaatsgevonden waarin de goodwill van Van Wanrooij is vastgesteld. In de \u2018purchase price allocation\u2019 zijn de activa van de onderneming gewaardeerd en het verschil tussen de marktwaarde en overnameprijs is de goodwill. De gerealiseerde resultaten 2023, de outlook 2024 en de marktontwikkelingen hebben zich positief ontwikkeld tussen waarderingsdatum en jaareinde, waardoor geen sprake is van een impairment trigger.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfGoodwillExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E418": { "value": "\nDe immateri\u00eble activa bestaan uit goodwill en overige immateri\u00eble activa.
Kostprijs
\n| \n | \n\n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Totaal | \n
| \n Stand per 1 januari 2022 | \n \n 156.971 | \n \n 46.003 | \n \n 202.974 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 5.905 | \n \n 4.605 | \n \n 10.510 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Investeringen | \n \n 1.400 | \n \n 1.076 | \n \n 2.476 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 31 december 2022 | \n \n 164.276 | \n \n 51.684 | \n \n 215.960 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 1 januari 2023 | \n \n 164.276 | \n \n 51.684 | \n \n 215.960 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 90.853 | \n \n 6.400 | \n \n 97.253 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Investeringen | \n \n 0 | \n \n 1.342 | \n \n 1.342 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 31 december 2023 | \n \n 255.129 | \n \n 59.426 | \n \n 314.555 | \n
Bijzondere waardeverminderingsverliezen en amortisatie
\n| \n | \n\n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Totaal | \n
| \n Stand per 1 januari 2022 | \n \n 88.581 | \n \n 40.804 | \n \n 129.385 | \n
| \n Bijzondere afwaarderingen | \n \n 1.400 | \n \n 2.100 | \n \n 3.500 | \n
| \n Amortisatie | \n \n - | \n \n 1.321 | \n \n 1.321 | \n
| \n Stand per 31 december 2022 | \n \n 89.981 | \n \n 44.225 | \n \n 134.206 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Stand per 1 januari 2023 | \n \n 89.981 | \n \n 44.225 | \n \n 134.206 | \n
| \n Bijzondere afwaarderingen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Amortisatie | \n \n - | \n \n 4.337 | \n \n 4.337 | \n
| \n Stand per 31 december 2023 | \n \n 89.981 | \n \n 48.562 | \n \n 138.543 | \n
Boekwaarde
\n| \n | \n\n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Totaal | \n
| \n Per 1 januari 2022 | \n \n 68.390 | \n \n 5.199 | \n \n 73.589 | \n
| \n Per 31 december 2022 | \n \n 74.295 | \n \n 7.459 | \n \n 81.754 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Per 1 januari 2023 | \n \n 74.295 | \n \n 7.459 | \n \n 81.754 | \n
| \n Per 31 december 2023 | \n \n 165.148 | \n \n 10.864 | \n \n 176.012 | \n
De samenstelling van de boekwaarde van de goodwill en de overige immateri\u00eble activa ultimo 2023 is als volgt:
Acquisitie
\n| \n | \n\n | \n\n 2023 | \n \n | \n\n 2022 | \n \n | \n
| \n | \n\n KGE | \n \n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n \n Goodwill | \n \n Overig immaterieel actief | \n
| \n IBC (NL-2001) | \n \n Bouw & Techniek | \n \n 21.207 | \n \n - | \n \n 21.207 | \n \n - | \n
| \n Burgers Ergon (NL-2007) | \n \n Bouw & Techniek | \n \n 31.107 | \n \n 3.108 | \n \n 31.107 | \n \n 4.129 | \n
| \n Dynniq Energy (NL-2022) | \n \n Infra | \n \n 5.905 | \n \n - | \n \n 5.905 | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij (NL-2023) | \n \n Van Wanrooij | \n \n 90.853 | \n \n 4.267 | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Overig | \n \n Infra/Holding | \n \n 16.076 | \n \n 3.489 | \n \n 16.076 | \n \n 3.330 | \n
| \n Boekwaarde per 31 december | \n \n | \n\n 165.148 | \n \n 10.864 | \n \n 74.295 | \n \n 7.459 | \n
De post Overig goodwill heeft met name betrekking op de (KGE) kasstroomgenererende eenheid Infra (\u20ac 13 miljoen). De post Overig immaterieel actief heeft met name betrekking op zelf voortgebrachte activa, software licenties en re\u00eble waarde van de orderportefeuille Van Wanrooij.
In 2023 heeft de Groep Van Wanrooij geacquireerd. Heijmans heeft een voorlopige purchase price allocation uitgevoerd in 2023 en zal deze in 2024 definitief maken. De goodwill van \u20ac 90,9 miljoen is het verschil tussen het aankoopbedrag en de re\u00eble waarde van de geacquireerde netto ge\u00efdentificeerde activa. Deze activa zijn in het kader van de purchase price allocation geherwaardeerd naar marktwaarde. Dit heeft bij Van Wanrooij tot gevolg gehad dat de voorraad grondposities substantieel zijn opgewaardeerd. De resterende goodwill wordt verklaard door het feit dat de Groep met deze overname zijn positie in vastgoedontwikkeling en bouw vergroot. Van Wanrooij is een uitstekend renderend bedrijf met een positieve outlook, hetgeen in een goede verhouding staat tot de omvang van de goodwill. De re\u00eble waarde van de orderportefeuille van Van Wanrooij Bouw op moment van overname, zijnde 5 september 2023, bedroeg \u20ac 6,4 miljoen en is opgenomen onder de post Overig immaterieel actief en wordt binnen 1 jaar geamortiseerd.\u00a0Zie ook toelichting 6.2\u00a0Bedrijfscombinaties.
De resterende afschrijvingstermijn van het immateri\u00eble actief van de acquisitie Burgers Ergon is aan het eind van 2023 3 jaar\u00a0met een jaarlijkse amortisatie van \u20ac 1,0 miljoen.
De amortisatie van de overige immateri\u00eble activa worden in de winst-en-verliesrekening verantwoord onder de post 'Overige bedrijfskosten'.
Impairmenttests
Jaarlijks worden impairmenttests uitgevoerd op goodwill uitgaande van de relevante kasstroomgenererende eenheid. Voor de wijze waarop de realiseerbare waarde wordt berekend, wordt verwezen naar de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving.
Uitgangspunt voor de impairmenttests is de waardering berekend volgens de Discounted Cash Flow-methode. Toekomstige kasstromen worden verdisconteerd middels de WACC na belastingen. De WACC in 2023 is 9,6% (2022: 9,2%). De WACC is berekend op basis van verschillende componenten op basis van publiek beschikbare informatie. Het betreft hier zowel macro-economische indicatoren, als gegevens van andere beursgenoteerde bedrijven die gebruikt zijn als \u2018peer group\u2019.
De bedrijfswaarde van de kasstroomgenererende bedrijfseenheden is gebaseerd op de verwachte toekomstige kasstromen. Budget 2024 en 2025 vormen de basis voor de kasstroomprojectie. Omzet en bruto-omzetresultaat in het budget is gebaseerd op de orderportefeuille, ervaringen uit het verleden en de strategische ambities. Voor de periode van 2026 tot en met 2030 wordt er gerekend met een groeivoet van 1,2% (2022: 0%) dit is gebaseerd op ramingen voor economische groei in Nederland. Voor de periode na 2030 (de zogenaamde terminal value in de discounted cash flow methode) is gerekend met een groeivoet van 0% (2022: 0%). Het bruto-omzetresultaat voor de periode na 2026 is vanuit conservatief oogpunt constant verondersteld en gebaseerd op een gemiddelde van het budget en in het verleden behaalde marges.
Er is bij Bouw & Techniek en Infra een sensitiviteitsanalyse uitgevoerd op drie belangrijke sleutelparameters die invloed hebben op de Goodwill impairment: WACC, groeivoet en bruto-omzetresultaat. Voor de relevante kasstroomgenererende eenheden geldt dat redelijkerwijs te verwachten veranderingen in belangrijke uitgangspunten niet tot een impairment zouden leiden.
Heijmans heeft Van Wanrooij overgenomen op 5 september 2023 en daarna heeft er een voorlopige \u2018purchase price allocation\u2019 plaatsgevonden waarin de goodwill van Van Wanrooij is vastgesteld. In de \u2018purchase price allocation\u2019 zijn de activa van de onderneming gewaardeerd en het verschil tussen de marktwaarde en overnameprijs is de goodwill. De gerealiseerde resultaten 2023, de outlook 2024 en de marktontwikkelingen hebben zich positief ontwikkeld tussen waarderingsdatum en jaareinde, waardoor geen sprake is van een impairment trigger.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfIntangibleAssetsAndGoodwillExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F421": { "value": "Impairmenttests
Jaarlijks worden impairmenttests uitgevoerd op goodwill uitgaande van de relevante kasstroomgenererende eenheid. Voor de wijze waarop de realiseerbare waarde wordt berekend, wordt verwezen naar de grondslagen voor de financi\u00eble verslaggeving.
Uitgangspunt voor de impairmenttests is de waardering berekend volgens de Discounted Cash Flow-methode. Toekomstige kasstromen worden verdisconteerd middels de WACC na belastingen. De WACC in 2023 is 9,6% (2022: 9,2%). De WACC is berekend op basis van verschillende componenten op basis van publiek beschikbare informatie. Het betreft hier zowel macro-economische indicatoren, als gegevens van andere beursgenoteerde bedrijven die gebruikt zijn als \u2018peer group\u2019.
De bedrijfswaarde van de kasstroomgenererende bedrijfseenheden is gebaseerd op de verwachte toekomstige kasstromen. Budget 2024 en 2025 vormen de basis voor de kasstroomprojectie. Omzet en bruto-omzetresultaat in het budget is gebaseerd op de orderportefeuille, ervaringen uit het verleden en de strategische ambities. Voor de periode van 2026 tot en met 2030 wordt er gerekend met een groeivoet van 1,2% (2022: 0%) dit is gebaseerd op ramingen voor economische groei in Nederland. Voor de periode na 2030 (de zogenaamde terminal value in de discounted cash flow methode) is gerekend met een groeivoet van 0% (2022: 0%). Het bruto-omzetresultaat voor de periode na 2026 is vanuit conservatief oogpunt constant verondersteld en gebaseerd op een gemiddelde van het budget en in het verleden behaalde marges.
Er is bij Bouw & Techniek en Infra een sensitiviteitsanalyse uitgevoerd op drie belangrijke sleutelparameters die invloed hebben op de Goodwill impairment: WACC, groeivoet en bruto-omzetresultaat. Voor de relevante kasstroomgenererende eenheden geldt dat redelijkerwijs te verwachten veranderingen in belangrijke uitgangspunten niet tot een impairment zouden leiden.
Heijmans heeft Van Wanrooij overgenomen op 5 september 2023 en daarna heeft er een voorlopige \u2018purchase price allocation\u2019 plaatsgevonden waarin de goodwill van Van Wanrooij is vastgesteld. In de \u2018purchase price allocation\u2019 zijn de activa van de onderneming gewaardeerd en het verschil tussen de marktwaarde en overnameprijs is de goodwill. De gerealiseerde resultaten 2023, de outlook 2024 en de marktontwikkelingen hebben zich positief ontwikkeld tussen waarderingsdatum en jaareinde, waardoor geen sprake is van een impairment trigger.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfImpairmentOfAssetsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E426": { "value": "\nDe balanspost joint ventures en geassocieerde deelnemingen is als volgt opgebouwd:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Joint ventures | \n \n 96.372 | \n \n 68.863 | \n
| \n Geassocieerde deelnemingen | \n \n 4.475 | \n \n 4.185 | \n
| \n Totaal | \n \n 100.847 | \n \n 73.048 | \n
De aansluiting met het eigen vermogen van de door de Groep gehouden belangen in joint ventures, zoals verantwoord in de balans, is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van vastgoed joint ventures | \n \n 75.573 | \n \n 50.023 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van overige joint ventures | \n \n 20.152 | \n \n 18.474 | \n
| \n | \n\n 95.725 | \n \n 68.497 | \n
| \n Negatieve deelnemingen in overige voorzieningen opgenomen | \n \n 647 | \n \n 366 | \n
| \n Totaal | \n \n 96.372 | \n \n 68.863 | \n
Onderstaande bedragen betreffen het belang van de Groep in het resultaat met betrekking tot voortgezette activiteiten in joint ventures:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Belang in nettoresultaat van vastgoed joint ventures | \n \n -258 | \n \n -646 | \n
| \n Belang in nettoresultaat van overige joint ventures | \n \n 2.396 | \n \n 7.452 | \n
| \n Totaal | \n \n 2.138 | \n \n 6.806 | \n
De vastgoed (in 2023 inclusief de vastgoed joint ventures van Van Wanrooij) joint ventures waarin de Groep participeert hebben in 2023 een omzet gerealiseerd van \u20ac 51 miljoen (2022: \u20ac 65 miljoen). Deze joint ventures hebben in totaal \u20ac 65 miljoen (2022: \u20ac 56 miljoen) aan voorraden (hoofdzakelijk grondposities). Genoemde bedragen betreffen het aandeel van de Groep. De Groep heeft voor \u20ac 11 miljoen (2022: \u20ac 7 miljoen) aan gronden afgenomen van deze joint ventures.\u00a0
In de 'overige joint ventures' worden projecten in combinatie uitgevoerd. Verder bestaat deze post uit een gezamenlijk asfaltbedrijf (AsfaltNu). De Groep heeft voor \u20ac 32 miljoen (2022: \u20ac 23 miljoen) aan asfalt afgenomen van deze joint venture die eind 2020 is opgericht.
In een aantal joint ventures zijn beperkingen gesteld aan dividend uitkeringen. Deze beperkingen hangen veelal samen met de voorrang die aan de aflossing van de schulden van de joint ventures wordt gegeven. De reserves die vanwege deze beperkingen niet vrij uitkeerbaar zijn, bedragen circa \u20ac 10 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen).
De Groep is in 2023 geen (2022: geen) verbintenissen aangegaan met joint ventures in verband met het verstrekken van achtergestelde leningen. Verder heeft de Groep, met uitzondering van de verplichtingen die in toelichting 6.27 en 6.28 en hieronder staan vermeld, geen verplichtingen die gerelateerd zijn aan joint ventures.
De groep heeft in 2022 voor in totaal \u20ac 6 miljoen aan handels- en overige vorderingen op joint ventures (2022: \u20ac 3 miljoen) en voor in totaal \u20ac 3 miljoen aan handels- en overige schulden aan joint ventures opgenomen (2022: \u20ac 4 miljoen). Daarnaast zijn leningen verstrekt aan joint ventures (zie toelichting 6.14).
\nOnderstaande bedragen betreffen het belang van de Groep in het eigen vermogen en het resultaat met betrekking tot voortgezette activiteiten in geassocieerde deelnemingen:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van geassocieerde deelnemingen | \n \n 4.475 | \n \n 4.185 | \n
| \n Aandeel in het netto resultaat van geassocieerde deelnemingen | \n \n 706 | \n \n 263 | \n
| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Verstrekte leningen aan joint ventures | \n \n 9.096 | \n \n 8.742 | \n
| \n Overige duurzame vorderingen | \n \n 1.836 | \n \n 1.022 | \n
| \n Waarborgsommen | \n \n 25.633 | \n \n 0 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 36.565 | \n \n 9.764 | \n
De waarborgsommen vloeien voort uit de acquisitie van Van Wanrooij en zien toe op de reeds uitgevoerde vooruitbetalingen op aankoop gronden waarbij het eigendom nog niet is overgedragen. Voor deze ontwikkelposities zijn ook aanvullende voorbereidingskosten gemaakt en heeft ook een fair value step up plaatsgevonden in het kader van de purchase price allocation. Deze aanvullende kosten en de fair value step up zijn opgenomen onder de voorraden.
De looptijd van de verstrekte leningen voor minder dan 1 jaar bedraagt nihil (2022: \u20ac 1 miljoen), \u20ac 1 miljoen tussen de 1 en 5 jaar (2022: \u20ac 1 miljoen) en voor \u20ac 7 miljoen 5 jaar of meer inclusief onbepaalde looptijd (2022: \u20ac 7 miljoen). De gewogen gemiddelde rentevoet bedraagt circa 4,8% (2022: 1,6%). De vorderingen zijn inbaar en worden onder andere door onderpanden gedekt en door kasstromen uit projecten die door de betreffende joint ventures worden uitgevoerd. De verstrekte leningen zijn beoordeeld op verwachte kredietverliezen. Dit heeft geen materi\u00eble gevolgen voor de waardering gehad.
\nDe joint ventures waarin Heijmans participeert hebben investeringsverplichtingen ter hoogte van \u20ac 23\u00a0miljoen (2022: \u20ac 26 miljoen) (Heijmans aandeel). Dit betreft met name de verwerving van gronden waarop in afzienbare tijd na verwerving woningen gerealiseerd zullen worden.
\nDe joint ventures waarin de Groep participeert hebben voor \u20ac 18 miljoen voorwaardelijke verplichtingen met een significante cash impact ultimo 2023 (2022: geen) en met beperkte cash impact \u20ac 16 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen), in totaal \u20ac 34 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen). Het betreffen met name verplichtingen tot grondafname op het moment dat sprake is van\u00a0bouwvergunning en/of gerealiseerd verkooppercentage. De vermelde bedragen betreffen aandeel van de Groep in de joint ventures.
\nAls verbonden partijen zijn te onderscheiden: de dochterondernemingen, de geassocieerde deelnemingen, de samenwerkingsverbanden (joint ventures en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten), de leden van de raad van commissarissen en de leden van de raad van bestuur. De transacties met de verbonden partijen worden op zakelijke grondslag uitgevoerd tegen voorwaarden die vergelijkbaar zijn met transacties met derden.
Transacties met dochterondernemingen, geassocieerde deelnemingen, joint ventures en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten
Heijmans voert een aantal bedrijfsactiviteiten uit tezamen met verbonden partijen, onder andere door middel van samenwerkingsverbanden. Belangrijke transacties in dit kader zijn het inbrengen van grondposities in samenwerkingsverbanden en/of de financiering ervan. Daarnaast worden grote en complexe werken in samenwerking met andere bedrijven uitgevoerd.
Er zijn geen transacties met het management van de onderneming, anders dan de hieronder toegelichte beloningen. Voor de relaties met joint ventures en geassocieerde deelnemingen wordt verwezen naar toelichting 6.13.
Het aandeel van de Groep in de bedrijfsopbrengsten en de balans van gezamenlijke bedrijfsactiviteiten zijn onderstaand per segment aangegeven.
| \n 2023 | \n \n Vastgoed | \n \n Bouw & Techniek | \n \n Infra | \n \n Van Wanrooij | \n \n Eliminatie | \n \n Totaal | \n
| \n Bedrijfssegmenten | \n ||||||
| \n in \u20ac mln | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Opbrengsten | \n \n 32,8 | \n \n 64,4 | \n \n 94,0 | \n \n 10,0 | \n \n -40,3 | \n \n 160,9 | \n
| \n Kosten | \n \n -29,3 | \n \n -57,0 | \n \n -76,7 | \n \n 6,8 | \n \n 40,3 | \n \n -115,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Vaste activa | \n \n 0,0 | \n \n 0,0 | \n \n 0,6 | \n \n 5,8 | \n \n - | \n \n 6,4 | \n
| \n Vlottende activa | \n \n 21,5 | \n \n 30,0 | \n \n 44,6 | \n \n 33,7 | \n \n - | \n \n 129,8 | \n
| \n Totaal activa | \n \n 21,5 | \n \n 30,0 | \n \n 45,2 | \n \n 39,5 | \n \n 0,0 | \n \n 136,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Langlopende verplichtingen | \n \n 6,6 | \n \n 0,6 | \n \n 2,8 | \n \n 13,2 | \n \n 0,0 | \n \n 23,2 | \n
| \n Kortlopende verplichtingen | \n \n 5,5 | \n \n 20,5 | \n \n 40,5 | \n \n 15,8 | \n \n - | \n \n 82,3 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 12,1 | \n \n 21,1 | \n \n 43,3 | \n \n 29,0 | \n \n 0,0 | \n \n 105,5 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n 9,4 | \n \n 8,9 | \n \n 1,9 | \n \n 10,5 | \n \n 0,0 | \n \n 30,7 | \n
\u00ad
| \n 2022 | \n \n Vastgoed | \n \n Bouw & Techniek | \n \n Infra | \n \n Eliminatie | \n \n Totaal | \n
| \n Bedrijfssegmenten | \n |||||
| \n in \u20ac mln | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Opbrengsten | \n \n 39,4 | \n \n 61,9 | \n \n 55,2 | \n \n -48,1 | \n \n 108,4 | \n
| \n Kosten | \n \n -34,6 | \n \n -55,5 | \n \n -46,7 | \n \n 48,1 | \n \n -88,7 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Vaste activa | \n \n 0,0 | \n \n 0,0 | \n \n 0,8 | \n \n - | \n \n 0,8 | \n
| \n Vlottende activa | \n \n 22,4 | \n \n 22,6 | \n \n 27,7 | \n \n - | \n \n 72,7 | \n
| \n Totaal activa | \n \n 22,4 | \n \n 22,6 | \n \n 28,5 | \n \n 0,0 | \n \n 73,5 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Langlopende verplichtingen | \n \n 6,0 | \n \n 0,7 | \n \n 0,2 | \n \n 0,0 | \n \n 6,9 | \n
| \n Kortlopende verplichtingen | \n \n 4,4 | \n \n 17,9 | \n \n 30,6 | \n \n - | \n \n 52,9 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 10,4 | \n \n 18,6 | \n \n 30,8 | \n \n 0,0 | \n \n 59,8 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n 12,0 | \n \n 4,0 | \n \n -2,3 | \n \n 0,0 | \n \n 13,7 | \n
Beloning van de leden van de raad van commissarissen
Alle commissarissen genieten een vaste jaarlijkse vergoeding die niet afhankelijk is van de resultaten in enig jaar. Tevens ontvangen zij een vaste dan wel variabele kostenvergoeding. Aan hen zijn geen opties of certificaten van aandelen toegekend. De leden van de raad van commissarissen bezaten ultimo 2023 in totaal 27.334 certificaten van aandelen Heijmans (2022: 14.079). De heer Vollebregt bezit 27.334 aandelen (2022: 14.079). Geen der commissarissen staat in een andere zakelijke relatie tot Heijmans krachtens welke hij of zij persoonlijk voordeel zou kunnen behalen.
Over 2023 en 2022 zijn aan de leden van de raad van commissarissen in totaal de volgende vergoedingen toegekend:
| \n in \u20ac | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Sj.S. Vollebregt \u2013 voorzitter* | \n \n 67.887 | \n \n 64.044 | \n
| \n R. Icke RA** | \n \n 0 | \n \n 16.029 | \n
| \n Mr. M.M. Jonk*** | \n \n 65.622 | \n \n 58.351 | \n
| \n J.W.M. Knape-Vosmer MBA**** | \n \n 50.916 | \n \n 48.034 | \n
| \n Drs. A.E. Traas RA***** | \n \n 54.311 | \n \n 50.614 | \n
| \n A.S. Castelein****** | \n \n 52.047 | \n \n 24.017 | \n
| \n Totaal | \n \n 290.783 | \n \n 261.089 | \n
Beloning van de leden van de raad van bestuur
Uitgekeerde vaste en variabele beloning aan de leden van de raad van bestuur
De in 2022 en 2023 uitgekeerde bruto vaste en variabele beloning en de uit te keren bedragen in 2024 aan de leden van de raad van bestuur, zijn als volgt:
| \n | \n\n Bruto vaste beloning 1 | \n \n Variabele beloning | \n \n Totaal vaste en variabele beloning | \n ||||||
| \n in \u20ac | \n \n In 2024 | \n \n In 2023 | \n \n In 2022 uitgekeerd | \n \n In 2024 | \n \n In 2023 | \n \n In 2022 uitgekeerd | \n \n In 2024 | \n \n In 2023 | \n \n In 2022 uitgekeerd | \n
| \n A.G.J. Hillen | \n \n 566.667 | \n \n 566.667 | \n \n 566.667 | \n \n 718.516 | \n \n 648.292 | \n \n 658.309 | \n \n 1.285.183 | \n \n 1.214.959 | \n \n 1.224.976 | \n
| \n G.M.P.A. van Boekel | \n \n 425.000 | \n \n 425.000 | \n \n 425.000 | \n \n 538.887 | \n \n 449.305 | \n \n 129.721 | \n \n 963.887 | \n \n 874.305 | \n \n 554.721 | \n
| \n J.G. Janssen | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n 70.895 | \n \n - | \n \n - | \n \n 70.895 | \n
| \n Totaal | \n \n 991.667 | \n \n 991.667 | \n \n 991.667 | \n \n 1.257.403 | \n \n 1.097.597 | \n \n 858.925 | \n \n 2.249.070 | \n \n 2.089.264 | \n \n 1.850.592 | \n
De uit te keren variabele beloning in 2024 is inclusief de lange termijn variabele beloning 2021-2023 (zie hierna).\u00a0
Lasten in de winst-en-verliesrekening met betrekking tot de beloningen van de leden van de raad van bestuur
De samenstelling van de lasten per lid van de raad van bestuur is als volgt:
| \n | \n\n Bruto vaste beloning | \n \n Korte termijn variabele beloning | \n \n Lange termijn variabele beloning | \n \n Pensioenlast | \n \n Tekenvergoeding | \n \n Onkostenvergoedingen inclusief autokosten, sociale lasten en lasten share matching plan | \n \n Totaal | \n |||||||
| \n in \u20ac | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n A.G.J. Hillen | \n \n 566.667 | \n \n 566.667 | \n \n 293.516 | \n \n 320.167 | \n \n 430.556 | \n \n 347.570 | \n \n 209.186 | \n \n 241.365 | \n \n - | \n \n - | \n \n 147.649 | \n \n 128.073 | \n \n 1.647.574 | \n \n 1.603.842 | \n
| \n G.M.P.A. van Boekel | \n \n 425.000 | \n \n 425.000 | \n \n 220.137 | \n \n 240.125 | \n \n 365.972 | \n \n 304.257 | \n \n 65.000 | \n \n 65.000 | \n \n 50.000 | \n \n 50.000 | \n \n 79.859 | \n \n 53.576 | \n \n 1.205.968 | \n \n 1.137.958 | \n
| \n Totaal | \n \n 991.667 | \n \n 991.667 | \n \n 513.653 | \n \n 560.292 | \n \n 796.528 | \n \n 651.827 | \n \n 274.186 | \n \n 306.365 | \n \n 50.000 | \n \n 50.000 | \n \n 227.508 | \n \n 181.649 | \n \n 2.853.542 | \n \n 2.741.800 | \n
Aan de leden van de raad van bestuur is over 2023 een korte termijn variabele beloning toegekend van 52% van het basissalaris vanwege de behaalde doelstellingen over 2023. Voor de periode 2021-2023 is een lange termijn variabele beloning toegekend van 75% van het basissalaris vanwege de behaalde doelstelling over deze periode. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar het bezoldigingsverslag in het jaarverslag.
Voor variabele beloningen over de periodes 2022-2024 en 2023-2025 is voor de leden van de raad van bestuur \u20ac 495.834 gereserveerd (2022: voor de periodes 2021-2023 en 2022-2024 \u20ac 443.056). Voor de heer Hillen is \u20ac 283.334 gereserveerd (2022: \u20ac 277.778) en voor de heer Van Boekel is \u20ac 212.500 gereserveerd (2022: 165.278).
Bij indiensttreding is aan de heer Van Boekel een tekenvergoeding van \u20ac 150.000 toegekend die in september 2024 onvoorwaardelijk wordt. De last wordt tijdsevenredig in de winst-en-verliesrekening verantwoord gedurende de periode dat deze vergoeding onvoorwaardelijk wordt.
Ten einde de bestuurders voor langere termijn te binden en de gerichtheid op lange termijn waardecreatie te bevorderen, is met ingang van het jaar 2010 een Bonus Investment Share Matching Plan van kracht, waarbij bestuurders op vrijwillige basis kunnen kiezen voor een deel van hun variabele korte termijn beloning aandelen Heijmans te kopen.
In april 2020 heeft de heer Hillen voor 30% en de heer Janssen voor 24% van de toegekende korte termijnbonus 2019 respectievelijk 13.000 en 8.700 certificaten van aandelen Heijmans gekocht. Voor elk gekocht certificaat van aandeel is in het kader van het Share Matching Plan een voorwaardelijk certificaat van aandeel toegekend. De voorwaardelijk toegekende certificaten aan de heer Janssen zijn vervallen vanwege zijn aftreden per 15 april 2021. De certificaten van aandelen van de heer Hillen zijn na 3 jaar onvoorwaardelijk geworden. In april 2023 heeft de Groep 13.000 aandelen ingekocht en aan de heer Hillen verstrekt; voor deze aandelen geldt een verplichte blokkeringsperiode van 2 jaar.\u00a0De totale last met betrekking tot het toekennen van de aandelen is op het moment van toekennen bepaald en wordt gedurende de periode dat de toegekende aandelen onvoorwaardelijk worden, tijdsevenredig in de winst-en-verliesrekening verantwoord. In de winst-en-verliesrekening 2023 is een bedrag van \u20ac 8.190 (2022:\u20ac 24.570) als last met betrekking tot de in april 2020 toegekende aandelen verantwoord.
In april 2021 heeft de heer Hillen voor 23% van de toegekende korte termijnbonus 2020 5.500 certificaten van aandelen Heijmans gekocht. Voor elk gekocht certificaat van aandeel is in het kader van het Share Matching Plan een voorwaardelijk certificaat van aandeel toegekend. Deze certificaten van aandelen worden na 3 jaar onvoorwaardelijk. In de winst-en-verliesrekening 2023 is een bedrag van \u20ac 25.117 (2022: 25.117) als last met betrekking tot de in april 2021 toegekende aandelen verantwoord.
In april 2022 hebben de heren Hillen en Van Boekel respectievelijk voor 23% en 25% van de toegekende korte termijnbonus 2021 5.300 en 1.500 certificaten van aandelen Heijmans gekocht. Voor elk gekocht aandeel is in het kader van het Share Matching Plan een voorwaardelijk aandeel toegekend. Deze aandelen worden na 3 jaar onvoorwaardelijk. In de winst-en-verliesrekening 2023 is een bedrag van \u20ac 30.408 (2022: \u20ac 20.272) als last met betrekking tot de in april 2022 toegekende aandelen verantwoord.
In april 2023 hebben de heren Hillen en Van Boekel respectievelijk voor 30% en 25% van de bruto toegekende korte termijnbonus 2022 6.000 en 4.750 certificaten van aandelen Heijmans gekocht. Voor elk gekocht aandeel is in het kader van het Share Matching Plan een voorwaardelijk aandeel toegekend. Deze aandelen worden na 3 jaar onvoorwaardelijk. In de winst-en-verliesrekening 2023 is een bedrag van \u20ac 34.304 (2022: nihil) als last met betrekking tot de in april 2023 toegekende aandelen verantwoord.
De pensioenregeling van de heer Hillen betreft de regeling van het bedrijfstakpensioenfonds en een beschikbare premieregeling. Daarnaast ontvangt de heer Hillen een jaarlijkse, met eventuele CAO-loonstijging ge\u00efndexeerde, compensatie van \u20ac 6.583 (2022: \u20ac 38.532) voor het vervallen van de vroegpensioenregeling en heeft de heer Hillen in 2023 een compensatie van \u20ac 125.665 (2022: \u20ac 129.667) ontvangen voor het wegvallen van de pensioenopbouw over het salaris boven de \u20ac 128.810 en een compensatie van \u20ac 50.232 (2022: \u20ac 50.232) voor het wegvallen van de indexatie in de Delta Lloyd middelloonregeling. De heer Van Boekel ontvangt een vaste vergoeding voor pensioenlasten, deze bedroeg in 2023 \u20ac 65.000 (2022: \u20ac 65.000).
De pensioenlast is berekend conform waarderingsgrondslag 23.
De leden van de raad van bestuur bezaten ultimo 2023 in totaal 91.578 certificaten van aandelen Heijmans. Het bezit van deze aandelen is deels een uitvloeisel van het Share Matching Plan zoals hierboven beschreven en deels het gevolg van aankopen van aandelen door de leden van de raad van bestuur. Het bezit van certificaten van aandelen Heijmans van de afzonderlijke leden van de raad van bestuur is ultimo 2023 als volgt samengesteld:
Bezit aandelen per 31 december
| \n in aantallen aandelen | \n \n 2023 | \n
| \n A.G.J. Hillen - voorzitter | \n \n 84.771 | \n
| \n G.M.P.A. van Boekel | \n \n 6.807 | \n
| \n Totaal | \n \n 91.578 | \n
Onderstaande entiteiten zijn in 2023 in de consolidatie betrokken. Entiteiten met een deelnemingspercentage van 100% betreffen dochterondernemingen. De overige entiteiten betreffen gezamenlijke bedrijfsactiviteiten. Niet-significante entiteiten op basis van opbrengsten en dochterondernemingen waarin geen bedrijfsactiviteiten plaatsvinden, zijn in deze lijst om praktische redenen niet weergegeven. Een volledig overzicht van in de consolidatie betrokken dochterondernemingen en overige belangen is gedeponeerd bij het Handelsregister, ten kantore van de Kamer van Koophandel te Eindhoven.
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Heijmans Nederland B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Energie B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Vastgoed B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Vastgoed Deelnemingen B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n V.O.F. Oosterlinge 2, Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Westergouwe V.O.F., Nieuwegein | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n OC Gasthuiskwartier V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Terra Ontwikkeling C.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Woningbouw B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Huizen B.V., Huizen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Bouwcombinatie Gasthuiskwartier V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie HoogDalem V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie Parkstad Zuid V.O.F., Amsterdam | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Zuidplaspolder V.O.F., Rotterdam | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie Nieuw Kralingen V.O.F., Zoetermeer | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Van Wanrooij Bouwontwikkeling B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Bouwbedrijf B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Projectontwikkeling B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Bouwmaterialenhandel Bevers B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Grondbank B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Timmerfabriek B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Commandiet B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Utiliteit B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Utiliteit Metaal B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Hart van Zuid V.O.F., Nieuwegein | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Infrastructuur B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Infra B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Waalensemble V.O.F., Rosmalen | \n \n 33% | \n \n 33% | \n
| \n Dynniq Energy B.V., Nieuwegein | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Facilitair Bedrijf B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Materieel Beheer B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
De balanspost joint ventures en geassocieerde deelnemingen is als volgt opgebouwd:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Joint ventures | \n \n 96.372 | \n \n 68.863 | \n
| \n Geassocieerde deelnemingen | \n \n 4.475 | \n \n 4.185 | \n
| \n Totaal | \n \n 100.847 | \n \n 73.048 | \n
De aansluiting met het eigen vermogen van de door de Groep gehouden belangen in joint ventures, zoals verantwoord in de balans, is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van vastgoed joint ventures | \n \n 75.573 | \n \n 50.023 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van overige joint ventures | \n \n 20.152 | \n \n 18.474 | \n
| \n | \n\n 95.725 | \n \n 68.497 | \n
| \n Negatieve deelnemingen in overige voorzieningen opgenomen | \n \n 647 | \n \n 366 | \n
| \n Totaal | \n \n 96.372 | \n \n 68.863 | \n
Onderstaande bedragen betreffen het belang van de Groep in het resultaat met betrekking tot voortgezette activiteiten in joint ventures:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Belang in nettoresultaat van vastgoed joint ventures | \n \n -258 | \n \n -646 | \n
| \n Belang in nettoresultaat van overige joint ventures | \n \n 2.396 | \n \n 7.452 | \n
| \n Totaal | \n \n 2.138 | \n \n 6.806 | \n
De vastgoed (in 2023 inclusief de vastgoed joint ventures van Van Wanrooij) joint ventures waarin de Groep participeert hebben in 2023 een omzet gerealiseerd van \u20ac 51 miljoen (2022: \u20ac 65 miljoen). Deze joint ventures hebben in totaal \u20ac 65 miljoen (2022: \u20ac 56 miljoen) aan voorraden (hoofdzakelijk grondposities). Genoemde bedragen betreffen het aandeel van de Groep. De Groep heeft voor \u20ac 11 miljoen (2022: \u20ac 7 miljoen) aan gronden afgenomen van deze joint ventures.\u00a0
In de 'overige joint ventures' worden projecten in combinatie uitgevoerd. Verder bestaat deze post uit een gezamenlijk asfaltbedrijf (AsfaltNu). De Groep heeft voor \u20ac 32 miljoen (2022: \u20ac 23 miljoen) aan asfalt afgenomen van deze joint venture die eind 2020 is opgericht.
In een aantal joint ventures zijn beperkingen gesteld aan dividend uitkeringen. Deze beperkingen hangen veelal samen met de voorrang die aan de aflossing van de schulden van de joint ventures wordt gegeven. De reserves die vanwege deze beperkingen niet vrij uitkeerbaar zijn, bedragen circa \u20ac 10 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen).
De Groep is in 2023 geen (2022: geen) verbintenissen aangegaan met joint ventures in verband met het verstrekken van achtergestelde leningen. Verder heeft de Groep, met uitzondering van de verplichtingen die in toelichting 6.27 en 6.28 en hieronder staan vermeld, geen verplichtingen die gerelateerd zijn aan joint ventures.
De groep heeft in 2022 voor in totaal \u20ac 6 miljoen aan handels- en overige vorderingen op joint ventures (2022: \u20ac 3 miljoen) en voor in totaal \u20ac 3 miljoen aan handels- en overige schulden aan joint ventures opgenomen (2022: \u20ac 4 miljoen). Daarnaast zijn leningen verstrekt aan joint ventures (zie toelichting 6.14).
\nOnderstaande bedragen betreffen het belang van de Groep in het eigen vermogen en het resultaat met betrekking tot voortgezette activiteiten in geassocieerde deelnemingen:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van geassocieerde deelnemingen | \n \n 4.475 | \n \n 4.185 | \n
| \n Aandeel in het netto resultaat van geassocieerde deelnemingen | \n \n 706 | \n \n 263 | \n
| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Verstrekte leningen aan joint ventures | \n \n 9.096 | \n \n 8.742 | \n
| \n Overige duurzame vorderingen | \n \n 1.836 | \n \n 1.022 | \n
| \n Waarborgsommen | \n \n 25.633 | \n \n 0 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 36.565 | \n \n 9.764 | \n
De waarborgsommen vloeien voort uit de acquisitie van Van Wanrooij en zien toe op de reeds uitgevoerde vooruitbetalingen op aankoop gronden waarbij het eigendom nog niet is overgedragen. Voor deze ontwikkelposities zijn ook aanvullende voorbereidingskosten gemaakt en heeft ook een fair value step up plaatsgevonden in het kader van de purchase price allocation. Deze aanvullende kosten en de fair value step up zijn opgenomen onder de voorraden.
De looptijd van de verstrekte leningen voor minder dan 1 jaar bedraagt nihil (2022: \u20ac 1 miljoen), \u20ac 1 miljoen tussen de 1 en 5 jaar (2022: \u20ac 1 miljoen) en voor \u20ac 7 miljoen 5 jaar of meer inclusief onbepaalde looptijd (2022: \u20ac 7 miljoen). De gewogen gemiddelde rentevoet bedraagt circa 4,8% (2022: 1,6%). De vorderingen zijn inbaar en worden onder andere door onderpanden gedekt en door kasstromen uit projecten die door de betreffende joint ventures worden uitgevoerd. De verstrekte leningen zijn beoordeeld op verwachte kredietverliezen. Dit heeft geen materi\u00eble gevolgen voor de waardering gehad.
\nDe joint ventures waarin Heijmans participeert hebben investeringsverplichtingen ter hoogte van \u20ac 23\u00a0miljoen (2022: \u20ac 26 miljoen) (Heijmans aandeel). Dit betreft met name de verwerving van gronden waarop in afzienbare tijd na verwerving woningen gerealiseerd zullen worden.
\nDe joint ventures waarin de Groep participeert hebben voor \u20ac 18 miljoen voorwaardelijke verplichtingen met een significante cash impact ultimo 2023 (2022: geen) en met beperkte cash impact \u20ac 16 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen), in totaal \u20ac 34 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen). Het betreffen met name verplichtingen tot grondafname op het moment dat sprake is van\u00a0bouwvergunning en/of gerealiseerd verkooppercentage. De vermelde bedragen betreffen aandeel van de Groep in de joint ventures.
\nOnderstaande entiteiten zijn in 2023 in de consolidatie betrokken. Entiteiten met een deelnemingspercentage van 100% betreffen dochterondernemingen. De overige entiteiten betreffen gezamenlijke bedrijfsactiviteiten. Niet-significante entiteiten op basis van opbrengsten en dochterondernemingen waarin geen bedrijfsactiviteiten plaatsvinden, zijn in deze lijst om praktische redenen niet weergegeven. Een volledig overzicht van in de consolidatie betrokken dochterondernemingen en overige belangen is gedeponeerd bij het Handelsregister, ten kantore van de Kamer van Koophandel te Eindhoven.
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Heijmans Nederland B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Energie B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Vastgoed B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Vastgoed Deelnemingen B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n V.O.F. Oosterlinge 2, Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Westergouwe V.O.F., Nieuwegein | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n OC Gasthuiskwartier V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Terra Ontwikkeling C.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Woningbouw B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Huizen B.V., Huizen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Bouwcombinatie Gasthuiskwartier V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie HoogDalem V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie Parkstad Zuid V.O.F., Amsterdam | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Zuidplaspolder V.O.F., Rotterdam | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie Nieuw Kralingen V.O.F., Zoetermeer | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Van Wanrooij Bouwontwikkeling B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Bouwbedrijf B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Projectontwikkeling B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Bouwmaterialenhandel Bevers B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Grondbank B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Timmerfabriek B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Commandiet B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Utiliteit B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Utiliteit Metaal B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Hart van Zuid V.O.F., Nieuwegein | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Infrastructuur B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Infra B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Waalensemble V.O.F., Rosmalen | \n \n 33% | \n \n 33% | \n
| \n Dynniq Energy B.V., Nieuwegein | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Facilitair Bedrijf B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Materieel Beheer B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
De balanspost joint ventures en geassocieerde deelnemingen is als volgt opgebouwd:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Joint ventures | \n \n 96.372 | \n \n 68.863 | \n
| \n Geassocieerde deelnemingen | \n \n 4.475 | \n \n 4.185 | \n
| \n Totaal | \n \n 100.847 | \n \n 73.048 | \n
De aansluiting met het eigen vermogen van de door de Groep gehouden belangen in joint ventures, zoals verantwoord in de balans, is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van vastgoed joint ventures | \n \n 75.573 | \n \n 50.023 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van overige joint ventures | \n \n 20.152 | \n \n 18.474 | \n
| \n | \n\n 95.725 | \n \n 68.497 | \n
| \n Negatieve deelnemingen in overige voorzieningen opgenomen | \n \n 647 | \n \n 366 | \n
| \n Totaal | \n \n 96.372 | \n \n 68.863 | \n
Onderstaande bedragen betreffen het belang van de Groep in het resultaat met betrekking tot voortgezette activiteiten in joint ventures:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Belang in nettoresultaat van vastgoed joint ventures | \n \n -258 | \n \n -646 | \n
| \n Belang in nettoresultaat van overige joint ventures | \n \n 2.396 | \n \n 7.452 | \n
| \n Totaal | \n \n 2.138 | \n \n 6.806 | \n
De vastgoed (in 2023 inclusief de vastgoed joint ventures van Van Wanrooij) joint ventures waarin de Groep participeert hebben in 2023 een omzet gerealiseerd van \u20ac 51 miljoen (2022: \u20ac 65 miljoen). Deze joint ventures hebben in totaal \u20ac 65 miljoen (2022: \u20ac 56 miljoen) aan voorraden (hoofdzakelijk grondposities). Genoemde bedragen betreffen het aandeel van de Groep. De Groep heeft voor \u20ac 11 miljoen (2022: \u20ac 7 miljoen) aan gronden afgenomen van deze joint ventures.\u00a0
In de 'overige joint ventures' worden projecten in combinatie uitgevoerd. Verder bestaat deze post uit een gezamenlijk asfaltbedrijf (AsfaltNu). De Groep heeft voor \u20ac 32 miljoen (2022: \u20ac 23 miljoen) aan asfalt afgenomen van deze joint venture die eind 2020 is opgericht.
In een aantal joint ventures zijn beperkingen gesteld aan dividend uitkeringen. Deze beperkingen hangen veelal samen met de voorrang die aan de aflossing van de schulden van de joint ventures wordt gegeven. De reserves die vanwege deze beperkingen niet vrij uitkeerbaar zijn, bedragen circa \u20ac 10 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen).
De Groep is in 2023 geen (2022: geen) verbintenissen aangegaan met joint ventures in verband met het verstrekken van achtergestelde leningen. Verder heeft de Groep, met uitzondering van de verplichtingen die in toelichting 6.27 en 6.28 en hieronder staan vermeld, geen verplichtingen die gerelateerd zijn aan joint ventures.
De groep heeft in 2022 voor in totaal \u20ac 6 miljoen aan handels- en overige vorderingen op joint ventures (2022: \u20ac 3 miljoen) en voor in totaal \u20ac 3 miljoen aan handels- en overige schulden aan joint ventures opgenomen (2022: \u20ac 4 miljoen). Daarnaast zijn leningen verstrekt aan joint ventures (zie toelichting 6.14).
\nOnderstaande bedragen betreffen het belang van de Groep in het eigen vermogen en het resultaat met betrekking tot voortgezette activiteiten in geassocieerde deelnemingen:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van geassocieerde deelnemingen | \n \n 4.475 | \n \n 4.185 | \n
| \n Aandeel in het netto resultaat van geassocieerde deelnemingen | \n \n 706 | \n \n 263 | \n
| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Verstrekte leningen aan joint ventures | \n \n 9.096 | \n \n 8.742 | \n
| \n Overige duurzame vorderingen | \n \n 1.836 | \n \n 1.022 | \n
| \n Waarborgsommen | \n \n 25.633 | \n \n 0 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 36.565 | \n \n 9.764 | \n
De waarborgsommen vloeien voort uit de acquisitie van Van Wanrooij en zien toe op de reeds uitgevoerde vooruitbetalingen op aankoop gronden waarbij het eigendom nog niet is overgedragen. Voor deze ontwikkelposities zijn ook aanvullende voorbereidingskosten gemaakt en heeft ook een fair value step up plaatsgevonden in het kader van de purchase price allocation. Deze aanvullende kosten en de fair value step up zijn opgenomen onder de voorraden.
De looptijd van de verstrekte leningen voor minder dan 1 jaar bedraagt nihil (2022: \u20ac 1 miljoen), \u20ac 1 miljoen tussen de 1 en 5 jaar (2022: \u20ac 1 miljoen) en voor \u20ac 7 miljoen 5 jaar of meer inclusief onbepaalde looptijd (2022: \u20ac 7 miljoen). De gewogen gemiddelde rentevoet bedraagt circa 4,8% (2022: 1,6%). De vorderingen zijn inbaar en worden onder andere door onderpanden gedekt en door kasstromen uit projecten die door de betreffende joint ventures worden uitgevoerd. De verstrekte leningen zijn beoordeeld op verwachte kredietverliezen. Dit heeft geen materi\u00eble gevolgen voor de waardering gehad.
\nDe joint ventures waarin Heijmans participeert hebben investeringsverplichtingen ter hoogte van \u20ac 23\u00a0miljoen (2022: \u20ac 26 miljoen) (Heijmans aandeel). Dit betreft met name de verwerving van gronden waarop in afzienbare tijd na verwerving woningen gerealiseerd zullen worden.
\nDe joint ventures waarin de Groep participeert hebben voor \u20ac 18 miljoen voorwaardelijke verplichtingen met een significante cash impact ultimo 2023 (2022: geen) en met beperkte cash impact \u20ac 16 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen), in totaal \u20ac 34 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen). Het betreffen met name verplichtingen tot grondafname op het moment dat sprake is van\u00a0bouwvergunning en/of gerealiseerd verkooppercentage. De vermelde bedragen betreffen aandeel van de Groep in de joint ventures.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfInvestmentsAccountedForUsingEquityMethodExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F428": { "value": "De balanspost joint ventures en geassocieerde deelnemingen is als volgt opgebouwd:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Joint ventures | \n \n 96.372 | \n \n 68.863 | \n
| \n Geassocieerde deelnemingen | \n \n 4.475 | \n \n 4.185 | \n
| \n Totaal | \n \n 100.847 | \n \n 73.048 | \n
Onderstaande bedragen betreffen het belang van de Groep in het eigen vermogen en het resultaat met betrekking tot voortgezette activiteiten in geassocieerde deelnemingen:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van geassocieerde deelnemingen | \n \n 4.475 | \n \n 4.185 | \n
| \n Aandeel in het netto resultaat van geassocieerde deelnemingen | \n \n 706 | \n \n 263 | \n
Onderstaande entiteiten zijn in 2023 in de consolidatie betrokken. Entiteiten met een deelnemingspercentage van 100% betreffen dochterondernemingen. De overige entiteiten betreffen gezamenlijke bedrijfsactiviteiten. Niet-significante entiteiten op basis van opbrengsten en dochterondernemingen waarin geen bedrijfsactiviteiten plaatsvinden, zijn in deze lijst om praktische redenen niet weergegeven. Een volledig overzicht van in de consolidatie betrokken dochterondernemingen en overige belangen is gedeponeerd bij het Handelsregister, ten kantore van de Kamer van Koophandel te Eindhoven.
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Heijmans Nederland B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Energie B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Vastgoed B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Vastgoed Deelnemingen B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n V.O.F. Oosterlinge 2, Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Westergouwe V.O.F., Nieuwegein | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n OC Gasthuiskwartier V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Terra Ontwikkeling C.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Woningbouw B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Huizen B.V., Huizen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Bouwcombinatie Gasthuiskwartier V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie HoogDalem V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie Parkstad Zuid V.O.F., Amsterdam | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Zuidplaspolder V.O.F., Rotterdam | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie Nieuw Kralingen V.O.F., Zoetermeer | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Van Wanrooij Bouwontwikkeling B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Bouwbedrijf B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Projectontwikkeling B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Bouwmaterialenhandel Bevers B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Grondbank B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Timmerfabriek B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Commandiet B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Utiliteit B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Utiliteit Metaal B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Hart van Zuid V.O.F., Nieuwegein | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Infrastructuur B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Infra B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Waalensemble V.O.F., Rosmalen | \n \n 33% | \n \n 33% | \n
| \n Dynniq Energy B.V., Nieuwegein | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Facilitair Bedrijf B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Materieel Beheer B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
De balanspost joint ventures en geassocieerde deelnemingen is als volgt opgebouwd:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Joint ventures | \n \n 96.372 | \n \n 68.863 | \n
| \n Geassocieerde deelnemingen | \n \n 4.475 | \n \n 4.185 | \n
| \n Totaal | \n \n 100.847 | \n \n 73.048 | \n
De aansluiting met het eigen vermogen van de door de Groep gehouden belangen in joint ventures, zoals verantwoord in de balans, is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van vastgoed joint ventures | \n \n 75.573 | \n \n 50.023 | \n
| \n Aandeel in het vermogen van overige joint ventures | \n \n 20.152 | \n \n 18.474 | \n
| \n | \n\n 95.725 | \n \n 68.497 | \n
| \n Negatieve deelnemingen in overige voorzieningen opgenomen | \n \n 647 | \n \n 366 | \n
| \n Totaal | \n \n 96.372 | \n \n 68.863 | \n
Onderstaande bedragen betreffen het belang van de Groep in het resultaat met betrekking tot voortgezette activiteiten in joint ventures:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Belang in nettoresultaat van vastgoed joint ventures | \n \n -258 | \n \n -646 | \n
| \n Belang in nettoresultaat van overige joint ventures | \n \n 2.396 | \n \n 7.452 | \n
| \n Totaal | \n \n 2.138 | \n \n 6.806 | \n
De vastgoed (in 2023 inclusief de vastgoed joint ventures van Van Wanrooij) joint ventures waarin de Groep participeert hebben in 2023 een omzet gerealiseerd van \u20ac 51 miljoen (2022: \u20ac 65 miljoen). Deze joint ventures hebben in totaal \u20ac 65 miljoen (2022: \u20ac 56 miljoen) aan voorraden (hoofdzakelijk grondposities). Genoemde bedragen betreffen het aandeel van de Groep. De Groep heeft voor \u20ac 11 miljoen (2022: \u20ac 7 miljoen) aan gronden afgenomen van deze joint ventures.\u00a0
In de 'overige joint ventures' worden projecten in combinatie uitgevoerd. Verder bestaat deze post uit een gezamenlijk asfaltbedrijf (AsfaltNu). De Groep heeft voor \u20ac 32 miljoen (2022: \u20ac 23 miljoen) aan asfalt afgenomen van deze joint venture die eind 2020 is opgericht.
In een aantal joint ventures zijn beperkingen gesteld aan dividend uitkeringen. Deze beperkingen hangen veelal samen met de voorrang die aan de aflossing van de schulden van de joint ventures wordt gegeven. De reserves die vanwege deze beperkingen niet vrij uitkeerbaar zijn, bedragen circa \u20ac 10 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen).
De Groep is in 2023 geen (2022: geen) verbintenissen aangegaan met joint ventures in verband met het verstrekken van achtergestelde leningen. Verder heeft de Groep, met uitzondering van de verplichtingen die in toelichting 6.27 en 6.28 en hieronder staan vermeld, geen verplichtingen die gerelateerd zijn aan joint ventures.
De groep heeft in 2022 voor in totaal \u20ac 6 miljoen aan handels- en overige vorderingen op joint ventures (2022: \u20ac 3 miljoen) en voor in totaal \u20ac 3 miljoen aan handels- en overige schulden aan joint ventures opgenomen (2022: \u20ac 4 miljoen). Daarnaast zijn leningen verstrekt aan joint ventures (zie toelichting 6.14).
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Verstrekte leningen aan joint ventures | \n \n 9.096 | \n \n 8.742 | \n
| \n Overige duurzame vorderingen | \n \n 1.836 | \n \n 1.022 | \n
| \n Waarborgsommen | \n \n 25.633 | \n \n 0 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 36.565 | \n \n 9.764 | \n
De waarborgsommen vloeien voort uit de acquisitie van Van Wanrooij en zien toe op de reeds uitgevoerde vooruitbetalingen op aankoop gronden waarbij het eigendom nog niet is overgedragen. Voor deze ontwikkelposities zijn ook aanvullende voorbereidingskosten gemaakt en heeft ook een fair value step up plaatsgevonden in het kader van de purchase price allocation. Deze aanvullende kosten en de fair value step up zijn opgenomen onder de voorraden.
De looptijd van de verstrekte leningen voor minder dan 1 jaar bedraagt nihil (2022: \u20ac 1 miljoen), \u20ac 1 miljoen tussen de 1 en 5 jaar (2022: \u20ac 1 miljoen) en voor \u20ac 7 miljoen 5 jaar of meer inclusief onbepaalde looptijd (2022: \u20ac 7 miljoen). De gewogen gemiddelde rentevoet bedraagt circa 4,8% (2022: 1,6%). De vorderingen zijn inbaar en worden onder andere door onderpanden gedekt en door kasstromen uit projecten die door de betreffende joint ventures worden uitgevoerd. De verstrekte leningen zijn beoordeeld op verwachte kredietverliezen. Dit heeft geen materi\u00eble gevolgen voor de waardering gehad.
\nDe joint ventures waarin Heijmans participeert hebben investeringsverplichtingen ter hoogte van \u20ac 23\u00a0miljoen (2022: \u20ac 26 miljoen) (Heijmans aandeel). Dit betreft met name de verwerving van gronden waarop in afzienbare tijd na verwerving woningen gerealiseerd zullen worden.
\nDe joint ventures waarin de Groep participeert hebben voor \u20ac 18 miljoen voorwaardelijke verplichtingen met een significante cash impact ultimo 2023 (2022: geen) en met beperkte cash impact \u20ac 16 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen), in totaal \u20ac 34 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen). Het betreffen met name verplichtingen tot grondafname op het moment dat sprake is van\u00a0bouwvergunning en/of gerealiseerd verkooppercentage. De vermelde bedragen betreffen aandeel van de Groep in de joint ventures.
\nOnderstaande entiteiten zijn in 2023 in de consolidatie betrokken. Entiteiten met een deelnemingspercentage van 100% betreffen dochterondernemingen. De overige entiteiten betreffen gezamenlijke bedrijfsactiviteiten. Niet-significante entiteiten op basis van opbrengsten en dochterondernemingen waarin geen bedrijfsactiviteiten plaatsvinden, zijn in deze lijst om praktische redenen niet weergegeven. Een volledig overzicht van in de consolidatie betrokken dochterondernemingen en overige belangen is gedeponeerd bij het Handelsregister, ten kantore van de Kamer van Koophandel te Eindhoven.
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Heijmans Nederland B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Energie B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Vastgoed B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Vastgoed Deelnemingen B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n V.O.F. Oosterlinge 2, Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Westergouwe V.O.F., Nieuwegein | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n OC Gasthuiskwartier V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Terra Ontwikkeling C.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Woningbouw B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Huizen B.V., Huizen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Bouwcombinatie Gasthuiskwartier V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie HoogDalem V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie Parkstad Zuid V.O.F., Amsterdam | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Zuidplaspolder V.O.F., Rotterdam | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie Nieuw Kralingen V.O.F., Zoetermeer | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Van Wanrooij Bouwontwikkeling B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Bouwbedrijf B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Projectontwikkeling B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Bouwmaterialenhandel Bevers B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Grondbank B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Timmerfabriek B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Commandiet B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Utiliteit B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Utiliteit Metaal B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Hart van Zuid V.O.F., Nieuwegein | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Infrastructuur B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Infra B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Waalensemble V.O.F., Rosmalen | \n \n 33% | \n \n 33% | \n
| \n Dynniq Energy B.V., Nieuwegein | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Facilitair Bedrijf B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Materieel Beheer B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
Het saldo van de uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen uit hoofde van tijdelijke verschillen tussen de fiscale en commerci\u00eble waardering van balansposten alsmede de waardering van opgenomen voorwaartse verliesverrekening is als volgt samengesteld:
| \n | \n\n Vorderingen | \n \n Schulden | \n \n Per saldo | \n |||
| \n | \n\n 31 december | \n \n 31 december | \n \n 31 december | \n |||
| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Materi\u00eble vaste activa | \n \n 2.511 | \n \n 2.767 | \n \n - | \n \n - | \n \n 2.511 | \n \n 2.767 | \n
| \n Voorraden | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 29.149 | \n \n 0 | \n \n -29.149 | \n \n 0 | \n
| \n Gebruiksrechten geleasede activa | \n \n 23.915 | \n \n 18.831 | \n \n 23.119 | \n \n 18.118 | \n \n 796 | \n \n 713 | \n
| \n Immateri\u00eble activa | \n \n - | \n \n - | \n \n 1.644 | \n \n 756 | \n \n -1.644 | \n \n -756 | \n
| \n Personeelsbeloningen | \n \n 4.679 | \n \n 4.780 | \n \n - | \n \n - | \n \n 4.679 | \n \n 4.780 | \n
| \n Overige items | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Waarde van opgenomen verliesverrekening | \n \n 13.266 | \n \n 20.943 | \n \n - | \n \n - | \n \n 13.266 | \n \n 20.943 | \n
| \n Belastingvorderingen en -verplichtingen | \n \n 44.371 | \n \n 47.321 | \n \n 53.912 | \n \n 18.874 | \n \n -9.541 | \n \n 28.447 | \n
| \n Saldering van belastingvorderingen en -verplichtingen | \n \n -24.662 | \n \n -18.874 | \n \n -24.662 | \n \n -18.874 | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Saldo belastingvorderingen en -verplichtingen | \n \n 19.709 | \n \n 28.447 | \n \n 29.250 | \n \n 0 | \n \n -9.541 | \n \n 28.447 | \n
Het verloop in 2023 inzake het saldo van de uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen is als volgt:
\n| \n | \n\n Saldo per 31 december 2022 | \n \n Opgenomen in belastinglast | \n \n Opgenomen in niet gerealiseerde resultaten | \n \n Overige mutaties | \n \n Saldo per 31 december 2023 | \n
| \n Materi\u00eble vaste activa | \n \n 2.767 | \n \n -256 | \n \n - | \n \n - | \n \n 2.511 | \n
| \n Voorraden | \n \n 0 | \n \n 2.506 | \n \n 0 | \n \n -31.655 | \n \n -29.149 | \n
| \n Gebruiksrechten geleasede activa/ leaseverplichtingen | \n \n 713 | \n \n 83 | \n \n - | \n \n - | \n \n 796 | \n
| \n Immateri\u00eble activa | \n \n -756 | \n \n 763 | \n \n 0 | \n \n -1.651 | \n \n -1.644 | \n
| \n Personeelsbeloningen | \n \n 4.780 | \n \n -2.200 | \n \n 2.099 | \n \n 0 | \n \n 4.679 | \n
| \n Overige items | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Waarde van opgenomen verliesverrekening | \n \n 20.943 | \n \n -7.677 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 13.266 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Totaal | \n \n 28.447 | \n \n -6.781 | \n \n 2.099 | \n \n -33.306 | \n \n -9.541 | \n
Het verloop in 2022 inzake het saldo van de uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen is als volgt:
\n| \n | \n\n Saldo per 31 december 2021 | \n \n Opgenomen in belastinglast | \n \n Opgenomen in niet gerealiseerde resultaten | \n \n Overige mutaties | \n \n Saldo per 31 december 2022 | \n
| \n Materi\u00eble vaste activa | \n \n 2.979 | \n \n -212 | \n \n - | \n \n - | \n \n 2.767 | \n
| \n Voorraden | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Gebruiksrechten geleasede activa/ leaseverplichtingen | \n \n 609 | \n \n 104 | \n \n - | \n \n - | \n \n 713 | \n
| \n Immateri\u00eble activa | \n \n -1.328 | \n \n 985 | \n \n 0 | \n \n -413 | \n \n -756 | \n
| \n Personeelsbeloningen | \n \n 5.354 | \n \n -587 | \n \n 13 | \n \n 0 | \n \n 4.780 | \n
| \n Overige items | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Waarde van opgenomen verliesverrekening | \n \n 25.509 | \n \n -4.759 | \n \n 0 | \n \n 193 | \n \n 20.943 | \n
| \n Totaal | \n \n 33.123 | \n \n -4.469 | \n \n 13 | \n \n -220 | \n \n 28.447 | \n
Ultimo 2023 bedraagt de gewaardeerde verliescompensatie \u20ac 13,3 miljoen (2022: \u20ac 20,9 miljoen). De gewaardeerde verliescompensatie heeft nagenoeg geheel betrekking op de verliescompensatie van de Nederlandse fiscale eenheid Heijmans NV. De verrekening van de fiscale verliezen is per 1 januari 2022 aangepast. Op basis van de nieuwe verliesverrekeningsregels zijn met ingang van het boekjaar 2022 winsten boven \u20ac 1 miljoen nog maar voor 50% verrekenbaar met verliezen uit het verleden. Daartegenover staat dat op basis van de nieuwe verliesverrekeningsregels met ingang van het boekjaar 2022 alle verliezen onbeperkt voorwaarts verrekenbaar zijn met toekomstige winsten.
Een uitgestelde belastingvordering wordt opgenomen voor zover het op basis van prognoses waarschijnlijk is dat er in de toekomst voldoende belastbare winsten beschikbaar zullen zijn die voor de realisatie van de actiefpost kunnen worden aangewend. Het merendeel van de activiteiten presteert volgens plan. De prognoses zijn gebaseerd op de orderportefeuille, het businessplan 2024 en de meerjarenprognose, die ook de basis vormen voor de bepaling van de realiseerbare waarde van de goodwill (impairmenttests). De gemiddelde EBIT-marge van de Nederlandse fiscale eenheid wordt in de meerjarenprognose verondersteld licht te groeien. Inherent aan de waardering van de uitgestelde belastingvorderingen is dat de verrekenbaarheid afhankelijk is van het realiseren van het businessplan 2024 en de meerjarenprognose, die de beste inschatting van de Groep is. Uitgaand van de geprognosticeerde resultaten voor de jaren 2024 tot en met 2026 en het geldende tarief van 25,8% zijn er voor deze jaren voldoende belastbare winsten beschikbaar voor de realisatie van de per 31 december 2023 gewaardeerde actiefpost.
Het salderen van uitgestelde belastingvorderingen met uitgestelde belastingverplichtingen is toegestaan zolang er een wettelijk afdwingbaar recht is om de huidige belastingvorderingen te salderen met de huidige belastingverplichtingen, samen met de intentie om dit te doen, en de uitgestelde belastingen betrekking hebben op winstbelastingen geheven door dezelfde belastingautoriteit voor dezelfde entiteit of voor dezelfde fiscale eenheid. De uitgestelde belastingvordering is niet gesaldeerd met de uitgestelde belastingverplichting omdat deze niet toerekenbaar zijn aan dezelfde fiscale eenheid.
Het verloop van de uitgestelde belastingvorderingen is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Stand per 1 januari | \n \n 20.943 | \n \n 25.509 | \n
| \n Impact tariefswijziging | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Correctie voorgaand boekjaar | \n \n -210 | \n \n 193 | \n
| \n Last over het boekjaar | \n \n -8.450 | \n \n -9.341 | \n
| \n Waarderen niet eerder gewaardeerde verliezen | \n \n 983 | \n \n 4.582 | \n
| \n Impact nieuwe verliesverrekeningsregels | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 13.266 | \n \n 20.943 | \n
Bij de bepaling van de omvang van de uitgestelde belastingverplichtingen is de fiscale waardering van het onderhanden werk (inclusief woningbouwprojecten) in Nederland gelijkgesteld aan de IFRS-waardering.\u00a0
In geval van tijdelijke verschillen, die ontstaan bij dochtermaatschappijen en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten en joint ventures, worden uitgestelde belastingvorderingen of -verplichtingen opgenomen. In 2023 heeft Heijmans de overname van Van Wanrooij afgerond. De toepassing van IFRS 3 heeft geresulteerd in de re\u00eble waarde aanpassing van immateri\u00eble activa (\u20ac 6 miljoen) en voorraden en strategische gronden\u00a0(\u20ac 123 miljoen bij Heijmans en \u20ac 19 miljoen bij joint ventures, in totaal\u00a0\u20ac 142 miljoen). Dit positieve verschil van \u20ac 148 miljoen met de boekwaarde van de overgenomen activa leidt tot een verhoging van de belastinggrondslag van die activa. De toekomstige omkering van dit verschil geeft aanleiding tot een uitgestelde belastingverplichting van in totaal \u20ac 38 miljoen, waarvan \u20ac 33 miljoen bij Heijmans en \u20ac 5 miljoen bij joint ventures geactiveerd op de openingsbalans van september 2023.\u00a0
Het merendeel van de uitgestelde belastingverplichtingen heeft een looptijd van meer dan 1 jaar.
Niet in de balans gewaardeerde fiscale verliezen
Ultimo 2023 bedragen de niet in de balans gewaardeerde fiscale verliezen \u20ac 44,8 miljoen (2022: \u20ac 43,4 miljoen). Dit heeft met name betrekking op de in 2022 geacquireerde Dynniq Energy BV (2023: \u20ac 1,7 miljoen) en 3 buitenlandse dochtervennootschappen (in Belgi\u00eb en Duitsland) waar geen operationele activiteiten in plaatsvinden (2023: \u20ac 42,6 miljoen). Deze niet gewaardeerde fiscale verliezen zijn onbeperkt verrekenbaar en verlopen niet.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfDeferredTaxesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E444": { "value": "\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Strategische grondposities | \n \n 158.583 | \n \n 78.518 | \n
| \n Woningen in voorbereiding en in aanbouw | \n \n 208.082 | \n \n 80.358 | \n
| \n Overige voorraden | \n \n 22.527 | \n \n 13.981 | \n
| \n Totaal | \n \n 389.192 | \n \n 172.857 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Boekwaarde van de voorraden die zijn verpand als zekerheid | \n \n 42.015 | \n \n 39.104 | \n
Strategische grondposities
Strategische grondposities worden gewaardeerd tegen kostprijs of lagere netto realiseerbare waarde. De netto realiseerbare waarde van deze posities kan zijn de directe opbrengstwaarde of de indirecte opbrengstwaarde. De netto realiseerbare waarde is gebaseerd op de verwachte wijze en tijdslijnen van realisatie, en is derhalve in de meeste gevallen gebaseerd op een indirecte opbrengstwaarde-methodiek. De indirecte opbrengstwaarde is de geschatte opbrengst in het kader van de normale bedrijfsvoering minus de geschatte kosten van voltooiing en verkoop, waarbij de verwachte kasstromen veelal contant worden gemaakt tegen een disconteringsvoet van 5%, tenzij in een samenwerking bijvoorbeeld als gevolg van gunstige financieringsafspraken een ander percentage is afgesproken. Bij het bepalen van de disconteringsvoet wordt rekening gehouden met de verwachte vermogensstructuur, operationele risico\u2019s en Heijmans- of projectspecifieke omstandigheden.
Bij de bepaling van de indirecte opbrengstwaarde wordt gebruikgemaakt van beoordelingen en schattingen. Hierbij worden onzekerheden die betrekking hebben op strategische grondposities, zoals demografische ontwikkelingen, ligging, invulling en uitwerking van ontwikkelplannen en bestuurlijke besluitvorming, zoveel mogelijk locatiespecifiek, meegenomen. Dit resulteert per locatie in een verwachte ontwikkeling van de grond- en woningprijzen en overige variabelen, die uiteindelijk bepalend zijn voor de indirecte opbrengstwaarde. De Groep voert twee keer per jaar een interne integrale beoordeling van de waardering van de grondposities uit.
Het risico op afwijkingen ten opzichte van beoordelingen en schattingen is in het algemeen groter bij strategische grondposities zonder bestemmingsplan dan bij grondposities met bestemmingsplan, waarbij het risico op afwijkingen verder toeneemt naarmate het naar verwachting langer duurt voordat een begin wordt gemaakt met de ontwikkeling.
In 2023 is de netto realiseerbare waarde van strategische grondposities berekend en deze is vergeleken met de boekwaarde. Dit heeft niet geresulteerd in een afwaardering (2022: nihil). Eveneens heeft er geen afwaardering in een joint venture plaatsgevonden (in 2022: \u20ac 4,1 miljoen).\u00a0
Voor nadere toelichting op de verpanding van grondposities in relatie tot de financieringsafspraken wordt verwezen naar toelichting 6.22.
De voorraad bevat in 2023 voor \u20ac 9,7 miljoen (2022: nihil) een aantal woningen die gereed zijn / opgeleverd, maar nog niet zijn verkocht.
Looptijd
De posten 'Strategische grondposities' en 'Woningen in voorbereiding en in aanbouw' hebben in beginsel een looptijd langer dan 12 maanden na balansdatum (grotendeels 2 tot 10 jaar). De overige posten hebben in beginsel een looptijd korter dan 12 maanden.
Impact Van Wanrooij acquisitie
Met de acquisitie van Van Wanrooij heeft Heijmans de voorraad ontwikkelposities met circa 14.000 woningen uitgebreid verdeeld over strategische grondposities en woningen in voorbereiding en in aanbouw. In het kader van de purchase price allocation zijn de ontwikkelposities gewaardeerd op marktwaarde. De totale voorraad ontwikkelposities is een marktwaarde per 5 september toegekend van\u00a0\u20ac 259 miljoen, hetgeen een 'fair value step up' betekende van\u00a0\u20ac 142 miljoen per die datum. Deze\u00a0\u20ac 259 miljoen is deels on balance verwerkt (in consolidatie) en deels off balance (in joint ventures). Tevens bestaat de voorraad ontwikkelposities ook deels uit onderhanden werk standen en is deze deels geclassificeerd onder de waarborgsommen. Voor een specificatie van deze posten wordt verwezen naar de tabel in paragraaf 6.2.
Tussen 5 september en 31 december zijn de strategische grondposities uitgebreid met\u00a0\u20ac 9 miljoen tot\u00a0\u20ac 68 miljoen. De Van Wanrooij acquisitie verklaart daarmee het grootste deel\u00a0van de stijging van de strategische grondposities met\u00a0\u20ac 80 miljoen. De woningen in voorbereiding en in aanbouw zijn in dezelfde periode met\u00a0\u20ac 18 miljoen gedaald tot\u00a0\u20ac 139 miljoen. De daling kwam deels (\u20ac 8,7 miljoen) door het hoge aantal transporten van woningen in deze periode en deels (\u20ac9,7 mijoen) door de gedeeltelijke vrijval van de fair value step up. De totale woningen in voorbereiding en in aanbouw stegen in 2023 met\u00a0\u20ac 128 miljoen en dit bedrag werd dus meer dan volledig verklaard door de overname van Van Wanrooij.
Gevestigde zekerheden
Bij de herfinanciering in 2023 zijn er geen wijzigingen overeen gekomen in het zekerhedenpakket dat is verstrekt aan financiers. Deze zekerheden zijn vastgelegd in pandaktes, waarbij een zogenaamde intercreditor agreement regelt in welke situaties en op welke wijze zekerheden uitgewonnen kunnen worden. Zo lang Heijmans blijft voldoen aan de bancaire convenanten, waaronder de financi\u00eble convenanten (zie 6.22c), zijn deze situaties niet aan de orde.
De gevestigde zekerheden bestaan uit de verpanding van de debiteuren, de bankrekeningen en eventuele verzekeringsbaten. Dit criterium geldt uitsluitend voor zover Heijmans 100% eigenaar is van de betreffende vennootschappen en gemeten naar omzet dient tenminste 95% van de omzet vertegenwoordigd te zijn door de dochtervennootschappen die de financiering mede ondertekenen (de zogenaamde 'guarantor cover').Tot slot hebben de financiers op enkele historische grondposities met een boekwaarde ultimo 2023 van \u20ac 42 miljoen hypothecaire zekerheden gevestigd. Deze zekerheden vallen vrij naarmate de grondposities tot ontwikkeling komen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfInventoriesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F452": { "value": "\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Uitgevoerde en aan klanten overgedragen prestatieverplichtingen (praktisch gezien bestaat deze post uit gerealiseerde opbrengsten naar rato van de voortgang) | \n \n 3.593.067 | \n \n 3.057.297 | \n
| \n af: Gedeclareerde termijnen | \n \n -3.758.456 | \n \n -3.183.062 | \n
| \n Saldo onderhanden werken | \n \n -165.389 | \n \n -125.765 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Onderhanden werk debet (positief saldo onderhanden werk) | \n \n 139.215 | \n \n 95.645 | \n
| \n Onderhanden werk credit (negatief saldo onderhanden werk) | \n \n -304.604 | \n \n -221.410 | \n
| \n Saldo onderhanden werken | \n \n -165.389 | \n \n -125.765 | \n
De post 'Onderhanden werken credit' betreft de verplichting om werkzaamheden voor klanten in verband met projecten uit te voeren waarvoor de Groep een vergoeding heeft ontvangen van de klant (of de klant het bedrag verschuldigd is). Dit betekent in de praktijk dat de aan de klant gefactureerde bedragen hoger zijn dan de opbrengsten die op het project zijn gerealiseerd, ofwel per saldo voorgefinancierd zijn door de klant. Deze post bedraagt eind 2023 \u20ac 305 miljoen (2022: \u20ac 221 miljoen).
De posten onderhanden werken debet en credit hebben overwegend een looptijd korter dan 12 maanden.
In de posten onderhanden werken debet en credit zijn geen posten van belang opgenomen met betrekking tot marginale kosten om een contract te verkrijgen of te vervullen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfDeferredIncomeExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F460": { "value": "\nHandels- en overige vorderingen worden gepresenteerd onder aftrek van bijzondere waardeverminderingsverliezen, op de nog te factureren omzet afgesloten projecten is geen materi\u00eble bijzondere waardevermindering in mindering gebracht. De bijzondere waardevermindering voor verwachte oninbaarheid is in de winst-en-verliesrekening opgenomen onder de beheerkosten. Ultimo 2023 is in de handelsvorderingen begrepen een voorziening van \u20ac 0,8 miljoen voor waardeverminderingen van handelsvorderingen (2022: \u20ac 0,6 miljoen). Voor een verloopoverzicht van deze voorziening, zie toelichting 6.26 Financi\u00eble risico's en beheer.
Kredietrisico
Kredietrisico is het risico van financieel verlies voor de Groep indien een partij waar Heijmans een vordering op heeft de aangegane contractuele verplichtingen niet nakomt. Kredietrisico\u2019s vloeien met name voort uit vorderingen op klanten en consortiumpartners. Ook leveranciers worden beoordeeld op kredietwaardigheid, in dat geval gaat het primair om het risico van leveringszekerheid.
Ten aanzien van projectontwikkeling in de woningbouw is het kredietrisico beperkt, aangezien toekomstige bewoners slechts de nieuwe woning kunnen betrekken indien aan alle verplichtingen is voldaan en er gedurende de fase van aanbouw sprake is van voorfinanciering. Bij ontwikkelingstransacties in het kader van commercieel vastgoed, bouwopdrachten en infrastructurele projecten wordt de kredietwaardigheid beoordeeld en kunnen extra zekerheden gevraagd worden. Extra zekerheden zijn met name van belang bij turnkey afnames (betaling achteraf), echter, normaliter zijn ook transacties in het 'business to business' segment voorgefinancierd. Met name binnen Infra en bij utilitaire bouw voert Heijmans veel opdrachten uit voor overheden waarvoor het kredietrisico als zeer beperkt wordt ingeschat. Binnen deze bedrijfsstromen is in diverse grote, integrale projecten sprake van consortium vorming. Hoe specifieker de kennis van de consortium partner, hoe meer belang wordt gehecht aan de kredietwaardigheid van de partner. In dat geval is onvoldoende kredietwaardigheid een uitsluitingscriterium, aangezien een financi\u00eble waarborg geen waarborg biedt voor het eventueel wegvallen van noodzakelijke kennis.
De kredietwaardigheidsbeoordeling is onderdeel van de standaardprocedure. Hierbij wordt gebruik gemaakt van bedrijfsspecifieke rapportages van kredietbeoordelaars. Het kredietrisico wordt beperkt door voorfinancierings- en termijnregelingen. Indien dat nodig wordt geacht, kunnen risico's bij een kredietverzekeraar worden ondergebracht.
Gezien het grote aantal opdrachtgevers en het belangrijke aandeel van particulieren en overheden hierin, is geen sprake van een risicovolle concentratie van kredietrisico's.
De liquide middelen en\u00a0equivalenten worden aangehouden bij diverse op kredietwaardigheid beoordeelde banken. Het kredietrisico wordt verder beperkt door de cash zoveel mogelijk te concentreren binnen een cash pool, waarvan het cumulatieve saldo gedurende het jaar overwegend negatief is.
De boekwaarde van de financi\u00eble bezittingen waarover kredietrisico wordt gelopen, is als volgt te specificeren:
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 36.565 | \n \n 9.764 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 40.384 | \n \n 237.012 | \n
| \n Onderhanden werken debet | \n \n 139.215 | \n \n 95.645 | \n
| \n Handels- en overige vorderingen | \n \n 229.226 | \n \n 239.367 | \n
| \n Totaal | \n \n 445.390 | \n \n 581.788 | \n
Verstrekte leningen bestaan met name uit door de Groep verstrekte leningen aan samenwerkingsverbanden waarin wordt deelgenomen.
Debiteuren ouderdom en voorziening
Vorderingen zijn beoordeeld op verwachte kredietverliezen. De ouderdom van openstaande debiteuren zonder bijzondere waardevermindering, na vervaldatum factuur, is als volgt:
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n < 30 dagen | \n \n 6.229 | \n \n 18.104 | \n
| \n 30-60 dagen | \n \n 2.230 | \n \n 1.758 | \n
| \n 60-90 dagen | \n \n 1.313 | \n \n 1.543 | \n
| \n > 90 dagen - \u2264 1 jaar | \n \n 2.620 | \n \n 528 | \n
| \n > 1 jaar | \n \n 1.817 | \n \n 2.658 | \n
| \n Totaal | \n \n 14.209 | \n \n 24.591 | \n
Inclusief de niet vervallen debiteuren en debiteuren die een bijzondere waardevermindering hebben ondergaan, bedraagt het saldo aan handelsvorderingen ultimo 2023 \u20ac 196 miljoen (2022: \u20ac 201 miljoen).
Van de overige financi\u00eble bezittingen zijn de vervaldata niet overschreden.
Voorziening debiteuren
Handelsvorderingen worden gepresenteerd na aftrek van bijzondere waardeverminderingen in verband met dubieuze debiteuren. Het verloop van de voorziening is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Stand per 1 januari | \n \n 612 | \n \n 4.121 | \n
| \n Toevoegingen | \n \n 393 | \n \n 117 | \n
| \n Onttrekkingen | \n \n -244 | \n \n -244 | \n
| \n Vrijval | \n \n 108 | \n \n -3.382 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 869 | \n \n 612 | \n
Handels- en overige vorderingen worden gepresenteerd onder aftrek van bijzondere waardeverminderingsverliezen, op de nog te factureren omzet afgesloten projecten is geen materi\u00eble bijzondere waardevermindering in mindering gebracht. De bijzondere waardevermindering voor verwachte oninbaarheid is in de winst-en-verliesrekening opgenomen onder de beheerkosten. Ultimo 2023 is in de handelsvorderingen begrepen een voorziening van \u20ac 0,8 miljoen voor waardeverminderingen van handelsvorderingen (2022: \u20ac 0,6 miljoen). Voor een verloopoverzicht van deze voorziening, zie toelichting 6.26 Financi\u00eble risico's en beheer.
\nHeijmans beschikt over diverse financieringsarrangementen, zowel op groepsniveau als op projectniveau. Qua omvang het meest materieel is de gesyndiceerde bankfinanciering. Deze faciliteit is in 2023 met het oog op en direct voorafgaand aan de acquisitie van Van Wanrooij uitgebreid en verlengd. De oorspronkelijke financiering van \u20ac 117,5 miljoen was gecommitteerd tot en met eind 2025. De nieuwe financiering is met \u20ac 140 miljoen uitgebreid tot \u20ac 257,5 miljoen en loopt tot 1 september 2028 en bestaat uit de volgende onderdelen:
- Term Loan ter hoogte van \u20ac 80 miljoen die lineair afgelost wordt in 4 jaar en waarvan ultimo 2023 \u20ac 75 miljoen resteert (zie 6.22a).
- Revolving credit facility ter hoogte van \u20ac 177,5 miljoen, waarvan\u00a0\u20ac 30 miljoen in de vorm van een rekening courant faciliteit (zie 6.22b).
Gevestigde zekerheden
Bij de herfinanciering in 2023 zijn er geen wijzigingen overeen gekomen in het zekerhedenpakket dat is verstrekt aan financiers. Deze zekerheden zijn vastgelegd in pandaktes, waarbij een zogenaamde intercreditor agreement regelt in welke situaties en op welke wijze zekerheden uitgewonnen kunnen worden. Zo lang Heijmans blijft voldoen aan de bancaire convenanten, waaronder de financi\u00eble convenanten (zie 6.22c), zijn deze situaties niet aan de orde.
De gevestigde zekerheden bestaan uit de verpanding van de debiteuren, de bankrekeningen en eventuele verzekeringsbaten. Dit criterium geldt uitsluitend voor zover Heijmans 100% eigenaar is van de betreffende vennootschappen en gemeten naar omzet dient tenminste 95% van de omzet vertegenwoordigd te zijn door de dochtervennootschappen die de financiering mede ondertekenen (de zogenaamde 'guarantor cover').Tot slot hebben de financiers op enkele historische grondposities met een boekwaarde ultimo 2023 van \u20ac 42 miljoen hypothecaire zekerheden gevestigd. Deze zekerheden vallen vrij naarmate de grondposities tot ontwikkeling komen.
De totale samenstelling van de rentedragende leningen en overige financieringsverplichtingen is als volgt:
x \u20ac 1.000
| \n 31 december 2023 | \n \n Langlopend deel | \n \n Kortlopend deel | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 53.786 | \n \n 20.000 | \n \n 73.786 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 10.465 | \n \n 1.689 | \n \n 12.154 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 1.233 | \n \n 134 | \n \n 1.367 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 65.484 | \n \n 21.823 | \n \n 87.307 | \n
x \u20ac 1.000
| \n 31 december 2022 | \n \n Langlopend deel | \n \n Kortlopend deel | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 10.049 | \n \n 1.690 | \n \n 11.739 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.087 | \n \n 134 | \n \n 2.221 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 12.136 | \n \n 1.824 | \n \n 13.960 | \n
De overname van Van Wanrooij heeft tot gevolg gehad dat Heijmans per saldo van een netto kaspositie naar een netto schuld positie is gegaan. Concreet hield dit in dat de gesyndiceerde bankfinanciering na enkele jaren weer aangesproken diende te worden. De mate waarin de financiering aangesproken dient te worden hangt bij een bouwbedrijf sterk af van de werkkapitaalontwikkeling die binnen een jaar sterk kan fluctueren als gevolg van een seizoenspatroon. Bij de herfinanciering in het kader van de overname is onderscheid gemaakt tussen een Term Loan en een revolving credit facility, aangezien de revolving credit facility meer flexibiliteit biedt om de fluctuaties in het werkkapitaal op te kunnen vangen. Voor het deel dat naar verwachting gedurende het hele jaar dient te worden opgenomen is een acquisitiefinanciering in de vorm van een Term Loan afgesloten.
De Term Loan is in gelijke delen verstrekt door ABN Amro, ING en Rabobank. De Term Loan had bij de overname een omvang van\u00a0\u20ac 80 miljoen en dient in 4 jaar lineair op kwartaalbasis te worden afgelost. De eerste aflossing heeft plaatsgevonden op 31 december 2023, waardoor de uitstaande som ultimo 2023\u00a0\u20ac 75 miljoen bedraagt, waarop \u20ac 1 miljoen aan gekapitaliseerde financieringskosten in mindering zijn gebracht. Qua rentecondities is sprake van 3-maands Euribor basisrente te vermeerderen met een marge-opslag die afhankelijk is van de uitkomst op de Leverage ratio en tussen de 2.0% en 3.0 % ('margin grid') ligt. Indien de Leverage ratio kleiner is dan 0,5 - hetgeen gold voorafgaand aan de acquisitie - geldt de laagste trede. In 2023, en naar verwachting ook in 2024, zal de uitkomst van de Leverage ratio zich naar verwachting in een range van 0.5 tot 1.5 bevinden. De marge-opslag zal in dat geval 2.25% of 2.50% bedragen. Op de Term Loan mag Heijmans te allen tijde vrijwillig vroegtijdig aflossen.
\nDe revolving credit facility bedroeg ultimo 2023 \u20ac 177,5 miljoen. Dit bedrag is volledig gecommitteerd tot 1 september 2028 met dien verstande dat vanaf 30 september 2027 het totale commitment in vier kwartalen lineair wordt teruggebracht naar\u00a0\u20ac 150 miljoen. Van deze faciliteit is \u20ac 30 miljoen verstrekt in de vorm van een gecommitteerde\u00a0rekening courant faciliteit bij ING Bank. Het resterende deel van de revolving credit facility is voor \u20ac 52,5 miljoen verstrekt\u00a0door ABN Amro Bank en Rabobank (elk) en voor \u20ac 42,5 miljoen door ING Bank. Kenmerk van de revolving credit facility (en daarmee de rekening courant faciliteit) is dat deze faciliteit naar gelang de behoefte gebruikt kan worden. Het revolverende karakter zorgt ervoor dat afgeloste bedragen in de toekomst opnieuw ter beschikking staan binnen de grenzen van het totale commitment, waarmee Heijmans in staat is de werkkapitaalfluctuaties gedurende het jaar op te vangen.
Qua rentecondities is sprake van 1-maands Euribor basisrente te vermeerderen met een marge-opslag die afhankelijk is van de uitkomst op de Leverage ratio en tussen de 1.9% en 2.9% % ligt. In 2023, en naar verwachting ook in 2024, zal de marge-opslag 2.15% of 2.40% bedragen. Op het niet gebruikte deel van de revolving credit facility is een bereidstellingsprovisie van toepassing die gekoppeld is aan de te betalen marge-opslag. De revolving credit facility kan te allen tijde vrijwillig vroegtijdig worden ingeperkt.
Aan de margin grid is een bonus malus systematiek van plus of min 5 basispunten gekoppeld op basis van 4 duurzaamheidscriteria. Hiermee zet Heijmans haar duurzaamheidsambities extra kracht bij door zich te committeren om jaarlijks te verbeteren qua hoeveelheid uitstoot (CO2-emissie), aantal ongevallen (daling IF rate), gemiddelde CO2-emissie van opgeleverde woningen, en het aandeel van elektrische personenauto\u2019s in het totale wagenpark. Ultimo 2023 zijn 2 van de 4 criteria behaald, hetgeen tot gevolg heeft dat een malus van 2,5 basispunten is behaald en de van toepassing zijnde marge begin 2024 is vastgesteld op 212,5 basispunten voor de revolving credit facility en 222,5 basispunten voor de Term Loan. De targets die in 2023 niet behaald werd, waren de CO2-reductie van Heijmans als geheel en het aspect veiligheid. Gestreefd werd naar een CO2-reductie van 25% ten opzichte van 2020 in absolute uitstoot, en deze kwam net iets lager uit op 24,6%. De IF-rate als maatstaf voor veiligheid steeg in 2023 waar een daling was beoogd.\u00a0
Opgemerkt wordt dat Heijmans ten tijde van de acquisitie van Van Wanrooij nog onvoldoende beeld had van de score van Van Wanrooij op de afgesproken duurzaamheidscriteria. In dat kader is afgesproken dat Heijmans tot en met de jaarcijfers van 2024 de tijd heeft om deze scores in kaart te brengen, en op basis daarvan met de banken aangepaste doelstellingen overeen te komen inclusief de bijdrage van Van Wanrooij.
Op de gesyndiceerde faciliteit zijn diverse convenanten van toepassing, bestaande uit informatieverplichtingen, algemene verplichtingen en financi\u00eble minimum vereisten (de zogenaamde financi\u00eble convenanten). Indien niet aan de financi\u00eble convenanten wordt voldaan is de faciliteit direct opeisbaar. Voor de financi\u00eble convenanten geldt dat de gerapporteerde cijfers op basis van IFRS het uitgangspunt vormen. Voor bepaalde zaken dienen er correcties doorgevoerd te worden, bijvoorbeeld indien projectfinanciering op non recourse basis is. Tevens wordt er gecorrigeerd voor IFRS 11, hetgeen inhoudt dat niet de equity methode wordt gehanteerd voor joint ventures, maar proportionele verwerking van financi\u00eble resultaten plaatsvindt.
Er is een solvabiliteitsratio van toepassing, die jaarlijks aan het eind van het jaar toetst of voldaan wordt aan een niveau van minimaal 21%. Het betreft de in het jaarverslag gerapporteerde solvabiliteit op basis van het garantievermogen. Sinds de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig zijn afgelost (in 2022) is het garantievermogen gelijk aan het eigen vermogen. Voorts is een interest cover ratio van toepassing, te toetsen aan het eind van ieder kwartaal op een minimum niveau van 5. Daarnaast dient een leverage ratio eveneens ieder kwartaal getoetst te worden op een maximum van 3. De interest cover ratio is de uitkomst van EBITDA (resultaat voor belastingen, rente, afschrijvingen en amortisaties) gedeeld door de netto rentelasten, beide maatstaven berekend over de achterliggende 12 maanden. De leverage ratio is de uitkomst van netto schuld gedeeld door EBITDA over de achterliggende 12 maanden. De definities van deze begrippen bevatten een aantal aanpassingen ten opzichte van de gerapporteerde cijfers, zoals met de bankengroep overeengekomen in de kredietovereenkomst. Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige netto schuld zijn de vermeerdering met netto schuld uit joint ventures en bepaalde projectfinancieringen, waarbij geen verhaalsrecht op Heijmans bestaat (non-recourse). Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige EBITDA betreffen de geactiveerde rente, resultaten gerelateerd aan verkochte bedrijfseenheden, re\u00eble waarde aanpassingen, reorganisatiekosten en EBITDA resultaat joint ventures. De belangrijkste aanpassing van de boekhoudkundige netto rentelasten betreft de uitsluiting van rentelasten uit non recourse projectfinanciering. Gedurende het hele jaar heeft Heijmans ruimschoots geopereerd binnen afgesproken convenanten.
Het voldoen aan de convenanten wordt actief gemonitord binnen Heijmans. Op basis van het businessplan 2024 en de solide financi\u00eble uitgangspositie ultimo 2023, gaat de Groep ervan uit het aankomende jaar ruimschoots binnen de convenanten te kunnen blijven opereren. De ontwikkeling van de EBITDA en de nettoschuld zijn daarbij relevante parameters. Het verloop van de nettoschuld is onderhevig aan schommelingen in het werkkapitaal, die verklaard worden vanuit seizoensinvloeden en fluctuaties van specifieke projecten. Gedurende het jaar is het werkkapitaalbeslag over het algemeen hoger dan aan het eind van het jaar, hetgeen kan resulteren in een hogere netto schuld in de range van \u20ac 25-75 miljoen. Deze swings in het werkkapitaal worden opgevangen door de ruimte die beschikbaar is op de revolving credit facility.
| \n Bedragen x \u20ac 1 miljoen | \n \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n | \n\n toelichting | \n \n | \n\n | \n
| \n Rentedragende schulden | \n \n 6.22 | \n \n 87,3 | \n \n 13,9 | \n
| \n Leaseverplichtingen (IFRS 16 'Leases') | \n \n 3. | \n \n 89,9 | \n \n 72,2 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n -40,4 | \n \n -237,0 | \n
| \n Netto schuld | \n \n | \n\n 136,8 | \n \n -150,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto schuld joint ventures | \n \n | \n\n 4,8 | \n \n 12,1 | \n
| \n Netto schuld non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -18,3 | \n \n -23,6 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0,0 | \n \n 0,0 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n 3,4 | \n \n 6,5 | \n
| \n Netto schuld convenanten (A) | \n \n | \n\n 126,7 | \n \n -155,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gerapporteerde EBITDA | \n \n 6.1 | \n \n 126,9 | \n \n 109,7 | \n
| \n EBITDA joint ventures | \n \n 6.1 | \n \n 5,4 | \n \n 8,7 | \n
| \n Bijzondere posten | \n \n 6.1 | \n \n 14,8 | \n \n 8,0 | \n
| \n Onderliggende EBITDA | \n \n | \n\n 147,1 | \n \n 126,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n 6.7 | \n \n 1,0 | \n \n 1,7 | \n
| \n Fair value step-up Van Wanrooij | \n \n | \n\n 10,9 | \n \n 0,0 | \n
| \n EBITDA projecten met non-recourse financiering | \n \n | \n\n -1,2 | \n \n -1,1 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -8,3 | \n \n -0,8 | \n
| \n EBITDA convenanten (B) - Interest Cover | \n \n | \n\n 149,5 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA toerekenbaar aan desinvesteringen | \n \n | \n\n 30,5 | \n \n 0,0 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA convenanten (C) - Leverage Ratio | \n \n | \n\n 180,0 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto Rentelasten | \n \n | \n\n 2,7 | \n \n 4,9 | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n | \n\n 1 | \n \n 1,7 | \n
| \n Netto rentelasten joint ventures | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,4 | \n
| \n Rentelasten non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,7 | \n
| \n Rente cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n -0,7 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -0,9 | \n \n -2,4 | \n
| \n Netto rentelasten convenanten (D) | \n \n | \n\n 1,68 | \n \n 2,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n 2. | \n \n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Garantievermogen (E) | \n \n | \n\n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Balanstotaal (F) | \n \n 3. | \n \n 1.335,6 | \n \n 1083,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Leverage ratio (A/C) <3 | \n \n | \n\n 0,7 | \n \n -1,3 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Interest cover ratio (B/D) >5 (indien rentelasten negatief zijn, dan niet van toepassing) | \n \n | \n\n 89,2 | \n \n 52,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Solvabiliteitsratio (E/F) >21% | \n \n | \n\n 28,7% | \n \n 29,3% | \n
De projectfinancieringen zijn afgesloten in het kader van specifieke (vastgoed)projecten. Het betreft vastgoedontwikkelingsprojecten in zowel Heijmans Vastgoed als Van Wanrooij Projectontwikkeling met een totale omvang (pro rata aandeel Heijmans) van \u20ac12,2 miljoen. In deze post is eveneens een schuld aan een joint venture inzake asfaltproductie verwerkt. De aflossingsschema's van de projectfinancieringen hangen overwegend samen met de voortgang van de projecten. De looptijd van de projectfinancieringen is maximaal tot de oplevering en/of verkoop van de projecten. Als zekerheden dient de waarde van het desbetreffende project inclusief de toekomstige positieve kasstromen van de projecten, alsmede in de meeste gevallen de aan het project/ de projectvennootschap gerelateerde contracten en hypothecaire zekerheden. In beginsel verstrekt Heijmans N.V. (of daarvan onderdeel uitmakende groepsmaatschappijen) voor geen van de projectfinancieringen moedermaatschappijgaranties voor de betaling van aflossing en/of interest. Dit is wel het geval voor een projectfinanciering in een vennootschap onder firma die Heijmans heeft verworven met de overname van Van Wanrooij. Ultimo 2023 betrof het Heijmans deel in deze financieringen\u00a0\u20ac 1,5 miljoen en naar verwachting zal deze financiering in de loop van 2024 volledig worden afgelost.
\nIn 2022 zijn de cumulatief preferente financieringsaandelen B, waarvan het uitstaande bedrag op 31 december 2021 nog
\u20ac 31 miljoen bedroeg, gefaseerd afgelost. Op 14 april 2022 is \u20ac 15 miljoen afgelost op basis van de aflossingsafspraken die
gekoppeld waren aan de resultaatsbestemming van het voorgaande boekjaar. Op basis van de sterke
balansverhoudingen en in het kader van een meer effici\u00ebnte kapitaalallocatie is Heijmans vervolgens op 28 april 2022 (bij de
aankondiging van de eerste kwartaalcijfers) overgegaan tot vrijwillige, boetevrije aflossing van de resterende agioreserve
ter hoogte van \u20ac 16 miljoen. Voor de inkoop en intrekking van de cumulatief preferente financieringsaandelen B was
goedkeuring van de algemene vergadering van aandeelhouders nodig, die op 12 juli 2022 is verleend. Op 13 juli 2022
zijn de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig afgelost door betaling van de nominale waarde en zijn
alle resterende renteverplichtingen voldaan. Aansluitend zijn de betreffende aandelen ingetrokken, waarmee de
financieringsstructuur is komen te vervallen.
De overige schulden betreffen financieringen verstrekt door betrokken partijen in een aantal specifieke grondposities. Als zekerheid voor deze financieringen van \u20ac 1,4 miljoen (2022: \u20ac 2,2 miljoen) is een garantstelling verstrekt door Heijmans N.V. voor de aflossing en/of rentebetaling.
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n - | \n \n 7,1% | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 6,1% | \n \n - | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering* | \n \n 6,1% | \n \n - | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 1,0% | \n \n 1,1% | \n
| \n Overige bankfinancieringen | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2,1% | \n \n 2,3% | \n
Het verloop van de rentedragende verplichtingen is als volgt:
\n| \n | \n\n Saldo per 31 december 2022 | \n \n Opgenomen | \n \n Afgelost | \n \n Saldo per 31 december 2023 | \n
| \n Linaire Lening | \n \n 0 | \n \n 78.786 | \n \n -5.000 | \n \n 73.786 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n 110.000 | \n \n -110.000 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 11.739 | \n \n 2.103 | \n \n -1.688 | \n \n 12.154 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.221 | \n \n 0 | \n \n -854 | \n \n 1.367 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n - | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n 13.960 | \n \n 190.889 | \n \n -117.542 | \n \n 87.307 | \n
| \n | \n\n Saldo per 31 december 2021 | \n \n Opgenomen | \n \n Afgelost | \n \n Saldo per 31 december 2022 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 30.748 | \n \n - | \n \n -30.748 | \n \n 0 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 11.563 | \n \n 2.400 | \n \n -2.224 | \n \n 11.739 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.880 | \n \n 941 | \n \n -1.600 | \n \n 2.221 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n - | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n 45.191 | \n \n 3.341 | \n \n -34.572 | \n \n 13.960 | \n
Algemeen
In het kader van de normale bedrijfsvoering loopt Heijmans diverse financi\u00eble risico's, waaronder krediet-, liquiditeits-, markt-, prijs- en renterisico's.
Deze paragraaf beschrijft de mate waarin deze risico's zich voordoen, de doelstellingen ten aanzien van deze risico's, het beleid en de processen voor het meten en beheersen van de risico's alsmede het kapitaalbeheer.
Het risicobeleid is gericht op het identificeren en analyseren van de risico's die worden gelopen en het vaststellen van acceptabele limieten. Het risicobeleid en de -systemen worden regelmatig ge\u00ebvalueerd om vervolgens, waar nodig, aangepast te worden aan veranderingen in marktomstandigheden en aan de bedrijfsactiviteiten van de onderneming.
Met behulp van trainingen, standaarden en procedures wordt een gedisciplineerde en constructieve werkwijze nagestreefd waarin alle werknemers hun rol en verantwoordelijkheid kennen.
De audit- en riskcommissie beoordeelt periodiek het risicomanagementbeleid en de -procedures. Tevens evalueert zij het gevolgde risicobeleid ten opzichte van de risico's die worden gelopen.
Kredietrisico
Kredietrisico is het risico van financieel verlies voor de Groep indien een partij waar Heijmans een vordering op heeft de aangegane contractuele verplichtingen niet nakomt. Kredietrisico\u2019s vloeien met name voort uit vorderingen op klanten en consortiumpartners. Ook leveranciers worden beoordeeld op kredietwaardigheid, in dat geval gaat het primair om het risico van leveringszekerheid.
Ten aanzien van projectontwikkeling in de woningbouw is het kredietrisico beperkt, aangezien toekomstige bewoners slechts de nieuwe woning kunnen betrekken indien aan alle verplichtingen is voldaan en er gedurende de fase van aanbouw sprake is van voorfinanciering. Bij ontwikkelingstransacties in het kader van commercieel vastgoed, bouwopdrachten en infrastructurele projecten wordt de kredietwaardigheid beoordeeld en kunnen extra zekerheden gevraagd worden. Extra zekerheden zijn met name van belang bij turnkey afnames (betaling achteraf), echter, normaliter zijn ook transacties in het 'business to business' segment voorgefinancierd. Met name binnen Infra en bij utilitaire bouw voert Heijmans veel opdrachten uit voor overheden waarvoor het kredietrisico als zeer beperkt wordt ingeschat. Binnen deze bedrijfsstromen is in diverse grote, integrale projecten sprake van consortium vorming. Hoe specifieker de kennis van de consortium partner, hoe meer belang wordt gehecht aan de kredietwaardigheid van de partner. In dat geval is onvoldoende kredietwaardigheid een uitsluitingscriterium, aangezien een financi\u00eble waarborg geen waarborg biedt voor het eventueel wegvallen van noodzakelijke kennis.
De kredietwaardigheidsbeoordeling is onderdeel van de standaardprocedure. Hierbij wordt gebruik gemaakt van bedrijfsspecifieke rapportages van kredietbeoordelaars. Het kredietrisico wordt beperkt door voorfinancierings- en termijnregelingen. Indien dat nodig wordt geacht, kunnen risico's bij een kredietverzekeraar worden ondergebracht.
Gezien het grote aantal opdrachtgevers en het belangrijke aandeel van particulieren en overheden hierin, is geen sprake van een risicovolle concentratie van kredietrisico's.
De liquide middelen en\u00a0equivalenten worden aangehouden bij diverse op kredietwaardigheid beoordeelde banken. Het kredietrisico wordt verder beperkt door de cash zoveel mogelijk te concentreren binnen een cash pool, waarvan het cumulatieve saldo gedurende het jaar overwegend negatief is.
De boekwaarde van de financi\u00eble bezittingen waarover kredietrisico wordt gelopen, is als volgt te specificeren:
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 36.565 | \n \n 9.764 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 40.384 | \n \n 237.012 | \n
| \n Onderhanden werken debet | \n \n 139.215 | \n \n 95.645 | \n
| \n Handels- en overige vorderingen | \n \n 229.226 | \n \n 239.367 | \n
| \n Totaal | \n \n 445.390 | \n \n 581.788 | \n
Verstrekte leningen bestaan met name uit door de Groep verstrekte leningen aan samenwerkingsverbanden waarin wordt deelgenomen.
Debiteuren ouderdom en voorziening
Vorderingen zijn beoordeeld op verwachte kredietverliezen. De ouderdom van openstaande debiteuren zonder bijzondere waardevermindering, na vervaldatum factuur, is als volgt:
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n < 30 dagen | \n \n 6.229 | \n \n 18.104 | \n
| \n 30-60 dagen | \n \n 2.230 | \n \n 1.758 | \n
| \n 60-90 dagen | \n \n 1.313 | \n \n 1.543 | \n
| \n > 90 dagen - \u2264 1 jaar | \n \n 2.620 | \n \n 528 | \n
| \n > 1 jaar | \n \n 1.817 | \n \n 2.658 | \n
| \n Totaal | \n \n 14.209 | \n \n 24.591 | \n
Inclusief de niet vervallen debiteuren en debiteuren die een bijzondere waardevermindering hebben ondergaan, bedraagt het saldo aan handelsvorderingen ultimo 2023 \u20ac 196 miljoen (2022: \u20ac 201 miljoen).
Van de overige financi\u00eble bezittingen zijn de vervaldata niet overschreden.
Voorziening debiteuren
Handelsvorderingen worden gepresenteerd na aftrek van bijzondere waardeverminderingen in verband met dubieuze debiteuren. Het verloop van de voorziening is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Stand per 1 januari | \n \n 612 | \n \n 4.121 | \n
| \n Toevoegingen | \n \n 393 | \n \n 117 | \n
| \n Onttrekkingen | \n \n -244 | \n \n -244 | \n
| \n Vrijval | \n \n 108 | \n \n -3.382 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 869 | \n \n 612 | \n
Liquiditeitsrisico
Het liquiditeitsrisico is het risico dat de Groep niet op het vereiste moment aan zijn financi\u00eble verplichtingen kan voldoen, zie hiervoor ook toelichting 6.22 Rentedragende leningen. De uitgangspunten van het liquiditeitsrisicobeheer zijn dat voldoende liquiditeitsruimte aanwezig is om te kunnen voldoen aan huidige en toekomstige financi\u00eble verplichtingen, in normale en bijzondere omstandigheden, zonder dat daarbij onaanvaardbare risico's worden gelopen of de reputatie van de Groep in gevaar komt.
Mede met behulp van wekelijkse (3-maands voortschrijdende) en jaarlijkse (12-maands voortschrijdende) liquiditeitsprognoses wordt vastgesteld of voldoende liquiditeit beschikbaar is voor de Groep. Daarnaast wordt de beschikbaarheid van krediet, ook in de vorm van obligo bij kredietverzekeraars of garantieverschaffers, continu gemonitord door de score op financi\u00eble convenanten periodiek te prognosticeren en een actieve dialoog te voeren met alle financi\u00eble stakeholders. De Groep is op basis van deze prognose van mening dat voldoende liquiditeiten beschikbaar zijn om de operationele activiteiten van de Groep uit te kunnen voeren.
Om de beschikbaarheid van financi\u00eble middelen voor lange en korte termijn te waarborgen, heeft Heijmans ultimo 2023 onder andere de volgende faciliteiten:
\u20ac 252,5 miljoen gecommitteerde, gesyndiceerde bankfinanciering. Deze bankfinanciering bestaat voor \u20ac 75 miljoen uit een Term Loan die lineair tot en met 30 september 2027 wordt afgelost. Het resterende deel van \u20ac 177,5 miljoen is een gecommitteerde revolving credit facility, waarvan \u20ac 30 miljoen is gecommitteerd in de vorm van een rekening courant faciliteit die is gekoppeld aan een cash pool (zie verder paragraaf 6.22);
projectfinancieringsfaciliteiten voor vastgoedontwikkelingsprojecten, en;
leases van auto's en materieel.
Om aan de eisen van opdrachtgevers met betrekking tot het stellen van bankgaranties te voldoen, beschikt Heijmans over garantiefaciliteiten bij diverse garantieverstrekkende instellingen. Deze faciliteiten zijn niet gecommitteerd. Maandelijks wordt een prognose van het gebruik en de beschikbaarheid van bankgarantiefaciliteiten opgesteld op basis van lopende tenders en de verwachting rondom decharge van uitgegeven bankgaranties. Op basis van deze prognoses is Heijmans van mening dat de huidige omvang van de faciliteiten voldoende is.
Ultimo 2023 bedraagt het totaal aan bankgarantiefaciliteiten \u20ac 276 miljoen (2022: \u20ac 273 miljoen) verstrekt door in totaal 9 partijen. Het totaal aan faciliteiten is in 2023 beperkt uitgebreid en relateert aan de overname van een bankgarantielijn van Van Wanrooij. Het\u00a0totale gebruik is ultimo 2023 toegenomen tot \u20ac 147 miljoen (2022: \u20ac 118 miljoen), waarvan bijna \u20ac 1 miljoen aan garanties die nog betrekking hebben op de buitenlandse activiteiten die in 2017 zijn afgestoten. Het resterende deel betreft allemaal garanties voor de Nederlandse bedrijfsstromen. De stijging is met name het gevolg van nieuw opgestarte werken in Infra en Bouw & Techniek. Het totaal aan bankgaranties dat is overgenomen vanuit Van Wanrooij bedraagt 'slechts'\u00a0\u20ac 6 miljoen, doordat Van Wanrooij met name projecten voor het particuliere segment realiseert, waarbij gewerkt wordt met garanties in de vorm van Woningborg-certificaten die niet in bovenstaand obligo zijn opgenomen.\u00a0
De contractuele vervaldata van de financi\u00eble verplichtingen inclusief rentebetalingen zijn als volgt:
| \n 31 december 2023 | \n \n Boekwaarde | \n \n Contractuele kasstromen | \n \n < 6 maanden | \n \n 6-12 maanden | \n \n 1-2 jaar | \n \n 2-5 jaar | \n \n > 5 jaar | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Lineaire lening | \n \n -73.786 | \n \n -88.533 | \n \n -11.675 | \n \n -12.592 | \n \n -24.217 | \n \n -40.049 | \n \n 0 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinanciering | \n \n -12.154 | \n \n -13.591 | \n \n -194 | \n \n -194 | \n \n -5.935 | \n \n -7.268 | \n \n 0 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n -1.367 | \n \n -1.478 | \n \n -28 | \n \n -151 | \n \n -733 | \n \n -428 | \n \n -138 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Handels- en overige schulden | \n \n -346.056 | \n \n -346.056 | \n \n -346.056 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n -433.363 | \n \n -449.658 | \n \n -357.953 | \n \n -12.937 | \n \n -30.885 | \n \n -47.745 | \n \n -138 | \n
| \n 31 december 2022 | \n \n Boekwaarde | \n \n Contractuele kasstromen | \n \n < 6 maanden | \n \n 6-12 maanden | \n \n 1-2 jaar | \n \n 2-5 jaar | \n \n > 5 jaar | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinanciering | \n \n -11.739 | \n \n -12.528 | \n \n -73 | \n \n -73 | \n \n -146 | \n \n -6.214 | \n \n -6.022 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n -2.221 | \n \n -2.441 | \n \n -54 | \n \n -154 | \n \n -183 | \n \n -1.774 | \n \n -276 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Handels- en overige schulden | \n \n -365.172 | \n \n -365.172 | \n \n -365.172 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n -379.132 | \n \n -380.141 | \n \n -365.299 | \n \n -227 | \n \n -329 | \n \n -7.988 | \n \n -6.298 | \n
Marktrisico
Marktrisico betreft het risico dat de inkomsten van de Groep of de waarde van financi\u00eble instrumenten nadelig worden be\u00efnvloed door veranderingen van marktprijzen, zoals valutakoersen, rentetarieven en aandelenkoersen. Het beheer van het marktrisico heeft tot doel de marktrisicopositie binnen aanvaardbare grenzen te houden bij een optimaal rendement.
Voor de beheersing van het marktrisico kunnen derivaten worden gekocht en verkocht en financi\u00eble verplichtingen aangegaan. Dergelijke transacties vinden plaats binnen de richtlijnen die zijn vastgesteld. Eind 2023 was geen sprake van derivaten afgesloten door dochtermaatschappijen van de Groep en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten waarin de Groep participeert (2022: geen).
Prijsrisico
Prijsrisico's als gevolg van inkoop van grond- en hulpstoffen en het uitbesteden van werk worden hoofdzakelijk en met name in geval van langdurige contracten gemitigeerd door prijsindexatie-afspraken met opdrachtgevers. Indien nodig kan, op incidentele basis, gebruik\u00a0worden gemaakt van derivaten om prijsrisico's op inkoop van grondstoffen te mitigeren. Door de laatste jaren minder zwaar in te zetten op grote, integrale werken, is de opbouw van de orderportefeuille de laatste jaren wat kort cyclischer geworden. Dit heeft een mitigerend effect op het inflatierisico.
Renterisico
Het rentebeleid van Heijmans is gericht op beperking van de invloed van wijzigende rentetarieven op het resultaat van de onderneming. Bij de meeste projectfinancieringen wordt geopteerd voor vaste rentes, waarmee meer zekerheid ontstaat over het betreffende projectresultaat. Voor wat betreft het gebruik onder de syndicaatslening is sprake van variabele financiering in de vorm van een vaste opslag te vermeerderen met 1-maands Euribor (revolving credit facility) of 3-maands Euribor (Term Loan). De revolving credit facility dient met name als werkkapitaalfinanciering.\u00a0In de regel hoeft hier aan het eind van het jaar geen gebruik gemaakt van te worden, waardoor een lange rentevaste periode momenteel geen voordeel biedt. Tevens vergemakkelijkt een variabele financiering de mogelijkheid om vervroegd af te lossen op de syndicaatslening, hetgeen boetevrij is toegestaan.
Wanneer de rente over 2023 gemiddeld 2% hoger zou zijn geweest dan zou op basis van het gemiddeld schuldniveau het resultaat voor belastingen circa \u20ac 2,4 miljoen hoger zijn geweest (2022: circa \u20ac 4,4 miljoen hoger zijn geweest). Het effect van een 2% renteverschil op het eigen vermogen van de Groep (verondersteld dat alle andere variabelen constant waren gebleven) zou een \u20ac 1,8 miljoen hoger eigen vermogen zijn (2022: \u20ac 3,3 miljoen hoger eigen vermogen). Bij deze berekeningen wordt opgemerkt dat het gemiddeld schuldniveau over 2023 fors be\u00efnvloed werd door de acquisitie van Van Wanrooij. Voorafgaand aan deze acquisitie was sprake van een forse netto kaspositie, terwijl na de acquisitie sprake was van een netto schuld positie. Doordat het gemiddelde schuldniveau over 2023 negatief (d.w.z. een netto kaspositie) was, ontstaat in de berekeningen een positieve impact van een hogere rentestand op de resultaatsontwikkeling. Na acquisitiedatum is sprake van een gemiddelde netto schuldpositie, waardoor de impact in Q4 en daarmee naar verwachting ook in 2024 juist negatief is.
De onderstaande tabel geeft voor rentedragende financi\u00eble activa en financi\u00eble verplichtingen de termijn waarop renteherziening plaatsvindt:
\n| \n 31 december 2023 | \n \n | \n\n | \n\n 0-6 | \n \n 6-12 | \n \n 1-2 | \n \n 2-5 | \n \n > 5 | \n
| \n | \n\n Toelichting | \n \n Totaal | \n \n maanden | \n \n maanden | \n \n jaar | \n \n jaar | \n \n jaar | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 6.14 | \n \n 36.565 | \n \n 6.248 | \n \n 0 | \n \n 1.656 | \n \n 778 | \n \n 27.883 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n 40.384 | \n \n 40.384 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 6.22 | \n \n -73.786 | \n \n -73.786 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 6.22 | \n \n -12.154 | \n \n -6.565 | \n \n - | \n \n -5.589 | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 6.22 | \n \n -1.367 | \n \n - | \n \n - | \n \n -560 | \n \n - | \n \n -807 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Totaal | \n \n | \n\n -10.358 | \n \n -33.719 | \n \n 0 | \n \n -4.493 | \n \n 778 | \n \n 27.076 | \n
| \n 31 december 2022 | \n \n | \n\n | \n\n 0-6 | \n \n 6-12 | \n \n 1-2 | \n \n 2-5 | \n \n > 5 | \n
| \n | \n\n Toelichting | \n \n Totaal | \n \n maanden | \n \n maanden | \n \n jaar | \n \n jaar | \n \n jaar | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 6.14 | \n \n 9.764 | \n \n 2.020 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 1.358 | \n \n 6.386 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n 237.012 | \n \n 237.012 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 6.22 | \n \n -11.739 | \n \n -5.777 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -5.962 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 6.22 | \n \n -2.221 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -1.280 | \n \n -941 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Totaal | \n \n | \n\n 232.816 | \n \n 233.255 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 78 | \n \n -517 | \n
Op balansdatum is van de rentedragende leningen bruto schuld 8% (2022: 57%) tegen een vast rentepercentage en 92% (2022: 43%) tegen een variabel rentepercentage afgesloten. De grote mutatie ten opzichte van het voorgaande jaar is het gevolg van de uitbreiding van de syndicaatslening tegen een variabel rentend percentage. Op balansdatum speelt met name de Term Loan een grote rol. Door seizoensinvloeden is de gemiddelde schuld gedurende het boekjaar hoger dan op balansdatum. het aandeel van de brutoschuld waarop variabele rente van toepassing is, is gedurende het jaar hoger. Tegenover de brutoschuld met een variabele rente staan onder andere liquide middelen waarop ook variabele rente van toepassing is. Waar deze in 2022 nog grotendeels negatief was, was deze in 2023 het hele jaar positief.
De gemiddelde gewogen rentelooptijd van projectfinancieringen is 2,8 jaar (2022: 3,3 jaar). De laatste jaren worden niet of nauwelijks nieuwe projectfinancieringen afgesloten en met name af en toe financieringsafspraken verlengd. Als gevolg hiervan neemt de gemiddeld gewogen looptijd over het algemeen af.
De verstrekte en opgenomen rentedragende leningen worden gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs en niet tegen de re\u00eble waarde. Een rentewijziging heeft derhalve geen effect op de waardering van de leningen.
Valutarisico
Het valutarisico op verkopen, inkopen en opgenomen leningen is voor Heijmans zeer beperkt, aangezien verreweg het grootste deel van de kasstromen binnen de onderneming plaatsvindt in euro's.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfFinancialRiskManagementExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E457": { "value": "\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Handelsvorderingen | \n \n 196.186 | \n \n 201.113 | \n
| \n Nog te factureren omzet afgesloten projecten | \n \n 11.520 | \n \n 15.140 | \n
| \n Vorderingen op gezamenlijke bedrijfsactiviteiten | \n \n 7.529 | \n \n 9.383 | \n
| \n Vooruitbetalingen | \n \n 9.364 | \n \n 5.847 | \n
| \n Overige vorderingen | \n \n 4.627 | \n \n 7.884 | \n
| \n Totaal handels- en overige vorderingen | \n \n 229.226 | \n \n 239.367 | \n
Handels- en overige vorderingen worden gepresenteerd onder aftrek van bijzondere waardeverminderingsverliezen, op de nog te factureren omzet afgesloten projecten is geen materi\u00eble bijzondere waardevermindering in mindering gebracht. De bijzondere waardevermindering voor verwachte oninbaarheid is in de winst-en-verliesrekening opgenomen onder de beheerkosten. Ultimo 2023 is in de handelsvorderingen begrepen een voorziening van \u20ac 0,8 miljoen voor waardeverminderingen van handelsvorderingen (2022: \u20ac 0,6 miljoen). Voor een verloopoverzicht van deze voorziening, zie toelichting 6.26 Financi\u00eble risico's en beheer.
De handels- en overige vorderingen hebben overwegend een kortlopend karakter.
Debiteuren ouderdom en voorziening
Vorderingen zijn beoordeeld op verwachte kredietverliezen. De ouderdom van openstaande debiteuren zonder bijzondere waardevermindering, na vervaldatum factuur, is als volgt:
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n < 30 dagen | \n \n 6.229 | \n \n 18.104 | \n
| \n 30-60 dagen | \n \n 2.230 | \n \n 1.758 | \n
| \n 60-90 dagen | \n \n 1.313 | \n \n 1.543 | \n
| \n > 90 dagen - \u2264 1 jaar | \n \n 2.620 | \n \n 528 | \n
| \n > 1 jaar | \n \n 1.817 | \n \n 2.658 | \n
| \n Totaal | \n \n 14.209 | \n \n 24.591 | \n
Inclusief de niet vervallen debiteuren en debiteuren die een bijzondere waardevermindering hebben ondergaan, bedraagt het saldo aan handelsvorderingen ultimo 2023 \u20ac 196 miljoen (2022: \u20ac 201 miljoen).
Van de overige financi\u00eble bezittingen zijn de vervaldata niet overschreden.
Voorziening debiteuren
Handelsvorderingen worden gepresenteerd na aftrek van bijzondere waardeverminderingen in verband met dubieuze debiteuren. Het verloop van de voorziening is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Stand per 1 januari | \n \n 612 | \n \n 4.121 | \n
| \n Toevoegingen | \n \n 393 | \n \n 117 | \n
| \n Onttrekkingen | \n \n -244 | \n \n -244 | \n
| \n Vrijval | \n \n 108 | \n \n -3.382 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 869 | \n \n 612 | \n
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Handelsvorderingen | \n \n 196.186 | \n \n 201.113 | \n
| \n Nog te factureren omzet afgesloten projecten | \n \n 11.520 | \n \n 15.140 | \n
| \n Vorderingen op gezamenlijke bedrijfsactiviteiten | \n \n 7.529 | \n \n 9.383 | \n
| \n Vooruitbetalingen | \n \n 9.364 | \n \n 5.847 | \n
| \n Overige vorderingen | \n \n 4.627 | \n \n 7.884 | \n
| \n Totaal handels- en overige vorderingen | \n \n 229.226 | \n \n 239.367 | \n
Handels- en overige vorderingen worden gepresenteerd onder aftrek van bijzondere waardeverminderingsverliezen, op de nog te factureren omzet afgesloten projecten is geen materi\u00eble bijzondere waardevermindering in mindering gebracht. De bijzondere waardevermindering voor verwachte oninbaarheid is in de winst-en-verliesrekening opgenomen onder de beheerkosten. Ultimo 2023 is in de handelsvorderingen begrepen een voorziening van \u20ac 0,8 miljoen voor waardeverminderingen van handelsvorderingen (2022: \u20ac 0,6 miljoen). Voor een verloopoverzicht van deze voorziening, zie toelichting 6.26 Financi\u00eble risico's en beheer.
De handels- en overige vorderingen hebben overwegend een kortlopend karakter.
Debiteuren ouderdom en voorziening
Vorderingen zijn beoordeeld op verwachte kredietverliezen. De ouderdom van openstaande debiteuren zonder bijzondere waardevermindering, na vervaldatum factuur, is als volgt:
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n < 30 dagen | \n \n 6.229 | \n \n 18.104 | \n
| \n 30-60 dagen | \n \n 2.230 | \n \n 1.758 | \n
| \n 60-90 dagen | \n \n 1.313 | \n \n 1.543 | \n
| \n > 90 dagen - \u2264 1 jaar | \n \n 2.620 | \n \n 528 | \n
| \n > 1 jaar | \n \n 1.817 | \n \n 2.658 | \n
| \n Totaal | \n \n 14.209 | \n \n 24.591 | \n
Inclusief de niet vervallen debiteuren en debiteuren die een bijzondere waardevermindering hebben ondergaan, bedraagt het saldo aan handelsvorderingen ultimo 2023 \u20ac 196 miljoen (2022: \u20ac 201 miljoen).
Van de overige financi\u00eble bezittingen zijn de vervaldata niet overschreden.
Voorziening debiteuren
Handelsvorderingen worden gepresenteerd na aftrek van bijzondere waardeverminderingen in verband met dubieuze debiteuren. Het verloop van de voorziening is als volgt:
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Stand per 1 januari | \n \n 612 | \n \n 4.121 | \n
| \n Toevoegingen | \n \n 393 | \n \n 117 | \n
| \n Onttrekkingen | \n \n -244 | \n \n -244 | \n
| \n Vrijval | \n \n 108 | \n \n -3.382 | \n
| \n Stand per 31 december | \n \n 869 | \n \n 612 | \n
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Banksaldi | \n \n 37.035 | \n \n 230.539 | \n
| \n Kasgeld | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Geldmiddelen op geblokkeerde rekeningen | \n \n 3.349 | \n \n 6.473 | \n
| \n Totaal liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 40.384 | \n \n 237.012 | \n
Voor zover contractueel en praktisch mogelijk worden liquide middelen en\u00a0equivalenten aangewend om de financiering te verlagen. Bijvoorbeeld door deze saldi op te nemen in zogenaamde notional cashpool overeenkomsten.
\nVan het totaal aan liquide middelen en\u00a0equivalenten wordt \u20ac 58 miljoen (2022: \u20ac 30 miljoen) gehouden in samenwerkingsverbanden. Dit bedrag steeg in 2023 mede doordat met de acquisitie van Van Wanrooij het aantal samenwerkingsverbanden in vastgoedprojecten toenam. Daarnaast waren er een paar samenwerkingsverbanden in grote infra projecten waarbij de kaspositie hoog was aan het eind van het jaar. Deze liquide middelen en\u00a0equivalenten zijn uitsluitend aanwendbaar in overleg met de betreffende samenwerkingspartners.
De geldmiddelen op geblokkeerde rekeningen ad \u20ac 3 miljoen (2022: \u20ac 6 miljoen) betreffen met name de in het kader van de Wet ketenaansprakelijkheid aan te houden G-rekeningen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfCashAndCashEquivalentsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F464": { "value": "\nVan het totaal aan liquide middelen en\u00a0equivalenten wordt \u20ac 58 miljoen (2022: \u20ac 30 miljoen) gehouden in samenwerkingsverbanden. Dit bedrag steeg in 2023 mede doordat met de acquisitie van Van Wanrooij het aantal samenwerkingsverbanden in vastgoedprojecten toenam. Daarnaast waren er een paar samenwerkingsverbanden in grote infra projecten waarbij de kaspositie hoog was aan het eind van het jaar. Deze liquide middelen en\u00a0equivalenten zijn uitsluitend aanwendbaar in overleg met de betreffende samenwerkingspartners.
De geldmiddelen op geblokkeerde rekeningen ad \u20ac 3 miljoen (2022: \u20ac 6 miljoen) betreffen met name de in het kader van de Wet ketenaansprakelijkheid aan te houden G-rekeningen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfRestrictedCashAndCashEquivalentsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E466": { "value": "\nGestort en opgevraagd kapitaal
| \n In duizenden gewone aandelen | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Uitstaand per 1 januari | \n \n 23.553 | \n \n 22.760 | \n
| \n Uitgegeven aandelen in mei 2023/ 2022 | \n \n 973 | \n \n 793 | \n
| \n Uitgegeven aandelen in september 2023 | \n \n 2.300 | \n \n 0 | \n
| \n Uitstaand per 31 december | \n \n 26.826 | \n \n 23.553 | \n
Voor een toelichting op de wijzigingen in het eigen vermogen wordt verwezen naar overzicht 2b en voor een toelichting op onder meer het maatschappelijk aandelenkapitaal, de wettelijke reserve deelnemingen en de resultaatbestemming wordt verwezen naar de vennootschappelijke jaarrekening.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfShareCapitalReservesAndOtherEquityInterestExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E465": { "value": "\nGestort en opgevraagd kapitaal
| \n In duizenden gewone aandelen | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Uitstaand per 1 januari | \n \n 23.553 | \n \n 22.760 | \n
| \n Uitgegeven aandelen in mei 2023/ 2022 | \n \n 973 | \n \n 793 | \n
| \n Uitgegeven aandelen in september 2023 | \n \n 2.300 | \n \n 0 | \n
| \n Uitstaand per 31 december | \n \n 26.826 | \n \n 23.553 | \n
Voor een toelichting op de wijzigingen in het eigen vermogen wordt verwezen naar overzicht 2b en voor een toelichting op onder meer het maatschappelijk aandelenkapitaal, de wettelijke reserve deelnemingen en de resultaatbestemming wordt verwezen naar de vennootschappelijke jaarrekening.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfIssuedCapitalExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E467": { "value": "\nGewoon resultaat per gewoon aandeel
Het resultaat na belastingen per gewogen gemiddeld aandeel over 2023 bedraagt \u20ac 2,40 (2022: \u20ac 2,57). De berekening is gebaseerd op het aan de houders van gewone (certificaten van) aandelen toe te rekenen resultaat na belastingen en het gewogen gemiddeld aantal gewone aandelen dat gedurende 2023 heeft uitgestaan.
Aan gewone aandeelhouders toe te rekenen resultaat (totale activiteiten)
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Resultaat na belastingen toe te rekenen aan aandeelhouders | \n \n 59.733 | \n \n 59.580 | \n
Gewogen gemiddeld aantal gewone aandelen
| \n In duizenden aandelen | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Uitgegeven gewone aandelen per 1 januari | \n \n 23.553 | \n \n 22.760 | \n
| \n Gevolgen uitgegeven aandelen in mei 2023/ 2022 | \n \n 568 | \n \n 463 | \n
| \n Gevolgen uitgegeven aandelen in september 2023 | \n \n 812 | \n \n - | \n
| \n Gewogen gemiddeld aantal gewone aandelen per 31 december | \n \n 24.933 | \n \n 23.264 | \n
Verwaterd gewogen gemiddeld aantal aandelen
| \n In duizenden aandelen | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Gewogen gemiddeld aantal gewone aandelen per 31 december | \n \n 24.933 | \n \n 23.223 | \n
| \n Verwateringseffect voorwaardelijk toegekende aandelen in het kader van het Bonus Investment Share Matching Plan | \n \n 24 | \n \n 26 | \n
| \n Gewogen gemiddeld aantal gewone aandelen per 31 december na verwatering | \n \n 24.957 | \n \n 23.249 | \n
Bij de berekening van het resultaat na belastingen per gewoon aandeel in 2023 wordt uitgegaan van het gewogen gemiddelde aantal gewone aandelen in 2023 van 24.933 duizend. Bij de berekening van het resultaat na belastingen per gewoon aandeel na verwateringseffecten is rekening gehouden met het verwateringseffect van 24 duizend aandelen als gevolg van voorwaardelijk toegekende aandelen in het kader van het Bonus Investment Share Matching Plan (zie toelichting 6.29).
Uitgekeerd dividend per aandeel in het boekjaar
In 2023 is een dividend uitgekeerd van \u20ac 1,01\u00a0\u00a0per aandeel (2022: \u20ac 0,88).
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfEarningsPerShareExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F469": { "value": "Uitgekeerd dividend per aandeel in het boekjaar
In 2023 is een dividend uitgekeerd van \u20ac 1,01\u00a0\u00a0per aandeel (2022: \u20ac 0,88).
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfDividendsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "D267": { "value": "1.01", "decimals": 2, "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DividendsRecognisedAsDistributionsToOwnersPerShare", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00", "unit": "iso4217:EUR/xbrli:shares" } }, "E267": { "value": "0.88", "decimals": 2, "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DividendsRecognisedAsDistributionsToOwnersPerShare", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2022-01-01T00:00:00/2023-01-01T00:00:00", "unit": "iso4217:EUR/xbrli:shares" } }, "E473": { "value": "\nHeijmans beschikt over diverse financieringsarrangementen, zowel op groepsniveau als op projectniveau. Qua omvang het meest materieel is de gesyndiceerde bankfinanciering. Deze faciliteit is in 2023 met het oog op en direct voorafgaand aan de acquisitie van Van Wanrooij uitgebreid en verlengd. De oorspronkelijke financiering van \u20ac 117,5 miljoen was gecommitteerd tot en met eind 2025. De nieuwe financiering is met \u20ac 140 miljoen uitgebreid tot \u20ac 257,5 miljoen en loopt tot 1 september 2028 en bestaat uit de volgende onderdelen:
- Term Loan ter hoogte van \u20ac 80 miljoen die lineair afgelost wordt in 4 jaar en waarvan ultimo 2023 \u20ac 75 miljoen resteert (zie 6.22a).
- Revolving credit facility ter hoogte van \u20ac 177,5 miljoen, waarvan\u00a0\u20ac 30 miljoen in de vorm van een rekening courant faciliteit (zie 6.22b).
Gevestigde zekerheden
Bij de herfinanciering in 2023 zijn er geen wijzigingen overeen gekomen in het zekerhedenpakket dat is verstrekt aan financiers. Deze zekerheden zijn vastgelegd in pandaktes, waarbij een zogenaamde intercreditor agreement regelt in welke situaties en op welke wijze zekerheden uitgewonnen kunnen worden. Zo lang Heijmans blijft voldoen aan de bancaire convenanten, waaronder de financi\u00eble convenanten (zie 6.22c), zijn deze situaties niet aan de orde.
De gevestigde zekerheden bestaan uit de verpanding van de debiteuren, de bankrekeningen en eventuele verzekeringsbaten. Dit criterium geldt uitsluitend voor zover Heijmans 100% eigenaar is van de betreffende vennootschappen en gemeten naar omzet dient tenminste 95% van de omzet vertegenwoordigd te zijn door de dochtervennootschappen die de financiering mede ondertekenen (de zogenaamde 'guarantor cover').Tot slot hebben de financiers op enkele historische grondposities met een boekwaarde ultimo 2023 van \u20ac 42 miljoen hypothecaire zekerheden gevestigd. Deze zekerheden vallen vrij naarmate de grondposities tot ontwikkeling komen.
De totale samenstelling van de rentedragende leningen en overige financieringsverplichtingen is als volgt:
x \u20ac 1.000
| \n 31 december 2023 | \n \n Langlopend deel | \n \n Kortlopend deel | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 53.786 | \n \n 20.000 | \n \n 73.786 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 10.465 | \n \n 1.689 | \n \n 12.154 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 1.233 | \n \n 134 | \n \n 1.367 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 65.484 | \n \n 21.823 | \n \n 87.307 | \n
x \u20ac 1.000
| \n 31 december 2022 | \n \n Langlopend deel | \n \n Kortlopend deel | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 10.049 | \n \n 1.690 | \n \n 11.739 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.087 | \n \n 134 | \n \n 2.221 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 12.136 | \n \n 1.824 | \n \n 13.960 | \n
De overname van Van Wanrooij heeft tot gevolg gehad dat Heijmans per saldo van een netto kaspositie naar een netto schuld positie is gegaan. Concreet hield dit in dat de gesyndiceerde bankfinanciering na enkele jaren weer aangesproken diende te worden. De mate waarin de financiering aangesproken dient te worden hangt bij een bouwbedrijf sterk af van de werkkapitaalontwikkeling die binnen een jaar sterk kan fluctueren als gevolg van een seizoenspatroon. Bij de herfinanciering in het kader van de overname is onderscheid gemaakt tussen een Term Loan en een revolving credit facility, aangezien de revolving credit facility meer flexibiliteit biedt om de fluctuaties in het werkkapitaal op te kunnen vangen. Voor het deel dat naar verwachting gedurende het hele jaar dient te worden opgenomen is een acquisitiefinanciering in de vorm van een Term Loan afgesloten.
De Term Loan is in gelijke delen verstrekt door ABN Amro, ING en Rabobank. De Term Loan had bij de overname een omvang van\u00a0\u20ac 80 miljoen en dient in 4 jaar lineair op kwartaalbasis te worden afgelost. De eerste aflossing heeft plaatsgevonden op 31 december 2023, waardoor de uitstaande som ultimo 2023\u00a0\u20ac 75 miljoen bedraagt, waarop \u20ac 1 miljoen aan gekapitaliseerde financieringskosten in mindering zijn gebracht. Qua rentecondities is sprake van 3-maands Euribor basisrente te vermeerderen met een marge-opslag die afhankelijk is van de uitkomst op de Leverage ratio en tussen de 2.0% en 3.0 % ('margin grid') ligt. Indien de Leverage ratio kleiner is dan 0,5 - hetgeen gold voorafgaand aan de acquisitie - geldt de laagste trede. In 2023, en naar verwachting ook in 2024, zal de uitkomst van de Leverage ratio zich naar verwachting in een range van 0.5 tot 1.5 bevinden. De marge-opslag zal in dat geval 2.25% of 2.50% bedragen. Op de Term Loan mag Heijmans te allen tijde vrijwillig vroegtijdig aflossen.
\nDe revolving credit facility bedroeg ultimo 2023 \u20ac 177,5 miljoen. Dit bedrag is volledig gecommitteerd tot 1 september 2028 met dien verstande dat vanaf 30 september 2027 het totale commitment in vier kwartalen lineair wordt teruggebracht naar\u00a0\u20ac 150 miljoen. Van deze faciliteit is \u20ac 30 miljoen verstrekt in de vorm van een gecommitteerde\u00a0rekening courant faciliteit bij ING Bank. Het resterende deel van de revolving credit facility is voor \u20ac 52,5 miljoen verstrekt\u00a0door ABN Amro Bank en Rabobank (elk) en voor \u20ac 42,5 miljoen door ING Bank. Kenmerk van de revolving credit facility (en daarmee de rekening courant faciliteit) is dat deze faciliteit naar gelang de behoefte gebruikt kan worden. Het revolverende karakter zorgt ervoor dat afgeloste bedragen in de toekomst opnieuw ter beschikking staan binnen de grenzen van het totale commitment, waarmee Heijmans in staat is de werkkapitaalfluctuaties gedurende het jaar op te vangen.
Qua rentecondities is sprake van 1-maands Euribor basisrente te vermeerderen met een marge-opslag die afhankelijk is van de uitkomst op de Leverage ratio en tussen de 1.9% en 2.9% % ligt. In 2023, en naar verwachting ook in 2024, zal de marge-opslag 2.15% of 2.40% bedragen. Op het niet gebruikte deel van de revolving credit facility is een bereidstellingsprovisie van toepassing die gekoppeld is aan de te betalen marge-opslag. De revolving credit facility kan te allen tijde vrijwillig vroegtijdig worden ingeperkt.
Aan de margin grid is een bonus malus systematiek van plus of min 5 basispunten gekoppeld op basis van 4 duurzaamheidscriteria. Hiermee zet Heijmans haar duurzaamheidsambities extra kracht bij door zich te committeren om jaarlijks te verbeteren qua hoeveelheid uitstoot (CO2-emissie), aantal ongevallen (daling IF rate), gemiddelde CO2-emissie van opgeleverde woningen, en het aandeel van elektrische personenauto\u2019s in het totale wagenpark. Ultimo 2023 zijn 2 van de 4 criteria behaald, hetgeen tot gevolg heeft dat een malus van 2,5 basispunten is behaald en de van toepassing zijnde marge begin 2024 is vastgesteld op 212,5 basispunten voor de revolving credit facility en 222,5 basispunten voor de Term Loan. De targets die in 2023 niet behaald werd, waren de CO2-reductie van Heijmans als geheel en het aspect veiligheid. Gestreefd werd naar een CO2-reductie van 25% ten opzichte van 2020 in absolute uitstoot, en deze kwam net iets lager uit op 24,6%. De IF-rate als maatstaf voor veiligheid steeg in 2023 waar een daling was beoogd.\u00a0
Opgemerkt wordt dat Heijmans ten tijde van de acquisitie van Van Wanrooij nog onvoldoende beeld had van de score van Van Wanrooij op de afgesproken duurzaamheidscriteria. In dat kader is afgesproken dat Heijmans tot en met de jaarcijfers van 2024 de tijd heeft om deze scores in kaart te brengen, en op basis daarvan met de banken aangepaste doelstellingen overeen te komen inclusief de bijdrage van Van Wanrooij.
Op de gesyndiceerde faciliteit zijn diverse convenanten van toepassing, bestaande uit informatieverplichtingen, algemene verplichtingen en financi\u00eble minimum vereisten (de zogenaamde financi\u00eble convenanten). Indien niet aan de financi\u00eble convenanten wordt voldaan is de faciliteit direct opeisbaar. Voor de financi\u00eble convenanten geldt dat de gerapporteerde cijfers op basis van IFRS het uitgangspunt vormen. Voor bepaalde zaken dienen er correcties doorgevoerd te worden, bijvoorbeeld indien projectfinanciering op non recourse basis is. Tevens wordt er gecorrigeerd voor IFRS 11, hetgeen inhoudt dat niet de equity methode wordt gehanteerd voor joint ventures, maar proportionele verwerking van financi\u00eble resultaten plaatsvindt.
Er is een solvabiliteitsratio van toepassing, die jaarlijks aan het eind van het jaar toetst of voldaan wordt aan een niveau van minimaal 21%. Het betreft de in het jaarverslag gerapporteerde solvabiliteit op basis van het garantievermogen. Sinds de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig zijn afgelost (in 2022) is het garantievermogen gelijk aan het eigen vermogen. Voorts is een interest cover ratio van toepassing, te toetsen aan het eind van ieder kwartaal op een minimum niveau van 5. Daarnaast dient een leverage ratio eveneens ieder kwartaal getoetst te worden op een maximum van 3. De interest cover ratio is de uitkomst van EBITDA (resultaat voor belastingen, rente, afschrijvingen en amortisaties) gedeeld door de netto rentelasten, beide maatstaven berekend over de achterliggende 12 maanden. De leverage ratio is de uitkomst van netto schuld gedeeld door EBITDA over de achterliggende 12 maanden. De definities van deze begrippen bevatten een aantal aanpassingen ten opzichte van de gerapporteerde cijfers, zoals met de bankengroep overeengekomen in de kredietovereenkomst. Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige netto schuld zijn de vermeerdering met netto schuld uit joint ventures en bepaalde projectfinancieringen, waarbij geen verhaalsrecht op Heijmans bestaat (non-recourse). Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige EBITDA betreffen de geactiveerde rente, resultaten gerelateerd aan verkochte bedrijfseenheden, re\u00eble waarde aanpassingen, reorganisatiekosten en EBITDA resultaat joint ventures. De belangrijkste aanpassing van de boekhoudkundige netto rentelasten betreft de uitsluiting van rentelasten uit non recourse projectfinanciering. Gedurende het hele jaar heeft Heijmans ruimschoots geopereerd binnen afgesproken convenanten.
Het voldoen aan de convenanten wordt actief gemonitord binnen Heijmans. Op basis van het businessplan 2024 en de solide financi\u00eble uitgangspositie ultimo 2023, gaat de Groep ervan uit het aankomende jaar ruimschoots binnen de convenanten te kunnen blijven opereren. De ontwikkeling van de EBITDA en de nettoschuld zijn daarbij relevante parameters. Het verloop van de nettoschuld is onderhevig aan schommelingen in het werkkapitaal, die verklaard worden vanuit seizoensinvloeden en fluctuaties van specifieke projecten. Gedurende het jaar is het werkkapitaalbeslag over het algemeen hoger dan aan het eind van het jaar, hetgeen kan resulteren in een hogere netto schuld in de range van \u20ac 25-75 miljoen. Deze swings in het werkkapitaal worden opgevangen door de ruimte die beschikbaar is op de revolving credit facility.
| \n Bedragen x \u20ac 1 miljoen | \n \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n | \n\n toelichting | \n \n | \n\n | \n
| \n Rentedragende schulden | \n \n 6.22 | \n \n 87,3 | \n \n 13,9 | \n
| \n Leaseverplichtingen (IFRS 16 'Leases') | \n \n 3. | \n \n 89,9 | \n \n 72,2 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n -40,4 | \n \n -237,0 | \n
| \n Netto schuld | \n \n | \n\n 136,8 | \n \n -150,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto schuld joint ventures | \n \n | \n\n 4,8 | \n \n 12,1 | \n
| \n Netto schuld non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -18,3 | \n \n -23,6 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0,0 | \n \n 0,0 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n 3,4 | \n \n 6,5 | \n
| \n Netto schuld convenanten (A) | \n \n | \n\n 126,7 | \n \n -155,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gerapporteerde EBITDA | \n \n 6.1 | \n \n 126,9 | \n \n 109,7 | \n
| \n EBITDA joint ventures | \n \n 6.1 | \n \n 5,4 | \n \n 8,7 | \n
| \n Bijzondere posten | \n \n 6.1 | \n \n 14,8 | \n \n 8,0 | \n
| \n Onderliggende EBITDA | \n \n | \n\n 147,1 | \n \n 126,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n 6.7 | \n \n 1,0 | \n \n 1,7 | \n
| \n Fair value step-up Van Wanrooij | \n \n | \n\n 10,9 | \n \n 0,0 | \n
| \n EBITDA projecten met non-recourse financiering | \n \n | \n\n -1,2 | \n \n -1,1 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -8,3 | \n \n -0,8 | \n
| \n EBITDA convenanten (B) - Interest Cover | \n \n | \n\n 149,5 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA toerekenbaar aan desinvesteringen | \n \n | \n\n 30,5 | \n \n 0,0 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA convenanten (C) - Leverage Ratio | \n \n | \n\n 180,0 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto Rentelasten | \n \n | \n\n 2,7 | \n \n 4,9 | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n | \n\n 1 | \n \n 1,7 | \n
| \n Netto rentelasten joint ventures | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,4 | \n
| \n Rentelasten non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,7 | \n
| \n Rente cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n -0,7 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -0,9 | \n \n -2,4 | \n
| \n Netto rentelasten convenanten (D) | \n \n | \n\n 1,68 | \n \n 2,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n 2. | \n \n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Garantievermogen (E) | \n \n | \n\n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Balanstotaal (F) | \n \n 3. | \n \n 1.335,6 | \n \n 1083,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Leverage ratio (A/C) <3 | \n \n | \n\n 0,7 | \n \n -1,3 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Interest cover ratio (B/D) >5 (indien rentelasten negatief zijn, dan niet van toepassing) | \n \n | \n\n 89,2 | \n \n 52,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Solvabiliteitsratio (E/F) >21% | \n \n | \n\n 28,7% | \n \n 29,3% | \n
De projectfinancieringen zijn afgesloten in het kader van specifieke (vastgoed)projecten. Het betreft vastgoedontwikkelingsprojecten in zowel Heijmans Vastgoed als Van Wanrooij Projectontwikkeling met een totale omvang (pro rata aandeel Heijmans) van \u20ac12,2 miljoen. In deze post is eveneens een schuld aan een joint venture inzake asfaltproductie verwerkt. De aflossingsschema's van de projectfinancieringen hangen overwegend samen met de voortgang van de projecten. De looptijd van de projectfinancieringen is maximaal tot de oplevering en/of verkoop van de projecten. Als zekerheden dient de waarde van het desbetreffende project inclusief de toekomstige positieve kasstromen van de projecten, alsmede in de meeste gevallen de aan het project/ de projectvennootschap gerelateerde contracten en hypothecaire zekerheden. In beginsel verstrekt Heijmans N.V. (of daarvan onderdeel uitmakende groepsmaatschappijen) voor geen van de projectfinancieringen moedermaatschappijgaranties voor de betaling van aflossing en/of interest. Dit is wel het geval voor een projectfinanciering in een vennootschap onder firma die Heijmans heeft verworven met de overname van Van Wanrooij. Ultimo 2023 betrof het Heijmans deel in deze financieringen\u00a0\u20ac 1,5 miljoen en naar verwachting zal deze financiering in de loop van 2024 volledig worden afgelost.
\nIn 2022 zijn de cumulatief preferente financieringsaandelen B, waarvan het uitstaande bedrag op 31 december 2021 nog
\u20ac 31 miljoen bedroeg, gefaseerd afgelost. Op 14 april 2022 is \u20ac 15 miljoen afgelost op basis van de aflossingsafspraken die
gekoppeld waren aan de resultaatsbestemming van het voorgaande boekjaar. Op basis van de sterke
balansverhoudingen en in het kader van een meer effici\u00ebnte kapitaalallocatie is Heijmans vervolgens op 28 april 2022 (bij de
aankondiging van de eerste kwartaalcijfers) overgegaan tot vrijwillige, boetevrije aflossing van de resterende agioreserve
ter hoogte van \u20ac 16 miljoen. Voor de inkoop en intrekking van de cumulatief preferente financieringsaandelen B was
goedkeuring van de algemene vergadering van aandeelhouders nodig, die op 12 juli 2022 is verleend. Op 13 juli 2022
zijn de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig afgelost door betaling van de nominale waarde en zijn
alle resterende renteverplichtingen voldaan. Aansluitend zijn de betreffende aandelen ingetrokken, waarmee de
financieringsstructuur is komen te vervallen.
De overige schulden betreffen financieringen verstrekt door betrokken partijen in een aantal specifieke grondposities. Als zekerheid voor deze financieringen van \u20ac 1,4 miljoen (2022: \u20ac 2,2 miljoen) is een garantstelling verstrekt door Heijmans N.V. voor de aflossing en/of rentebetaling.
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n - | \n \n 7,1% | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 6,1% | \n \n - | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering* | \n \n 6,1% | \n \n - | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 1,0% | \n \n 1,1% | \n
| \n Overige bankfinancieringen | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2,1% | \n \n 2,3% | \n
Het verloop van de rentedragende verplichtingen is als volgt:
\n| \n | \n\n Saldo per 31 december 2022 | \n \n Opgenomen | \n \n Afgelost | \n \n Saldo per 31 december 2023 | \n
| \n Linaire Lening | \n \n 0 | \n \n 78.786 | \n \n -5.000 | \n \n 73.786 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n 110.000 | \n \n -110.000 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 11.739 | \n \n 2.103 | \n \n -1.688 | \n \n 12.154 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.221 | \n \n 0 | \n \n -854 | \n \n 1.367 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n - | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n 13.960 | \n \n 190.889 | \n \n -117.542 | \n \n 87.307 | \n
| \n | \n\n Saldo per 31 december 2021 | \n \n Opgenomen | \n \n Afgelost | \n \n Saldo per 31 december 2022 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 30.748 | \n \n - | \n \n -30.748 | \n \n 0 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 11.563 | \n \n 2.400 | \n \n -2.224 | \n \n 11.739 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.880 | \n \n 941 | \n \n -1.600 | \n \n 2.221 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n - | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n 45.191 | \n \n 3.341 | \n \n -34.572 | \n \n 13.960 | \n
Liquiditeitsrisico
Het liquiditeitsrisico is het risico dat de Groep niet op het vereiste moment aan zijn financi\u00eble verplichtingen kan voldoen, zie hiervoor ook toelichting 6.22 Rentedragende leningen. De uitgangspunten van het liquiditeitsrisicobeheer zijn dat voldoende liquiditeitsruimte aanwezig is om te kunnen voldoen aan huidige en toekomstige financi\u00eble verplichtingen, in normale en bijzondere omstandigheden, zonder dat daarbij onaanvaardbare risico's worden gelopen of de reputatie van de Groep in gevaar komt.
Mede met behulp van wekelijkse (3-maands voortschrijdende) en jaarlijkse (12-maands voortschrijdende) liquiditeitsprognoses wordt vastgesteld of voldoende liquiditeit beschikbaar is voor de Groep. Daarnaast wordt de beschikbaarheid van krediet, ook in de vorm van obligo bij kredietverzekeraars of garantieverschaffers, continu gemonitord door de score op financi\u00eble convenanten periodiek te prognosticeren en een actieve dialoog te voeren met alle financi\u00eble stakeholders. De Groep is op basis van deze prognose van mening dat voldoende liquiditeiten beschikbaar zijn om de operationele activiteiten van de Groep uit te kunnen voeren.
Om de beschikbaarheid van financi\u00eble middelen voor lange en korte termijn te waarborgen, heeft Heijmans ultimo 2023 onder andere de volgende faciliteiten:
\u20ac 252,5 miljoen gecommitteerde, gesyndiceerde bankfinanciering. Deze bankfinanciering bestaat voor \u20ac 75 miljoen uit een Term Loan die lineair tot en met 30 september 2027 wordt afgelost. Het resterende deel van \u20ac 177,5 miljoen is een gecommitteerde revolving credit facility, waarvan \u20ac 30 miljoen is gecommitteerd in de vorm van een rekening courant faciliteit die is gekoppeld aan een cash pool (zie verder paragraaf 6.22);
projectfinancieringsfaciliteiten voor vastgoedontwikkelingsprojecten, en;
leases van auto's en materieel.
Om aan de eisen van opdrachtgevers met betrekking tot het stellen van bankgaranties te voldoen, beschikt Heijmans over garantiefaciliteiten bij diverse garantieverstrekkende instellingen. Deze faciliteiten zijn niet gecommitteerd. Maandelijks wordt een prognose van het gebruik en de beschikbaarheid van bankgarantiefaciliteiten opgesteld op basis van lopende tenders en de verwachting rondom decharge van uitgegeven bankgaranties. Op basis van deze prognoses is Heijmans van mening dat de huidige omvang van de faciliteiten voldoende is.
Ultimo 2023 bedraagt het totaal aan bankgarantiefaciliteiten \u20ac 276 miljoen (2022: \u20ac 273 miljoen) verstrekt door in totaal 9 partijen. Het totaal aan faciliteiten is in 2023 beperkt uitgebreid en relateert aan de overname van een bankgarantielijn van Van Wanrooij. Het\u00a0totale gebruik is ultimo 2023 toegenomen tot \u20ac 147 miljoen (2022: \u20ac 118 miljoen), waarvan bijna \u20ac 1 miljoen aan garanties die nog betrekking hebben op de buitenlandse activiteiten die in 2017 zijn afgestoten. Het resterende deel betreft allemaal garanties voor de Nederlandse bedrijfsstromen. De stijging is met name het gevolg van nieuw opgestarte werken in Infra en Bouw & Techniek. Het totaal aan bankgaranties dat is overgenomen vanuit Van Wanrooij bedraagt 'slechts'\u00a0\u20ac 6 miljoen, doordat Van Wanrooij met name projecten voor het particuliere segment realiseert, waarbij gewerkt wordt met garanties in de vorm van Woningborg-certificaten die niet in bovenstaand obligo zijn opgenomen.\u00a0
De contractuele vervaldata van de financi\u00eble verplichtingen inclusief rentebetalingen zijn als volgt:
| \n 31 december 2023 | \n \n Boekwaarde | \n \n Contractuele kasstromen | \n \n < 6 maanden | \n \n 6-12 maanden | \n \n 1-2 jaar | \n \n 2-5 jaar | \n \n > 5 jaar | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Lineaire lening | \n \n -73.786 | \n \n -88.533 | \n \n -11.675 | \n \n -12.592 | \n \n -24.217 | \n \n -40.049 | \n \n 0 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinanciering | \n \n -12.154 | \n \n -13.591 | \n \n -194 | \n \n -194 | \n \n -5.935 | \n \n -7.268 | \n \n 0 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n -1.367 | \n \n -1.478 | \n \n -28 | \n \n -151 | \n \n -733 | \n \n -428 | \n \n -138 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Handels- en overige schulden | \n \n -346.056 | \n \n -346.056 | \n \n -346.056 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n -433.363 | \n \n -449.658 | \n \n -357.953 | \n \n -12.937 | \n \n -30.885 | \n \n -47.745 | \n \n -138 | \n
| \n 31 december 2022 | \n \n Boekwaarde | \n \n Contractuele kasstromen | \n \n < 6 maanden | \n \n 6-12 maanden | \n \n 1-2 jaar | \n \n 2-5 jaar | \n \n > 5 jaar | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinanciering | \n \n -11.739 | \n \n -12.528 | \n \n -73 | \n \n -73 | \n \n -146 | \n \n -6.214 | \n \n -6.022 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n -2.221 | \n \n -2.441 | \n \n -54 | \n \n -154 | \n \n -183 | \n \n -1.774 | \n \n -276 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Handels- en overige schulden | \n \n -365.172 | \n \n -365.172 | \n \n -365.172 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n -379.132 | \n \n -380.141 | \n \n -365.299 | \n \n -227 | \n \n -329 | \n \n -7.988 | \n \n -6.298 | \n
Heijmans beschikt over diverse financieringsarrangementen, zowel op groepsniveau als op projectniveau. Qua omvang het meest materieel is de gesyndiceerde bankfinanciering. Deze faciliteit is in 2023 met het oog op en direct voorafgaand aan de acquisitie van Van Wanrooij uitgebreid en verlengd. De oorspronkelijke financiering van \u20ac 117,5 miljoen was gecommitteerd tot en met eind 2025. De nieuwe financiering is met \u20ac 140 miljoen uitgebreid tot \u20ac 257,5 miljoen en loopt tot 1 september 2028 en bestaat uit de volgende onderdelen:
- Term Loan ter hoogte van \u20ac 80 miljoen die lineair afgelost wordt in 4 jaar en waarvan ultimo 2023 \u20ac 75 miljoen resteert (zie 6.22a).
- Revolving credit facility ter hoogte van \u20ac 177,5 miljoen, waarvan\u00a0\u20ac 30 miljoen in de vorm van een rekening courant faciliteit (zie 6.22b).
Gevestigde zekerheden
Bij de herfinanciering in 2023 zijn er geen wijzigingen overeen gekomen in het zekerhedenpakket dat is verstrekt aan financiers. Deze zekerheden zijn vastgelegd in pandaktes, waarbij een zogenaamde intercreditor agreement regelt in welke situaties en op welke wijze zekerheden uitgewonnen kunnen worden. Zo lang Heijmans blijft voldoen aan de bancaire convenanten, waaronder de financi\u00eble convenanten (zie 6.22c), zijn deze situaties niet aan de orde.
De gevestigde zekerheden bestaan uit de verpanding van de debiteuren, de bankrekeningen en eventuele verzekeringsbaten. Dit criterium geldt uitsluitend voor zover Heijmans 100% eigenaar is van de betreffende vennootschappen en gemeten naar omzet dient tenminste 95% van de omzet vertegenwoordigd te zijn door de dochtervennootschappen die de financiering mede ondertekenen (de zogenaamde 'guarantor cover').Tot slot hebben de financiers op enkele historische grondposities met een boekwaarde ultimo 2023 van \u20ac 42 miljoen hypothecaire zekerheden gevestigd. Deze zekerheden vallen vrij naarmate de grondposities tot ontwikkeling komen.
De totale samenstelling van de rentedragende leningen en overige financieringsverplichtingen is als volgt:
x \u20ac 1.000
| \n 31 december 2023 | \n \n Langlopend deel | \n \n Kortlopend deel | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 53.786 | \n \n 20.000 | \n \n 73.786 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 10.465 | \n \n 1.689 | \n \n 12.154 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 1.233 | \n \n 134 | \n \n 1.367 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 65.484 | \n \n 21.823 | \n \n 87.307 | \n
x \u20ac 1.000
| \n 31 december 2022 | \n \n Langlopend deel | \n \n Kortlopend deel | \n \n Totaal | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 10.049 | \n \n 1.690 | \n \n 11.739 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.087 | \n \n 134 | \n \n 2.221 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Totaal verplichtingen | \n \n 12.136 | \n \n 1.824 | \n \n 13.960 | \n
De overname van Van Wanrooij heeft tot gevolg gehad dat Heijmans per saldo van een netto kaspositie naar een netto schuld positie is gegaan. Concreet hield dit in dat de gesyndiceerde bankfinanciering na enkele jaren weer aangesproken diende te worden. De mate waarin de financiering aangesproken dient te worden hangt bij een bouwbedrijf sterk af van de werkkapitaalontwikkeling die binnen een jaar sterk kan fluctueren als gevolg van een seizoenspatroon. Bij de herfinanciering in het kader van de overname is onderscheid gemaakt tussen een Term Loan en een revolving credit facility, aangezien de revolving credit facility meer flexibiliteit biedt om de fluctuaties in het werkkapitaal op te kunnen vangen. Voor het deel dat naar verwachting gedurende het hele jaar dient te worden opgenomen is een acquisitiefinanciering in de vorm van een Term Loan afgesloten.
De Term Loan is in gelijke delen verstrekt door ABN Amro, ING en Rabobank. De Term Loan had bij de overname een omvang van\u00a0\u20ac 80 miljoen en dient in 4 jaar lineair op kwartaalbasis te worden afgelost. De eerste aflossing heeft plaatsgevonden op 31 december 2023, waardoor de uitstaande som ultimo 2023\u00a0\u20ac 75 miljoen bedraagt, waarop \u20ac 1 miljoen aan gekapitaliseerde financieringskosten in mindering zijn gebracht. Qua rentecondities is sprake van 3-maands Euribor basisrente te vermeerderen met een marge-opslag die afhankelijk is van de uitkomst op de Leverage ratio en tussen de 2.0% en 3.0 % ('margin grid') ligt. Indien de Leverage ratio kleiner is dan 0,5 - hetgeen gold voorafgaand aan de acquisitie - geldt de laagste trede. In 2023, en naar verwachting ook in 2024, zal de uitkomst van de Leverage ratio zich naar verwachting in een range van 0.5 tot 1.5 bevinden. De marge-opslag zal in dat geval 2.25% of 2.50% bedragen. Op de Term Loan mag Heijmans te allen tijde vrijwillig vroegtijdig aflossen.
\nDe revolving credit facility bedroeg ultimo 2023 \u20ac 177,5 miljoen. Dit bedrag is volledig gecommitteerd tot 1 september 2028 met dien verstande dat vanaf 30 september 2027 het totale commitment in vier kwartalen lineair wordt teruggebracht naar\u00a0\u20ac 150 miljoen. Van deze faciliteit is \u20ac 30 miljoen verstrekt in de vorm van een gecommitteerde\u00a0rekening courant faciliteit bij ING Bank. Het resterende deel van de revolving credit facility is voor \u20ac 52,5 miljoen verstrekt\u00a0door ABN Amro Bank en Rabobank (elk) en voor \u20ac 42,5 miljoen door ING Bank. Kenmerk van de revolving credit facility (en daarmee de rekening courant faciliteit) is dat deze faciliteit naar gelang de behoefte gebruikt kan worden. Het revolverende karakter zorgt ervoor dat afgeloste bedragen in de toekomst opnieuw ter beschikking staan binnen de grenzen van het totale commitment, waarmee Heijmans in staat is de werkkapitaalfluctuaties gedurende het jaar op te vangen.
Qua rentecondities is sprake van 1-maands Euribor basisrente te vermeerderen met een marge-opslag die afhankelijk is van de uitkomst op de Leverage ratio en tussen de 1.9% en 2.9% % ligt. In 2023, en naar verwachting ook in 2024, zal de marge-opslag 2.15% of 2.40% bedragen. Op het niet gebruikte deel van de revolving credit facility is een bereidstellingsprovisie van toepassing die gekoppeld is aan de te betalen marge-opslag. De revolving credit facility kan te allen tijde vrijwillig vroegtijdig worden ingeperkt.
Aan de margin grid is een bonus malus systematiek van plus of min 5 basispunten gekoppeld op basis van 4 duurzaamheidscriteria. Hiermee zet Heijmans haar duurzaamheidsambities extra kracht bij door zich te committeren om jaarlijks te verbeteren qua hoeveelheid uitstoot (CO2-emissie), aantal ongevallen (daling IF rate), gemiddelde CO2-emissie van opgeleverde woningen, en het aandeel van elektrische personenauto\u2019s in het totale wagenpark. Ultimo 2023 zijn 2 van de 4 criteria behaald, hetgeen tot gevolg heeft dat een malus van 2,5 basispunten is behaald en de van toepassing zijnde marge begin 2024 is vastgesteld op 212,5 basispunten voor de revolving credit facility en 222,5 basispunten voor de Term Loan. De targets die in 2023 niet behaald werd, waren de CO2-reductie van Heijmans als geheel en het aspect veiligheid. Gestreefd werd naar een CO2-reductie van 25% ten opzichte van 2020 in absolute uitstoot, en deze kwam net iets lager uit op 24,6%. De IF-rate als maatstaf voor veiligheid steeg in 2023 waar een daling was beoogd.\u00a0
Opgemerkt wordt dat Heijmans ten tijde van de acquisitie van Van Wanrooij nog onvoldoende beeld had van de score van Van Wanrooij op de afgesproken duurzaamheidscriteria. In dat kader is afgesproken dat Heijmans tot en met de jaarcijfers van 2024 de tijd heeft om deze scores in kaart te brengen, en op basis daarvan met de banken aangepaste doelstellingen overeen te komen inclusief de bijdrage van Van Wanrooij.
Op de gesyndiceerde faciliteit zijn diverse convenanten van toepassing, bestaande uit informatieverplichtingen, algemene verplichtingen en financi\u00eble minimum vereisten (de zogenaamde financi\u00eble convenanten). Indien niet aan de financi\u00eble convenanten wordt voldaan is de faciliteit direct opeisbaar. Voor de financi\u00eble convenanten geldt dat de gerapporteerde cijfers op basis van IFRS het uitgangspunt vormen. Voor bepaalde zaken dienen er correcties doorgevoerd te worden, bijvoorbeeld indien projectfinanciering op non recourse basis is. Tevens wordt er gecorrigeerd voor IFRS 11, hetgeen inhoudt dat niet de equity methode wordt gehanteerd voor joint ventures, maar proportionele verwerking van financi\u00eble resultaten plaatsvindt.
Er is een solvabiliteitsratio van toepassing, die jaarlijks aan het eind van het jaar toetst of voldaan wordt aan een niveau van minimaal 21%. Het betreft de in het jaarverslag gerapporteerde solvabiliteit op basis van het garantievermogen. Sinds de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig zijn afgelost (in 2022) is het garantievermogen gelijk aan het eigen vermogen. Voorts is een interest cover ratio van toepassing, te toetsen aan het eind van ieder kwartaal op een minimum niveau van 5. Daarnaast dient een leverage ratio eveneens ieder kwartaal getoetst te worden op een maximum van 3. De interest cover ratio is de uitkomst van EBITDA (resultaat voor belastingen, rente, afschrijvingen en amortisaties) gedeeld door de netto rentelasten, beide maatstaven berekend over de achterliggende 12 maanden. De leverage ratio is de uitkomst van netto schuld gedeeld door EBITDA over de achterliggende 12 maanden. De definities van deze begrippen bevatten een aantal aanpassingen ten opzichte van de gerapporteerde cijfers, zoals met de bankengroep overeengekomen in de kredietovereenkomst. Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige netto schuld zijn de vermeerdering met netto schuld uit joint ventures en bepaalde projectfinancieringen, waarbij geen verhaalsrecht op Heijmans bestaat (non-recourse). Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige EBITDA betreffen de geactiveerde rente, resultaten gerelateerd aan verkochte bedrijfseenheden, re\u00eble waarde aanpassingen, reorganisatiekosten en EBITDA resultaat joint ventures. De belangrijkste aanpassing van de boekhoudkundige netto rentelasten betreft de uitsluiting van rentelasten uit non recourse projectfinanciering. Gedurende het hele jaar heeft Heijmans ruimschoots geopereerd binnen afgesproken convenanten.
Het voldoen aan de convenanten wordt actief gemonitord binnen Heijmans. Op basis van het businessplan 2024 en de solide financi\u00eble uitgangspositie ultimo 2023, gaat de Groep ervan uit het aankomende jaar ruimschoots binnen de convenanten te kunnen blijven opereren. De ontwikkeling van de EBITDA en de nettoschuld zijn daarbij relevante parameters. Het verloop van de nettoschuld is onderhevig aan schommelingen in het werkkapitaal, die verklaard worden vanuit seizoensinvloeden en fluctuaties van specifieke projecten. Gedurende het jaar is het werkkapitaalbeslag over het algemeen hoger dan aan het eind van het jaar, hetgeen kan resulteren in een hogere netto schuld in de range van \u20ac 25-75 miljoen. Deze swings in het werkkapitaal worden opgevangen door de ruimte die beschikbaar is op de revolving credit facility.
| \n Bedragen x \u20ac 1 miljoen | \n \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n | \n\n toelichting | \n \n | \n\n | \n
| \n Rentedragende schulden | \n \n 6.22 | \n \n 87,3 | \n \n 13,9 | \n
| \n Leaseverplichtingen (IFRS 16 'Leases') | \n \n 3. | \n \n 89,9 | \n \n 72,2 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n -40,4 | \n \n -237,0 | \n
| \n Netto schuld | \n \n | \n\n 136,8 | \n \n -150,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto schuld joint ventures | \n \n | \n\n 4,8 | \n \n 12,1 | \n
| \n Netto schuld non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -18,3 | \n \n -23,6 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0,0 | \n \n 0,0 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n 3,4 | \n \n 6,5 | \n
| \n Netto schuld convenanten (A) | \n \n | \n\n 126,7 | \n \n -155,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gerapporteerde EBITDA | \n \n 6.1 | \n \n 126,9 | \n \n 109,7 | \n
| \n EBITDA joint ventures | \n \n 6.1 | \n \n 5,4 | \n \n 8,7 | \n
| \n Bijzondere posten | \n \n 6.1 | \n \n 14,8 | \n \n 8,0 | \n
| \n Onderliggende EBITDA | \n \n | \n\n 147,1 | \n \n 126,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n 6.7 | \n \n 1,0 | \n \n 1,7 | \n
| \n Fair value step-up Van Wanrooij | \n \n | \n\n 10,9 | \n \n 0,0 | \n
| \n EBITDA projecten met non-recourse financiering | \n \n | \n\n -1,2 | \n \n -1,1 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -8,3 | \n \n -0,8 | \n
| \n EBITDA convenanten (B) - Interest Cover | \n \n | \n\n 149,5 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA toerekenbaar aan desinvesteringen | \n \n | \n\n 30,5 | \n \n 0,0 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA convenanten (C) - Leverage Ratio | \n \n | \n\n 180,0 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto Rentelasten | \n \n | \n\n 2,7 | \n \n 4,9 | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n | \n\n 1 | \n \n 1,7 | \n
| \n Netto rentelasten joint ventures | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,4 | \n
| \n Rentelasten non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,7 | \n
| \n Rente cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n -0,7 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -0,9 | \n \n -2,4 | \n
| \n Netto rentelasten convenanten (D) | \n \n | \n\n 1,68 | \n \n 2,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n 2. | \n \n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Garantievermogen (E) | \n \n | \n\n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Balanstotaal (F) | \n \n 3. | \n \n 1.335,6 | \n \n 1083,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Leverage ratio (A/C) <3 | \n \n | \n\n 0,7 | \n \n -1,3 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Interest cover ratio (B/D) >5 (indien rentelasten negatief zijn, dan niet van toepassing) | \n \n | \n\n 89,2 | \n \n 52,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Solvabiliteitsratio (E/F) >21% | \n \n | \n\n 28,7% | \n \n 29,3% | \n
De projectfinancieringen zijn afgesloten in het kader van specifieke (vastgoed)projecten. Het betreft vastgoedontwikkelingsprojecten in zowel Heijmans Vastgoed als Van Wanrooij Projectontwikkeling met een totale omvang (pro rata aandeel Heijmans) van \u20ac12,2 miljoen. In deze post is eveneens een schuld aan een joint venture inzake asfaltproductie verwerkt. De aflossingsschema's van de projectfinancieringen hangen overwegend samen met de voortgang van de projecten. De looptijd van de projectfinancieringen is maximaal tot de oplevering en/of verkoop van de projecten. Als zekerheden dient de waarde van het desbetreffende project inclusief de toekomstige positieve kasstromen van de projecten, alsmede in de meeste gevallen de aan het project/ de projectvennootschap gerelateerde contracten en hypothecaire zekerheden. In beginsel verstrekt Heijmans N.V. (of daarvan onderdeel uitmakende groepsmaatschappijen) voor geen van de projectfinancieringen moedermaatschappijgaranties voor de betaling van aflossing en/of interest. Dit is wel het geval voor een projectfinanciering in een vennootschap onder firma die Heijmans heeft verworven met de overname van Van Wanrooij. Ultimo 2023 betrof het Heijmans deel in deze financieringen\u00a0\u20ac 1,5 miljoen en naar verwachting zal deze financiering in de loop van 2024 volledig worden afgelost.
\nIn 2022 zijn de cumulatief preferente financieringsaandelen B, waarvan het uitstaande bedrag op 31 december 2021 nog
\u20ac 31 miljoen bedroeg, gefaseerd afgelost. Op 14 april 2022 is \u20ac 15 miljoen afgelost op basis van de aflossingsafspraken die
gekoppeld waren aan de resultaatsbestemming van het voorgaande boekjaar. Op basis van de sterke
balansverhoudingen en in het kader van een meer effici\u00ebnte kapitaalallocatie is Heijmans vervolgens op 28 april 2022 (bij de
aankondiging van de eerste kwartaalcijfers) overgegaan tot vrijwillige, boetevrije aflossing van de resterende agioreserve
ter hoogte van \u20ac 16 miljoen. Voor de inkoop en intrekking van de cumulatief preferente financieringsaandelen B was
goedkeuring van de algemene vergadering van aandeelhouders nodig, die op 12 juli 2022 is verleend. Op 13 juli 2022
zijn de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig afgelost door betaling van de nominale waarde en zijn
alle resterende renteverplichtingen voldaan. Aansluitend zijn de betreffende aandelen ingetrokken, waarmee de
financieringsstructuur is komen te vervallen.
De overige schulden betreffen financieringen verstrekt door betrokken partijen in een aantal specifieke grondposities. Als zekerheid voor deze financieringen van \u20ac 1,4 miljoen (2022: \u20ac 2,2 miljoen) is een garantstelling verstrekt door Heijmans N.V. voor de aflossing en/of rentebetaling.
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n - | \n \n 7,1% | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 6,1% | \n \n - | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering* | \n \n 6,1% | \n \n - | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 1,0% | \n \n 1,1% | \n
| \n Overige bankfinancieringen | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2,1% | \n \n 2,3% | \n
Het verloop van de rentedragende verplichtingen is als volgt:
\n| \n | \n\n Saldo per 31 december 2022 | \n \n Opgenomen | \n \n Afgelost | \n \n Saldo per 31 december 2023 | \n
| \n Linaire Lening | \n \n 0 | \n \n 78.786 | \n \n -5.000 | \n \n 73.786 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n 110.000 | \n \n -110.000 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 11.739 | \n \n 2.103 | \n \n -1.688 | \n \n 12.154 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.221 | \n \n 0 | \n \n -854 | \n \n 1.367 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n - | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n 13.960 | \n \n 190.889 | \n \n -117.542 | \n \n 87.307 | \n
| \n | \n\n Saldo per 31 december 2021 | \n \n Opgenomen | \n \n Afgelost | \n \n Saldo per 31 december 2022 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 30.748 | \n \n - | \n \n -30.748 | \n \n 0 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 0 | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 11.563 | \n \n 2.400 | \n \n -2.224 | \n \n 11.739 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 2.880 | \n \n 941 | \n \n -1.600 | \n \n 2.221 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 0 | \n \n - | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Totaal | \n \n 45.191 | \n \n 3.341 | \n \n -34.572 | \n \n 13.960 | \n
Gevestigde zekerheden
Bij de herfinanciering in 2023 zijn er geen wijzigingen overeen gekomen in het zekerhedenpakket dat is verstrekt aan financiers. Deze zekerheden zijn vastgelegd in pandaktes, waarbij een zogenaamde intercreditor agreement regelt in welke situaties en op welke wijze zekerheden uitgewonnen kunnen worden. Zo lang Heijmans blijft voldoen aan de bancaire convenanten, waaronder de financi\u00eble convenanten (zie 6.22c), zijn deze situaties niet aan de orde.
De gevestigde zekerheden bestaan uit de verpanding van de debiteuren, de bankrekeningen en eventuele verzekeringsbaten. Dit criterium geldt uitsluitend voor zover Heijmans 100% eigenaar is van de betreffende vennootschappen en gemeten naar omzet dient tenminste 95% van de omzet vertegenwoordigd te zijn door de dochtervennootschappen die de financiering mede ondertekenen (de zogenaamde 'guarantor cover').Tot slot hebben de financiers op enkele historische grondposities met een boekwaarde ultimo 2023 van \u20ac 42 miljoen hypothecaire zekerheden gevestigd. Deze zekerheden vallen vrij naarmate de grondposities tot ontwikkeling komen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfCollateralExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F478": { "value": "\nOp de gesyndiceerde faciliteit zijn diverse convenanten van toepassing, bestaande uit informatieverplichtingen, algemene verplichtingen en financi\u00eble minimum vereisten (de zogenaamde financi\u00eble convenanten). Indien niet aan de financi\u00eble convenanten wordt voldaan is de faciliteit direct opeisbaar. Voor de financi\u00eble convenanten geldt dat de gerapporteerde cijfers op basis van IFRS het uitgangspunt vormen. Voor bepaalde zaken dienen er correcties doorgevoerd te worden, bijvoorbeeld indien projectfinanciering op non recourse basis is. Tevens wordt er gecorrigeerd voor IFRS 11, hetgeen inhoudt dat niet de equity methode wordt gehanteerd voor joint ventures, maar proportionele verwerking van financi\u00eble resultaten plaatsvindt.
Er is een solvabiliteitsratio van toepassing, die jaarlijks aan het eind van het jaar toetst of voldaan wordt aan een niveau van minimaal 21%. Het betreft de in het jaarverslag gerapporteerde solvabiliteit op basis van het garantievermogen. Sinds de cumulatief preferente financieringsaandelen B volledig zijn afgelost (in 2022) is het garantievermogen gelijk aan het eigen vermogen. Voorts is een interest cover ratio van toepassing, te toetsen aan het eind van ieder kwartaal op een minimum niveau van 5. Daarnaast dient een leverage ratio eveneens ieder kwartaal getoetst te worden op een maximum van 3. De interest cover ratio is de uitkomst van EBITDA (resultaat voor belastingen, rente, afschrijvingen en amortisaties) gedeeld door de netto rentelasten, beide maatstaven berekend over de achterliggende 12 maanden. De leverage ratio is de uitkomst van netto schuld gedeeld door EBITDA over de achterliggende 12 maanden. De definities van deze begrippen bevatten een aantal aanpassingen ten opzichte van de gerapporteerde cijfers, zoals met de bankengroep overeengekomen in de kredietovereenkomst. Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige netto schuld zijn de vermeerdering met netto schuld uit joint ventures en bepaalde projectfinancieringen, waarbij geen verhaalsrecht op Heijmans bestaat (non-recourse). Belangrijke aanpassingen ten opzichte van de boekhoudkundige EBITDA betreffen de geactiveerde rente, resultaten gerelateerd aan verkochte bedrijfseenheden, re\u00eble waarde aanpassingen, reorganisatiekosten en EBITDA resultaat joint ventures. De belangrijkste aanpassing van de boekhoudkundige netto rentelasten betreft de uitsluiting van rentelasten uit non recourse projectfinanciering. Gedurende het hele jaar heeft Heijmans ruimschoots geopereerd binnen afgesproken convenanten.
Het voldoen aan de convenanten wordt actief gemonitord binnen Heijmans. Op basis van het businessplan 2024 en de solide financi\u00eble uitgangspositie ultimo 2023, gaat de Groep ervan uit het aankomende jaar ruimschoots binnen de convenanten te kunnen blijven opereren. De ontwikkeling van de EBITDA en de nettoschuld zijn daarbij relevante parameters. Het verloop van de nettoschuld is onderhevig aan schommelingen in het werkkapitaal, die verklaard worden vanuit seizoensinvloeden en fluctuaties van specifieke projecten. Gedurende het jaar is het werkkapitaalbeslag over het algemeen hoger dan aan het eind van het jaar, hetgeen kan resulteren in een hogere netto schuld in de range van \u20ac 25-75 miljoen. Deze swings in het werkkapitaal worden opgevangen door de ruimte die beschikbaar is op de revolving credit facility.
| \n Bedragen x \u20ac 1 miljoen | \n \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n | \n\n toelichting | \n \n | \n\n | \n
| \n Rentedragende schulden | \n \n 6.22 | \n \n 87,3 | \n \n 13,9 | \n
| \n Leaseverplichtingen (IFRS 16 'Leases') | \n \n 3. | \n \n 89,9 | \n \n 72,2 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n -40,4 | \n \n -237,0 | \n
| \n Netto schuld | \n \n | \n\n 136,8 | \n \n -150,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto schuld joint ventures | \n \n | \n\n 4,8 | \n \n 12,1 | \n
| \n Netto schuld non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -18,3 | \n \n -23,6 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0,0 | \n \n 0,0 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n 3,4 | \n \n 6,5 | \n
| \n Netto schuld convenanten (A) | \n \n | \n\n 126,7 | \n \n -155,9 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Gerapporteerde EBITDA | \n \n 6.1 | \n \n 126,9 | \n \n 109,7 | \n
| \n EBITDA joint ventures | \n \n 6.1 | \n \n 5,4 | \n \n 8,7 | \n
| \n Bijzondere posten | \n \n 6.1 | \n \n 14,8 | \n \n 8,0 | \n
| \n Onderliggende EBITDA | \n \n | \n\n 147,1 | \n \n 126,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n 6.7 | \n \n 1,0 | \n \n 1,7 | \n
| \n Fair value step-up Van Wanrooij | \n \n | \n\n 10,9 | \n \n 0,0 | \n
| \n EBITDA projecten met non-recourse financiering | \n \n | \n\n -1,2 | \n \n -1,1 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -8,3 | \n \n -0,8 | \n
| \n EBITDA convenanten (B) - Interest Cover | \n \n | \n\n 149,5 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA toerekenbaar aan desinvesteringen | \n \n | \n\n 30,5 | \n \n 0,0 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n EBITDA convenanten (C) - Leverage Ratio | \n \n | \n\n 180,0 | \n \n 126,2 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Netto Rentelasten | \n \n | \n\n 2,7 | \n \n 4,9 | \n
| \n Aanpassingen voor: | \n \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Geactiveerde rente | \n \n | \n\n 1 | \n \n 1,7 | \n
| \n Netto rentelasten joint ventures | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,4 | \n
| \n Rentelasten non-recourse projectfinanciering | \n \n | \n\n -0,56 | \n \n -0,7 | \n
| \n Rente cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n -0,7 | \n
| \n Overig | \n \n | \n\n -0,9 | \n \n -2,4 | \n
| \n Netto rentelasten convenanten (D) | \n \n | \n\n 1,68 | \n \n 2,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Eigen vermogen | \n \n 2. | \n \n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n Cumulatief preferente financieringsaandelen B | \n \n 6.22 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Garantievermogen (E) | \n \n | \n\n 383,7 | \n \n 317 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Balanstotaal (F) | \n \n 3. | \n \n 1.335,6 | \n \n 1083,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Leverage ratio (A/C) <3 | \n \n | \n\n 0,7 | \n \n -1,3 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Interest cover ratio (B/D) >5 (indien rentelasten negatief zijn, dan niet van toepassing) | \n \n | \n\n 89,2 | \n \n 52,4 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Solvabiliteitsratio (E/F) >21% | \n \n | \n\n 28,7% | \n \n 29,3% | \n
Kapitaalbeheer
Het beleid is gericht op het streven naar een solide vermogenspositie in combinatie met voldoende kredietruimte om zo de continu\u00efteit voor stakeholders te borgen. Een solide vermogensstructuur op lange termijn is gebaseerd op het met voldoende headroom opereren binnen zowel de financi\u00eble convenanten als de ruimte op de syndicaatslening. De financi\u00eble convenanten bestaan uit de Leverage ratio, zijnde een netto rentedragende schuld, na aftrek van non-recourse financiering, gedeeld door EBITDA van maximaal 3, een interest cover ratio van minimaal 5 en een solvabiliteitsratio van minimaal 21% (zie ook toelichting 6.22 voor de beschrijving van de financi\u00eble ratio's in de met banken overeengekomen convenanten).
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfObjectivesPoliciesAndProcessesForManagingCapitalExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E488": { "value": "\nVerloop verplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen
\n| \n | \n\n Verplichting | \n \n Re\u00eble waarde activa | \n \n Nettoverplichting | \n |||
| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Saldo per 1 januari | \n \n 163.805 | \n \n 230.241 | \n \n 140.721 | \n \n 205.145 | \n \n 23.084 | \n \n 25.096 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n In consolidatie genomen | \n \n 3.738 | \n \n - | \n \n 390 | \n \n - | \n \n 3.348 | \n \n - | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Opgenomen in de winst-en-verliesrekening | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Kosten voor opbouw | \n \n 307 | \n \n 393 | \n \n - | \n \n - | \n \n 307 | \n \n 393 | \n
| \n Rente lasten/-baten | \n \n 5.773 | \n \n 1.920 | \n \n 5.237 | \n \n 1.715 | \n \n 536 | \n \n 205 | \n
| \n Actuarieel resultaat verplichting jubileumuitkeringen | \n \n 859 | \n \n -992 | \n \n - | \n \n - | \n \n 859 | \n \n -992 | \n
| \n Administratie- en overige kosten | \n \n - | \n \n - | \n \n -450 | \n \n -129 | \n \n 450 | \n \n 129 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Opgenomen in niet-gerealiseerde resultaten | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Actuarieel resultaat ervaringsaanpassingen | \n \n 3.109 | \n \n 485 | \n \n 577 | \n \n 293 | \n \n 2.532 | \n \n 192 | \n
| \n Actuarieel resultaat gewijzigde sterftetafel | \n \n - | \n \n 1.490 | \n \n - | \n \n 1.187 | \n \n - | \n \n 303 | \n
| \n Actuarieel resultaat indexering | \n \n 1.763 | \n \n 11.031 | \n \n - | \n \n - | \n \n 1.763 | \n \n 11.031 | \n
| \n Actuarieel resultaat rekenrente | \n \n 7.374 | \n \n -71.172 | \n \n 6.665 | \n \n -59.704 | \n \n 709 | \n \n -11.468 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Bijdragen en uitkeringen | \n \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Bijdragen betaald door de werkgever | \n \n - | \n \n - | \n \n 10.343 | \n \n 1.805 | \n \n -10.343 | \n \n -1.805 | \n
| \n Pensioen- en jubileumuitkeringen | \n \n -10.017 | \n \n -9.591 | \n \n -10.017 | \n \n -9.591 | \n \n - | \n \n - | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n\n | \n
| \n Saldo per 31 december | \n \n 176.711 | \n \n 163.805 | \n \n 153.466 | \n \n 140.721 | \n \n 23.245 | \n \n 23.084 | \n
De pensioen- en jubileumuitkeringen zullen in 2024 circa \u20ac 10 miljoen bedragen. Dit bedrag zal in de jaren daarna naar verwachting niet belangrijk afwijken.
De totale verplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen is als volgt in de balans verantwoord:
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Personeelsgerelateerde verplichtingen langlopend | \n \n 22.440 | \n \n 10.997 | \n
| \n Personeelsgerelateerde verplichtingen kortlopend | \n \n 805 | \n \n 12.087 | \n
| \n | \n\n 23.245 | \n \n 23.084 | \n
Daling van de kortlopende personeelsgerelateerde verplichting komt met name door de indexatie die door bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (Bpf Bouw) wordt bepaald. Deze waren 14,5% voor 2023 en 0% voor 2024.
Verplichting voor toegezegd-pensioenregelingen
Verzekerde regelingen
De Groep kent eind 2023 circa 15 verzekerde regelingen die bij een verzekeraar zijn ondergebracht middels garantiecontracten. De Groep is naast de kosten voor eventuele indexatie, geen betalingen voor de verzwaring van sterftegrondslagen verschuldigd. Daarmee liggen de risico\u2019s in de regeling in grote mate bij de verzekeraars. De verantwoordelijkheid om voldoende middelen aan te houden om alle uitkeringen te kunnen doen, ligt bij de verzekeraars. Het toezicht hierop vindt plaats door DNB. De indexatiekoopsom wordt vastgesteld op basis van de grondslagen in het verzekeringscontract. De gemiddelde looptijd van de pensioenverplichtingen bedraagt circa 11 jaar.
Bedrijfstakpensioenfondsen
Het merendeel van de pensioenen is ondergebracht bij bedrijfstakpensioenfondsen. Het betreft met name het pensioenfonds voor de Bouwnijverheid en het pensioenfonds Metaal en Techniek. Beide pensioenfondsen voeren ge\u00efndexeerde middelloonregelingen uit. De beleidsdekkingsgraad van het pensioenfonds voor de Bouwnijverheid bedraagt 124,7% ultimo 2023 (ultimo 2022: 131,5%). Het aandeel van de Groep in het totaal aantal deelnemers in dit fonds bedraagt circa 2% (2022: 2%). De beleidsdekkingsgraad van het pensioenfonds Metaal en Techniek bedraagt ultimo 2023: 109,8% (ultimo 2022: 108,1%). Het aandeel van de Groep in het totaal aantal deelnemers in dit fonds bedraagt circa 0,5% (2022: 0,5%). De dekkingsgraden zijn berekend op basis van de waarderingsgrondslagen die door de bedrijfstakpensioenfondsen worden gehanteerd; op basis van de Pensioenwet en Financieel Toetsingskader.
Omdat de premieaanpassingen in beperkte mate be\u00efnvloed worden door de dekkingsgraad zijn deze regelingen aangemerkt als toegezegd-pensioenregelingen. Deze worden verwerkt als toegezegde bijdrageregelingen aangezien de administratie van de bedrijfstakpensioenfondsen niet is ingericht om de vereiste informatie aan te leveren.
Voor deze regelingen is de Groep gehouden de vooraf vastgestelde premie af te dragen. De Groep kan niet worden verplicht tot aanzuivering van een eventueel tekort, anders dan door toekomstige premieaanpassingen. De Groep kan geen aanspraak maken op een eventueel overschot bij de fondsen.
Jubileumuitkeringen
De jubileumuitkering bestaat uit een (gedeeltelijk) maandsalaris bij een dienstverband van 25, 40 en 50 jaar.
Lasten opgenomen uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen
\n| \n | \n\n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Kosten voor opbouw | \n \n -307 | \n \n -393 | \n
| \n Rentelasten | \n \n -5.773 | \n \n -1.920 | \n
| \n Rentebaten | \n \n 5.237 | \n \n 1.715 | \n
| \n Subtotaal | \n \n -843 | \n \n -598 | \n
| \n Administratie- en overige kosten | \n \n -450 | \n \n -129 | \n
| \n Actuarieel resultaat verplichting jubileumuitkeringen | \n \n -859 | \n \n 992 | \n
| \n Totale last toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen | \n \n -2.152 | \n \n 265 | \n
De voornaamste actuari\u00eble veronderstellingen per balansdatum zijn:
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Disconteringsvoet | \n \n 3,20% | \n \n 3,60% | \n
| \n Toekomstige looninflatie | \n \n 7,12% en \u20ac 100 voor 2024. 2,25% voor 2025 en verder. | \n \n 5,06% voor 2023. 2,25% voor 2024 en verder. | \n
| \n Toekomstige loonsverhogingen | \n \n 0-1,5% | \n \n 0-1,5% | \n
| \n Toekomstige indexatie | \n \n 0,0% in 2024 voor regelingen die de indexatie van Bpf Bouw volgen, 0-1,4% voor de overige regelingen. 0-1,4% voor alle regelingen voor 2025 en verder. | \n \n 15,44% in 2023 voor regelingen die de indexatie van Bpf Bouw volgen, 0-1,4% voor de overige regelingen. 0-1,4% voor alle regelingen voor 2024 en verder. | \n
| \n Personeelsverloop | \n \n 3,5-12,5% | \n \n 3,5-12,5% | \n
| \n Sterftetabel | \n \n AG Prognosetafel 2022 0/0 | \n \n AG Prognosetafel 2022 0/0 | \n
De disconteringsvoet is gebaseerd op hoogwaardige ondernemingsobligaties gecorrigeerd voor de looptijd van de uitkeringsverplichting. Dit geldt eveneens voor het verwachte rendement.
De toekomstige indexatie is gebaseerd op de indexatie die door het bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (Bpf Bouw) naar verwachting wordt toegekend. Voor regelingen die een-op-een de indexatie van het bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (Bpf Bouw) volgen, is de toekomstige indexatie gebaseerd op de indexatie die door Bpf Bouw naar verwachting wordt toegekend. Daarbij wordt voor het eerstvolgende jaar na balansdatum de indexatie meegenomen die daadwerkelijk door Bpf Bouw is toegekend, 15,44% voor 2023 en 0,00% voor 2024
Financiering verplichting toegezegd-pensioenregeling en jubileumuitkering
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Gefinancierde toegezegd-pensioenregelingen | \n \n 169.574 | \n \n 157.691 | \n
| \n Jubileumuitkeringen (niet gefinancierd) | \n \n 7.137 | \n \n 6.114 | \n
| \n Verplichting toegezegd-pensioenregelingen en jubileumuitkeringen per 31 december | \n \n 176.711 | \n \n 163.805 | \n
De gefinancierde toegezegd-pensioenregelingen bestaan geheel uit verzekerde regelingen (net als in 2022), er is geen sprake van fondsbeleggingen in aandelen, vastrentende waarden of liquiditeiten.
Redelijkerwijs mogelijke wijzigingen per de verslagdatum in een van de relevante actuari\u00eble veronderstellingen, waarbij de andere veronderstellingen constant blijven, kunnen zoals hieronder weergegeven invloed hebben op de verplichtingen uit hoofde van toegezegde pensioenrechten.
| \n x \u20ac 1 miljoen | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n ||
| \n | \n\n Stijging | \n \n Daling | \n \n Stijging | \n \n Daling | \n
| \n Wijziging rekenrente met 0,50%-punt | \n \n -11,1 | \n \n 12,3 | \n \n -9,4 | \n \n 10,4 | \n
| \n Wijziging loon- en prijsinflatie en indexatie met 0,25%-punt | \n \n 6,1 | \n \n -2,8 | \n \n 5,2 | \n \n -2,2 | \n
| \n Wijziging levensverwachting met 1 jaar | \n \n 7,9 | \n \n -8 | \n \n 6,7 | \n \n -6,8 | \n
Bovenstaande impact is vastgesteld door de actuaris die de actuari\u00eble berekeningen heeft uitgevoerd. Een wijziging in meerdere aannames leidt mogelijk tot andere effecten dan de optelling van de afzonderlijke effecten door het optreden van kruis-effecten.
De weergegeven effecten betreffen alleen de impact op de verplichtingen en niet die op de re\u00eble waarde van de beleggingen. De effecten van deze veranderingen worden in belangrijke mate gemitigeerd door een even groot effect op de waarde van de beleggingen voor de regelingen die zijn ondergebracht in een verzekeringscontract, door de garantie van de verzekeraar.
De Groep verwacht in 2024 geen bijdragen te hoeven leveren aan zijn toegezegde pensioenregelingen. Dit komt omdat bpf Bouw geen indexatie voorziet voor 2024. Daarnaast gaat het om circa \u20ac 43 miljoen aan toegezegde bijdrageregelingen (inclusief de bovengenoemde bedrijfstakpensioenfondsen). De verwachte bijdragen in latere jaren zullen naar verwachting hiermee in lijn liggen, mede afhankelijk van de ontwikkeling van eerdergenoemde actuari\u00eble uitgangspunten en met name de ontwikkeling van de dekkingsgraad van het bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid. Nieuwe bijstortingen zijn niet op voorhand uit te sluiten.
\nAlgemeen
Voorzieningen voor onder andere verliezen onderhanden werken, garantieverplichtingen, herstructureringskosten en milieurisico's worden opgenomen indien Heijmans een bestaande verplichting heeft en het waarschijnlijk is dat een uitstroom van middelen zal plaatsvinden. Het bedrag van de voorziening is voldoende betrouwbaar te bepalen. De voorzieningen zijn opgenomen tegen nominale waarde, tenzij de tijdswaarde van de uitgaande kasstromen materieel is.
\n| \n | \n\n 31 december 2022 | \n \n In consolidatie genomen | \n \n Terugboeking niet-gebruikte bedragen | \n \n Getroffen voorzieningen | \n \n Gebruikte voorzieningen | \n \n 31 december 2023 | \n
| \n Wintrack II | \n \n 15.000 | \n \n 0 | \n \n -13.571 | \n \n 0 | \n \n -1.429 | \n \n 0 | \n
| \n Verliezen onderhanden werken | \n \n 15.570 | \n \n 0 | \n \n -1.292 | \n \n 14.964 | \n \n -13.698 | \n \n 15.544 | \n
| \n Garantieverplichtingen | \n \n 32.638 | \n \n 981 | \n \n -170 | \n \n 7.083 | \n \n -9.494 | \n \n 31.038 | \n
| \n Herstructureringskosten | \n \n 941 | \n \n 0 | \n \n -333 | \n \n 2.967 | \n \n -2.341 | \n \n 1.234 | \n
| \n Milieurisico's | \n \n 2.830 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -483 | \n \n 2.347 | \n
| \n Voorziening negatieve deelnemingen | \n \n 366 | \n \n 111 | \n \n -30 | \n \n 200 | \n \n 0 | \n \n 647 | \n
| \n Overige voorzieningen | \n \n 2.179 | \n \n 11.150 | \n \n -500 | \n \n 1.654 | \n \n -526 | \n \n 13.957 | \n
| \n Totaal voorzieningen | \n \n 69.524 | \n \n 12.242 | \n \n -15.896 | \n \n 26.868 | \n \n -27.971 | \n \n 64.767 | \n
Looptijd van de voorzieningen
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Langlopend deel | \n \n 45.212 | \n \n 45.106 | \n
| \n Kortlopend deel | \n \n 19.555 | \n \n 24.418 | \n
| \n Totaal | \n \n 64.767 | \n \n 69.524 | \n
Wintrack II
In oktober 2023 is de Groep in hoger beroep in het gelijk gesteld en is geen voorziening meer nodig.
Verliezen onderhanden werken
Op het moment dat een contract met een klant om een project uit te voeren verlieslatend wordt, wordt het gehele verlies opgenomen in de winst-en-verliesrekening en op de balans opgenomen als voorziening voor verliezen voor onderhanden werken. De projecten waarop deze verliezen betrekking hebben, worden binnen twee jaar afgerond.
Voorziening voor garantieverplichtingen
De getroffen voorzieningen hangen samen met klachten en gebreken die zich hebben geopenbaard na de oplevering van projecten en die onder de garantie vallen. De omvang van de voorziene kosten is mede afhankelijk van de ingeschatte verdeling van de schuldvraag over de betrokken bouwpartners. Naar verwachting zullen de verplichtingen zich voor het grootste deel in de komende twee jaar voordoen.
Voorziening voor herstructureringskosten
De voorziening voor herstructureringskosten vloeit voort uit afvloeiingskosten in verband met organisatiewijzigingen. De voorziening zal voor het grootste gedeelte in 2024 worden aangewend.
Voorziening voor milieurisico's
Onder deze post zijn mogelijke saneringskosten van terreinen opgenomen. Aan de hand van de beschikking van de overheid over de wijze van sanering en bodemonderzoek zijn per terrein de kosten van sanering ingeschat. De termijn waarbinnen de sanering dient plaats te vinden, is per terrein verschillend. Indien de vervuiling pas over een aantal jaren hoeft te worden opgeruimd, bestaat de plicht om de vervuiling te monitoren. De verwachte monitoringskosten zijn eveneens in de voorziening opgenomen.
Voorziening negatieve deelnemingen
De voorziening negatieve deelnemingen heeft betrekking op joint ventures waarvan de deelnemingswaarde negatief is en waarvoor de Groep geheel of ten dele instaat voor de schulden van de deelneming (dan wel het stellige voornemen heeft de deelneming (voor zijn aandeel) tot betaling van zijn schulden in staat te stellen).
Overige voorzieningen
In 2023\u00a0heeft\u00a0Heijmans op grond van de aandelenkoopovereenkomst van Van Wanrooij geen vrijwaring van de verkoper gekregen voor bepaalde risico\u2019s die verband houden met ontwikkelposities verkregen in de periode voorafgaand aan de transactiedatum. In verband met deze blootstelling is voor deze historische risico\u2019s een voorziening van \u20ac 11,2 miljoen opgenomen in de openingsbalans van Van Wanrooij. De risico\u2019s worden beoordeeld en gewaardeerd op basis van de verwachte waarde methode waar de kwesties een reeks mogelijke uitkomsten hebben. Voorts bestaat de post overige voorzieningen hoofdzakelijk uit een voorziening voor 2e jaars ziekte die in 2022 ook reeds bestond en beperkt gemuteerd is.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfProvisionsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E490": { "value": "\nAlgemeen
Voorzieningen voor onder andere verliezen onderhanden werken, garantieverplichtingen, herstructureringskosten en milieurisico's worden opgenomen indien Heijmans een bestaande verplichting heeft en het waarschijnlijk is dat een uitstroom van middelen zal plaatsvinden. Het bedrag van de voorziening is voldoende betrouwbaar te bepalen. De voorzieningen zijn opgenomen tegen nominale waarde, tenzij de tijdswaarde van de uitgaande kasstromen materieel is.
\n| \n | \n\n 31 december 2022 | \n \n In consolidatie genomen | \n \n Terugboeking niet-gebruikte bedragen | \n \n Getroffen voorzieningen | \n \n Gebruikte voorzieningen | \n \n 31 december 2023 | \n
| \n Wintrack II | \n \n 15.000 | \n \n 0 | \n \n -13.571 | \n \n 0 | \n \n -1.429 | \n \n 0 | \n
| \n Verliezen onderhanden werken | \n \n 15.570 | \n \n 0 | \n \n -1.292 | \n \n 14.964 | \n \n -13.698 | \n \n 15.544 | \n
| \n Garantieverplichtingen | \n \n 32.638 | \n \n 981 | \n \n -170 | \n \n 7.083 | \n \n -9.494 | \n \n 31.038 | \n
| \n Herstructureringskosten | \n \n 941 | \n \n 0 | \n \n -333 | \n \n 2.967 | \n \n -2.341 | \n \n 1.234 | \n
| \n Milieurisico's | \n \n 2.830 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -483 | \n \n 2.347 | \n
| \n Voorziening negatieve deelnemingen | \n \n 366 | \n \n 111 | \n \n -30 | \n \n 200 | \n \n 0 | \n \n 647 | \n
| \n Overige voorzieningen | \n \n 2.179 | \n \n 11.150 | \n \n -500 | \n \n 1.654 | \n \n -526 | \n \n 13.957 | \n
| \n Totaal voorzieningen | \n \n 69.524 | \n \n 12.242 | \n \n -15.896 | \n \n 26.868 | \n \n -27.971 | \n \n 64.767 | \n
Looptijd van de voorzieningen
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Langlopend deel | \n \n 45.212 | \n \n 45.106 | \n
| \n Kortlopend deel | \n \n 19.555 | \n \n 24.418 | \n
| \n Totaal | \n \n 64.767 | \n \n 69.524 | \n
Wintrack II
In oktober 2023 is de Groep in hoger beroep in het gelijk gesteld en is geen voorziening meer nodig.
Verliezen onderhanden werken
Op het moment dat een contract met een klant om een project uit te voeren verlieslatend wordt, wordt het gehele verlies opgenomen in de winst-en-verliesrekening en op de balans opgenomen als voorziening voor verliezen voor onderhanden werken. De projecten waarop deze verliezen betrekking hebben, worden binnen twee jaar afgerond.
Voorziening voor garantieverplichtingen
De getroffen voorzieningen hangen samen met klachten en gebreken die zich hebben geopenbaard na de oplevering van projecten en die onder de garantie vallen. De omvang van de voorziene kosten is mede afhankelijk van de ingeschatte verdeling van de schuldvraag over de betrokken bouwpartners. Naar verwachting zullen de verplichtingen zich voor het grootste deel in de komende twee jaar voordoen.
Voorziening voor herstructureringskosten
De voorziening voor herstructureringskosten vloeit voort uit afvloeiingskosten in verband met organisatiewijzigingen. De voorziening zal voor het grootste gedeelte in 2024 worden aangewend.
Voorziening voor milieurisico's
Onder deze post zijn mogelijke saneringskosten van terreinen opgenomen. Aan de hand van de beschikking van de overheid over de wijze van sanering en bodemonderzoek zijn per terrein de kosten van sanering ingeschat. De termijn waarbinnen de sanering dient plaats te vinden, is per terrein verschillend. Indien de vervuiling pas over een aantal jaren hoeft te worden opgeruimd, bestaat de plicht om de vervuiling te monitoren. De verwachte monitoringskosten zijn eveneens in de voorziening opgenomen.
Voorziening negatieve deelnemingen
De voorziening negatieve deelnemingen heeft betrekking op joint ventures waarvan de deelnemingswaarde negatief is en waarvoor de Groep geheel of ten dele instaat voor de schulden van de deelneming (dan wel het stellige voornemen heeft de deelneming (voor zijn aandeel) tot betaling van zijn schulden in staat te stellen).
Overige voorzieningen
In 2023\u00a0heeft\u00a0Heijmans op grond van de aandelenkoopovereenkomst van Van Wanrooij geen vrijwaring van de verkoper gekregen voor bepaalde risico\u2019s die verband houden met ontwikkelposities verkregen in de periode voorafgaand aan de transactiedatum. In verband met deze blootstelling is voor deze historische risico\u2019s een voorziening van \u20ac 11,2 miljoen opgenomen in de openingsbalans van Van Wanrooij. De risico\u2019s worden beoordeeld en gewaardeerd op basis van de verwachte waarde methode waar de kwesties een reeks mogelijke uitkomsten hebben. Voorts bestaat de post overige voorzieningen hoofdzakelijk uit een voorziening voor 2e jaars ziekte die in 2022 ook reeds bestond en beperkt gemuteerd is.
\nAlgemeen
Voorwaardelijke verplichtingen zijn mogelijke verplichtingen die voortvloeien uit gebeurtenissen van voor de balansdatum. Het zijn mogelijke verplichtingen omdat de uitstroom van middelen afhankelijk is van het al dan niet plaatsvinden van onzekere gebeurtenissen in de toekomst.
De voorwaardelijke verplichtingen kunnen worden onderscheiden in bankgaranties, concerngaranties en overige voorwaardelijke verplichtingen.
Bank- en concerngaranties
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Bankgaranties in verband met: | \n \n | \n\n | \n
| \n Uitvoering van projecten | \n \n 136.351 | \n \n 112.803 | \n
| \n Aanbestedingen | \n \n 425 | \n \n 138 | \n
| \n Overige | \n \n 10.235 | \n \n 5.458 | \n
| \n | \n\n 147.011 | \n \n 118.399 | \n
| \n Concerngaranties in verband met: | \n \n | \n\n | \n
| \n Uitvoering van projecten | \n \n 326.015 | \n \n 254.922 | \n
| \n Krediet- en bankgarantiefaciliteiten | \n \n 12.072 | \n \n 9.851 | \n
| \n | \n\n 338.087 | \n \n 264.773 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Totaal | \n \n 485.098 | \n \n 383.172 | \n
De concerngaranties in verband met krediet- en bankgarantiefaciliteiten zijn verstrekt ten behoeve van projectfinancieringen en bankgarantie- en kredietfaciliteiten voor dochterondernemingen, gezamenlijke bedrijfsactiviteiten en joint ventures. Voor schulden in enkele gezamenlijke bedrijfsactiviteiten en vastgoed joint ventures staat de Groep voor zijn deel in de joint venture garant, voor in totaal \u20ac 12 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen). De Groep verwacht geen materi\u00eble kredietverliezen hierop te leiden.
De concerngaranties die zijn uitgegeven ten behoeve van verkochte activiteiten (Leadbitter) zijn niet opgenomen in bovenstaande tabel en bedragen \u20ac 32 miljoen (2022: \u20ac 38 miljoen). Ten aanzien van lopende en opgeleverde werken zijn waar mogelijk de garanties overgenomen door de koper. Voor zover dit niet mogelijk is, heeft de koper een bank- of concerngarantie afgegeven.
Overige voorwaardelijke verplichtingen
De overige voorwaardelijke verplichtingen met significante cash impact bedragen ultimo 2023 \u20ac 191 miljoen (2022: \u20ac 19 miljoen) en met beperkte cash impact \u20ac 22 miljoen (2022: \u20ac 32 miljoen), in totaal \u20ac 213 miljoen (2022: \u20ac 51 miljoen). Het betreft met name verplichtingen tot grondafname op het moment dat sprake is van een definitief bestemmingsplan of een bouwvergunning en/of gerealiseerd verkooppercentage en bestaat hoofdzakelijk uit de volgende posten:
\u20ac 160\u00a0miljoen (2022: nihil) aangegaan door het in 2023 geacquireerde Van Wanrooij (zie toelichting 6.2 Bedrijfscombinaties). Hiervan is \u20ac 4\u00a0miljoen (2022: nihil) in gezamenlijke bedrijfsactiviteiten opgenomen.
\u20ac 54 miljoen (2022: \u20ac 51 miljoen) aangegaan door de rest van de Groep (exclusief Van Wanrooij). Hiervan is \u20ac 0,5 miljoen (2022: \u20ac 3 miljoen) in gezamenlijke bedrijfsactiviteiten opgenomen.
Hiervoor zijn in 2023 geen (2022: geen) concerngaranties afgegeven.
\nDe joint ventures waarin de Groep participeert hebben voor \u20ac 18 miljoen voorwaardelijke verplichtingen met een significante cash impact ultimo 2023 (2022: geen) en met beperkte cash impact \u20ac 16 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen), in totaal \u20ac 34 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen). Het betreffen met name verplichtingen tot grondafname op het moment dat sprake is van\u00a0bouwvergunning en/of gerealiseerd verkooppercentage. De vermelde bedragen betreffen aandeel van de Groep in de joint ventures.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfOtherProvisionsContingentLiabilitiesAndContingentAssetsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E494": { "value": "\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Leveranciers en onderaannemers | \n \n 125.491 | \n \n 176.014 | \n
| \n Te ontvangen facturen op onderhanden werken | \n \n 29.409 | \n \n 29.731 | \n
| \n Te ontvangen facturen op afgesloten werken | \n \n 35.304 | \n \n 46.475 | \n
| \n Schulden inzake pensioenen | \n \n 689 | \n \n 593 | \n
| \n Te betalen personeelskosten | \n \n 30.602 | \n \n 25.649 | \n
| \n Te betalen omzetbelasting | \n \n 64.841 | \n \n 46.896 | \n
| \n Te betalen loonheffing en sociale premies | \n \n 22.234 | \n \n 17.799 | \n
| \n Te betalen beheer- en verkoopkosten | \n \n 22.428 | \n \n 11.092 | \n
| \n Te betalen rente | \n \n 2.978 | \n \n 131 | \n
| \n Te betalen aan samenwerkingsverbanden | \n \n 2.795 | \n \n 4.259 | \n
| \n Overige schulden | \n \n 9.285 | \n \n 6.533 | \n
| \n Totaal handels- en overige schulden | \n \n 346.056 | \n \n 365.172 | \n
De handels- en overige schulden hebben overwegend een kortlopend karakter. Binnen de overige schulden zijn bedragen opgenomen met een langlopende karakter voor circa \u20ac 2 miljoen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfTradeAndOtherPayablesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F505": { "value": "Marktrisico
Marktrisico betreft het risico dat de inkomsten van de Groep of de waarde van financi\u00eble instrumenten nadelig worden be\u00efnvloed door veranderingen van marktprijzen, zoals valutakoersen, rentetarieven en aandelenkoersen. Het beheer van het marktrisico heeft tot doel de marktrisicopositie binnen aanvaardbare grenzen te houden bij een optimaal rendement.
Voor de beheersing van het marktrisico kunnen derivaten worden gekocht en verkocht en financi\u00eble verplichtingen aangegaan. Dergelijke transacties vinden plaats binnen de richtlijnen die zijn vastgesteld. Eind 2023 was geen sprake van derivaten afgesloten door dochtermaatschappijen van de Groep en gezamenlijke bedrijfsactiviteiten waarin de Groep participeert (2022: geen).
Prijsrisico
Prijsrisico's als gevolg van inkoop van grond- en hulpstoffen en het uitbesteden van werk worden hoofdzakelijk en met name in geval van langdurige contracten gemitigeerd door prijsindexatie-afspraken met opdrachtgevers. Indien nodig kan, op incidentele basis, gebruik\u00a0worden gemaakt van derivaten om prijsrisico's op inkoop van grondstoffen te mitigeren. Door de laatste jaren minder zwaar in te zetten op grote, integrale werken, is de opbouw van de orderportefeuille de laatste jaren wat kort cyclischer geworden. Dit heeft een mitigerend effect op het inflatierisico.
Renterisico
Het rentebeleid van Heijmans is gericht op beperking van de invloed van wijzigende rentetarieven op het resultaat van de onderneming. Bij de meeste projectfinancieringen wordt geopteerd voor vaste rentes, waarmee meer zekerheid ontstaat over het betreffende projectresultaat. Voor wat betreft het gebruik onder de syndicaatslening is sprake van variabele financiering in de vorm van een vaste opslag te vermeerderen met 1-maands Euribor (revolving credit facility) of 3-maands Euribor (Term Loan). De revolving credit facility dient met name als werkkapitaalfinanciering.\u00a0In de regel hoeft hier aan het eind van het jaar geen gebruik gemaakt van te worden, waardoor een lange rentevaste periode momenteel geen voordeel biedt. Tevens vergemakkelijkt een variabele financiering de mogelijkheid om vervroegd af te lossen op de syndicaatslening, hetgeen boetevrij is toegestaan.
Wanneer de rente over 2023 gemiddeld 2% hoger zou zijn geweest dan zou op basis van het gemiddeld schuldniveau het resultaat voor belastingen circa \u20ac 2,4 miljoen hoger zijn geweest (2022: circa \u20ac 4,4 miljoen hoger zijn geweest). Het effect van een 2% renteverschil op het eigen vermogen van de Groep (verondersteld dat alle andere variabelen constant waren gebleven) zou een \u20ac 1,8 miljoen hoger eigen vermogen zijn (2022: \u20ac 3,3 miljoen hoger eigen vermogen). Bij deze berekeningen wordt opgemerkt dat het gemiddeld schuldniveau over 2023 fors be\u00efnvloed werd door de acquisitie van Van Wanrooij. Voorafgaand aan deze acquisitie was sprake van een forse netto kaspositie, terwijl na de acquisitie sprake was van een netto schuld positie. Doordat het gemiddelde schuldniveau over 2023 negatief (d.w.z. een netto kaspositie) was, ontstaat in de berekeningen een positieve impact van een hogere rentestand op de resultaatsontwikkeling. Na acquisitiedatum is sprake van een gemiddelde netto schuldpositie, waardoor de impact in Q4 en daarmee naar verwachting ook in 2024 juist negatief is.
De onderstaande tabel geeft voor rentedragende financi\u00eble activa en financi\u00eble verplichtingen de termijn waarop renteherziening plaatsvindt:
\n| \n 31 december 2023 | \n \n | \n\n | \n\n 0-6 | \n \n 6-12 | \n \n 1-2 | \n \n 2-5 | \n \n > 5 | \n
| \n | \n\n Toelichting | \n \n Totaal | \n \n maanden | \n \n maanden | \n \n jaar | \n \n jaar | \n \n jaar | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 6.14 | \n \n 36.565 | \n \n 6.248 | \n \n 0 | \n \n 1.656 | \n \n 778 | \n \n 27.883 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n 40.384 | \n \n 40.384 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 6.22 | \n \n -73.786 | \n \n -73.786 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 6.22 | \n \n -12.154 | \n \n -6.565 | \n \n - | \n \n -5.589 | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 6.22 | \n \n -1.367 | \n \n - | \n \n - | \n \n -560 | \n \n - | \n \n -807 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Totaal | \n \n | \n\n -10.358 | \n \n -33.719 | \n \n 0 | \n \n -4.493 | \n \n 778 | \n \n 27.076 | \n
| \n 31 december 2022 | \n \n | \n\n | \n\n 0-6 | \n \n 6-12 | \n \n 1-2 | \n \n 2-5 | \n \n > 5 | \n
| \n | \n\n Toelichting | \n \n Totaal | \n \n maanden | \n \n maanden | \n \n jaar | \n \n jaar | \n \n jaar | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 6.14 | \n \n 9.764 | \n \n 2.020 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 1.358 | \n \n 6.386 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n 237.012 | \n \n 237.012 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Projectfinancieringen | \n \n 6.22 | \n \n -11.739 | \n \n -5.777 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -5.962 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 6.22 | \n \n -2.221 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n -1.280 | \n \n -941 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 6.22 | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n
| \n Totaal | \n \n | \n\n 232.816 | \n \n 233.255 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 78 | \n \n -517 | \n
Op balansdatum is van de rentedragende leningen bruto schuld 8% (2022: 57%) tegen een vast rentepercentage en 92% (2022: 43%) tegen een variabel rentepercentage afgesloten. De grote mutatie ten opzichte van het voorgaande jaar is het gevolg van de uitbreiding van de syndicaatslening tegen een variabel rentend percentage. Op balansdatum speelt met name de Term Loan een grote rol. Door seizoensinvloeden is de gemiddelde schuld gedurende het boekjaar hoger dan op balansdatum. het aandeel van de brutoschuld waarop variabele rente van toepassing is, is gedurende het jaar hoger. Tegenover de brutoschuld met een variabele rente staan onder andere liquide middelen waarop ook variabele rente van toepassing is. Waar deze in 2022 nog grotendeels negatief was, was deze in 2023 het hele jaar positief.
De gemiddelde gewogen rentelooptijd van projectfinancieringen is 2,8 jaar (2022: 3,3 jaar). De laatste jaren worden niet of nauwelijks nieuwe projectfinancieringen afgesloten en met name af en toe financieringsafspraken verlengd. Als gevolg hiervan neemt de gemiddeld gewogen looptijd over het algemeen af.
De verstrekte en opgenomen rentedragende leningen worden gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs en niet tegen de re\u00eble waarde. Een rentewijziging heeft derhalve geen effect op de waardering van de leningen.
Valutarisico
Het valutarisico op verkopen, inkopen en opgenomen leningen is voor Heijmans zeer beperkt, aangezien verreweg het grootste deel van de kasstromen binnen de onderneming plaatsvindt in euro's.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfMarketRiskExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F509": { "value": "Re\u00eble waarden
Onderstaande overzicht bevat de re\u00eble waarden en de boekwaarden van financi\u00eble instrumenten. Deze waarderingen tegen re\u00eble waarde worden gerubriceerd naar verschillende niveaus van de hi\u00ebrarchie re\u00eble waarde, afhankelijk van de inputs op basis waarvan waarderingstechnieken zijn toegepast. De verschillende niveaus zijn als volgt gedefinieerd.
Niveau 1: op de waarderingsdatum van de Groep beschikbare genoteerde marktprijzen (niet gecorrigeerd) in actieve markten voor identieke activa of verplichtingen.
Niveau 2: input die geen onder niveau 1 vallende genoteerde marktprijs betreft en die waarneembaar is voor het actief of de verplichting, hetzij rechtstreeks (in de vorm van een prijs) hetzij indirect (dat wil zeggen, afgeleid van een prijs).
Niveau 3: input voor het actief dat of de verplichting die niet op waarneembare marktgegevens is gebaseerd (niet-waarneembare input).
Heijmans kent geen tegen re\u00eble waarde gewaardeerde financi\u00eble activa en financi\u00eble verplichtingen.
Leningen en vorderingen
\n| \n | \n\n | \n\n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n ||
| \n | \n\n | \n\n | \n\n Boek- | \n \n Re\u00eble | \n \n Boek- | \n \n Re\u00eble | \n
| \n | \n\n Toelichting | \n \n Niveau | \n \n waarde | \n \n waarde | \n \n waarde | \n \n waarde | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 6.14 | \n \n 2 | \n \n 36.565 | \n \n 36.185 | \n \n 9.764 | \n \n 9.393 | \n
| \n Handels- en overige vorderingen | \n \n 6.18 | \n \n * | \n \n 229.226 | \n \n 229.226 | \n \n 239.367 | \n \n 239.367 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n * | \n \n 40.384 | \n \n 40.384 | \n \n 237.012 | \n \n 237.012 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 6.22 | \n \n * | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 6.22 | \n \n 2 | \n \n -73.786 | \n \n -73.786 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 6.22 | \n \n 2 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinanciering | \n \n 6.22 | \n \n 2 | \n \n -12.154 | \n \n -11.893 | \n \n -11.739 | \n \n -11.104 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 6.22 | \n \n 2 | \n \n -1.367 | \n \n -1.308 | \n \n -2.221 | \n \n -2.096 | \n
| \n Handels- en overige schulden | \n \n 6.25 | \n \n * | \n \n -346.056 | \n \n -346.056 | \n \n -365.172 | \n \n -365.172 | \n
| \n Saldo leningen en vorderingen | \n \n | \n\n | \n\n -127.188 | \n \n -127.248 | \n \n 107.011 | \n \n 107.400 | \n
Bovenstaande waardes zijn gebaseerd op de contante waarde van de toekomstige kasstromen. De leningen die een vaste rente hebben, worden verdisconteerd tegen de relevante rentecurve per 31 december 2023, verhoogd met de relevante risico opslag.
Alle leningen die een variabele rente hebben, worden verondersteld een re\u00eble waarde te hebben die gelijk is aan de boekwaarde. Kredietrisico heeft geen noemenswaardige impact op de waardering van deze leningen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfFairValueOfFinancialInstrumentsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F508": { "value": "Re\u00eble waarden
Onderstaande overzicht bevat de re\u00eble waarden en de boekwaarden van financi\u00eble instrumenten. Deze waarderingen tegen re\u00eble waarde worden gerubriceerd naar verschillende niveaus van de hi\u00ebrarchie re\u00eble waarde, afhankelijk van de inputs op basis waarvan waarderingstechnieken zijn toegepast. De verschillende niveaus zijn als volgt gedefinieerd.
Niveau 1: op de waarderingsdatum van de Groep beschikbare genoteerde marktprijzen (niet gecorrigeerd) in actieve markten voor identieke activa of verplichtingen.
Niveau 2: input die geen onder niveau 1 vallende genoteerde marktprijs betreft en die waarneembaar is voor het actief of de verplichting, hetzij rechtstreeks (in de vorm van een prijs) hetzij indirect (dat wil zeggen, afgeleid van een prijs).
Niveau 3: input voor het actief dat of de verplichting die niet op waarneembare marktgegevens is gebaseerd (niet-waarneembare input).
Heijmans kent geen tegen re\u00eble waarde gewaardeerde financi\u00eble activa en financi\u00eble verplichtingen.
Leningen en vorderingen
\n| \n | \n\n | \n\n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n ||
| \n | \n\n | \n\n | \n\n Boek- | \n \n Re\u00eble | \n \n Boek- | \n \n Re\u00eble | \n
| \n | \n\n Toelichting | \n \n Niveau | \n \n waarde | \n \n waarde | \n \n waarde | \n \n waarde | \n
| \n Verstrekte leningen en overige vorderingen | \n \n 6.14 | \n \n 2 | \n \n 36.565 | \n \n 36.185 | \n \n 9.764 | \n \n 9.393 | \n
| \n Handels- en overige vorderingen | \n \n 6.18 | \n \n * | \n \n 229.226 | \n \n 229.226 | \n \n 239.367 | \n \n 239.367 | \n
| \n Liquide middelen en\u00a0equivalenten | \n \n 6.19 | \n \n * | \n \n 40.384 | \n \n 40.384 | \n \n 237.012 | \n \n 237.012 | \n
| \n Rekening-courant kredietinstellingen | \n \n 6.22 | \n \n * | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Lineaire lening | \n \n 6.22 | \n \n 2 | \n \n -73.786 | \n \n -73.786 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Gesyndiceerde bankfinanciering | \n \n 6.22 | \n \n 2 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n \n 0 | \n
| \n Projectfinanciering | \n \n 6.22 | \n \n 2 | \n \n -12.154 | \n \n -11.893 | \n \n -11.739 | \n \n -11.104 | \n
| \n Overige langlopende schulden | \n \n 6.22 | \n \n 2 | \n \n -1.367 | \n \n -1.308 | \n \n -2.221 | \n \n -2.096 | \n
| \n Handels- en overige schulden | \n \n 6.25 | \n \n * | \n \n -346.056 | \n \n -346.056 | \n \n -365.172 | \n \n -365.172 | \n
| \n Saldo leningen en vorderingen | \n \n | \n\n | \n\n -127.188 | \n \n -127.248 | \n \n 107.011 | \n \n 107.400 | \n
Bovenstaande waardes zijn gebaseerd op de contante waarde van de toekomstige kasstromen. De leningen die een vaste rente hebben, worden verdisconteerd tegen de relevante rentecurve per 31 december 2023, verhoogd met de relevante risico opslag.
Alle leningen die een variabele rente hebben, worden verondersteld een re\u00eble waarde te hebben die gelijk is aan de boekwaarde. Kredietrisico heeft geen noemenswaardige impact op de waardering van deze leningen.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfFairValueMeasurementExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E514": { "value": "\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Contractuele verbintenissen in verband met: | \n \n | \n\n | \n
| \n - de verwerving van materi\u00eble vaste activa | \n \n 6.966 | \n \n 8.093 | \n
| \n - de verwerving van gronden | \n \n 11.038 | \n \n 6.366 | \n
| \n | \n\n 18.004 | \n \n 14.459 | \n
De post contractuele verbintenissen in verband met de verwerving van materi\u00eble vaste activa ad \u20ac 7,0 miljoen (2022: \u20ac 8,0 miljoen) betreft machines (met name elektrisch materieel) van Heijmans Infra.
Ter zekerstelling van de investeringsverplichtingen zijn geen concerngaranties afgegeven (2022: geen).
De contractuele verplichtingen voor de verwerving van gronden zullen zich over het algemeen in een periode van 1 tot 10 jaar materialiseren.
Er zijn geen investeringsverplichtingen aangegaan door gezamenlijke bedrijfsactiviteiten waarin Heijmans participeert (2022: geen).
\nDe joint ventures waarin Heijmans participeert hebben investeringsverplichtingen ter hoogte van \u20ac 23\u00a0miljoen (2022: \u20ac 26 miljoen) (Heijmans aandeel). Dit betreft met name de verwerving van gronden waarop in afzienbare tijd na verwerving woningen gerealiseerd zullen worden.
\nAlgemeen
Voorwaardelijke verplichtingen zijn mogelijke verplichtingen die voortvloeien uit gebeurtenissen van voor de balansdatum. Het zijn mogelijke verplichtingen omdat de uitstroom van middelen afhankelijk is van het al dan niet plaatsvinden van onzekere gebeurtenissen in de toekomst.
De voorwaardelijke verplichtingen kunnen worden onderscheiden in bankgaranties, concerngaranties en overige voorwaardelijke verplichtingen.
Bank- en concerngaranties
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Bankgaranties in verband met: | \n \n | \n\n | \n
| \n Uitvoering van projecten | \n \n 136.351 | \n \n 112.803 | \n
| \n Aanbestedingen | \n \n 425 | \n \n 138 | \n
| \n Overige | \n \n 10.235 | \n \n 5.458 | \n
| \n | \n\n 147.011 | \n \n 118.399 | \n
| \n Concerngaranties in verband met: | \n \n | \n\n | \n
| \n Uitvoering van projecten | \n \n 326.015 | \n \n 254.922 | \n
| \n Krediet- en bankgarantiefaciliteiten | \n \n 12.072 | \n \n 9.851 | \n
| \n | \n\n 338.087 | \n \n 264.773 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Totaal | \n \n 485.098 | \n \n 383.172 | \n
De concerngaranties in verband met krediet- en bankgarantiefaciliteiten zijn verstrekt ten behoeve van projectfinancieringen en bankgarantie- en kredietfaciliteiten voor dochterondernemingen, gezamenlijke bedrijfsactiviteiten en joint ventures. Voor schulden in enkele gezamenlijke bedrijfsactiviteiten en vastgoed joint ventures staat de Groep voor zijn deel in de joint venture garant, voor in totaal \u20ac 12 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen). De Groep verwacht geen materi\u00eble kredietverliezen hierop te leiden.
De concerngaranties die zijn uitgegeven ten behoeve van verkochte activiteiten (Leadbitter) zijn niet opgenomen in bovenstaande tabel en bedragen \u20ac 32 miljoen (2022: \u20ac 38 miljoen). Ten aanzien van lopende en opgeleverde werken zijn waar mogelijk de garanties overgenomen door de koper. Voor zover dit niet mogelijk is, heeft de koper een bank- of concerngarantie afgegeven.
Overige voorwaardelijke verplichtingen
De overige voorwaardelijke verplichtingen met significante cash impact bedragen ultimo 2023 \u20ac 191 miljoen (2022: \u20ac 19 miljoen) en met beperkte cash impact \u20ac 22 miljoen (2022: \u20ac 32 miljoen), in totaal \u20ac 213 miljoen (2022: \u20ac 51 miljoen). Het betreft met name verplichtingen tot grondafname op het moment dat sprake is van een definitief bestemmingsplan of een bouwvergunning en/of gerealiseerd verkooppercentage en bestaat hoofdzakelijk uit de volgende posten:
\u20ac 160\u00a0miljoen (2022: nihil) aangegaan door het in 2023 geacquireerde Van Wanrooij (zie toelichting 6.2 Bedrijfscombinaties). Hiervan is \u20ac 4\u00a0miljoen (2022: nihil) in gezamenlijke bedrijfsactiviteiten opgenomen.
\u20ac 54 miljoen (2022: \u20ac 51 miljoen) aangegaan door de rest van de Groep (exclusief Van Wanrooij). Hiervan is \u20ac 0,5 miljoen (2022: \u20ac 3 miljoen) in gezamenlijke bedrijfsactiviteiten opgenomen.
Hiervoor zijn in 2023 geen (2022: geen) concerngaranties afgegeven.
\nDe joint ventures waarin de Groep participeert hebben voor \u20ac 18 miljoen voorwaardelijke verplichtingen met een significante cash impact ultimo 2023 (2022: geen) en met beperkte cash impact \u20ac 16 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen), in totaal \u20ac 34 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen). Het betreffen met name verplichtingen tot grondafname op het moment dat sprake is van\u00a0bouwvergunning en/of gerealiseerd verkooppercentage. De vermelde bedragen betreffen aandeel van de Groep in de joint ventures.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfCommitmentsAndContingentLiabilitiesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E513": { "value": "\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Contractuele verbintenissen in verband met: | \n \n | \n\n | \n
| \n - de verwerving van materi\u00eble vaste activa | \n \n 6.966 | \n \n 8.093 | \n
| \n - de verwerving van gronden | \n \n 11.038 | \n \n 6.366 | \n
| \n | \n\n 18.004 | \n \n 14.459 | \n
De post contractuele verbintenissen in verband met de verwerving van materi\u00eble vaste activa ad \u20ac 7,0 miljoen (2022: \u20ac 8,0 miljoen) betreft machines (met name elektrisch materieel) van Heijmans Infra.
Ter zekerstelling van de investeringsverplichtingen zijn geen concerngaranties afgegeven (2022: geen).
De contractuele verplichtingen voor de verwerving van gronden zullen zich over het algemeen in een periode van 1 tot 10 jaar materialiseren.
Er zijn geen investeringsverplichtingen aangegaan door gezamenlijke bedrijfsactiviteiten waarin Heijmans participeert (2022: geen).
\nDe joint ventures waarin Heijmans participeert hebben investeringsverplichtingen ter hoogte van \u20ac 23\u00a0miljoen (2022: \u20ac 26 miljoen) (Heijmans aandeel). Dit betreft met name de verwerving van gronden waarop in afzienbare tijd na verwerving woningen gerealiseerd zullen worden.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfCommitmentsExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E519": { "value": "\nAlgemeen
Voorwaardelijke verplichtingen zijn mogelijke verplichtingen die voortvloeien uit gebeurtenissen van voor de balansdatum. Het zijn mogelijke verplichtingen omdat de uitstroom van middelen afhankelijk is van het al dan niet plaatsvinden van onzekere gebeurtenissen in de toekomst.
De voorwaardelijke verplichtingen kunnen worden onderscheiden in bankgaranties, concerngaranties en overige voorwaardelijke verplichtingen.
Bank- en concerngaranties
\n| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Bankgaranties in verband met: | \n \n | \n\n | \n
| \n Uitvoering van projecten | \n \n 136.351 | \n \n 112.803 | \n
| \n Aanbestedingen | \n \n 425 | \n \n 138 | \n
| \n Overige | \n \n 10.235 | \n \n 5.458 | \n
| \n | \n\n 147.011 | \n \n 118.399 | \n
| \n Concerngaranties in verband met: | \n \n | \n\n | \n
| \n Uitvoering van projecten | \n \n 326.015 | \n \n 254.922 | \n
| \n Krediet- en bankgarantiefaciliteiten | \n \n 12.072 | \n \n 9.851 | \n
| \n | \n\n 338.087 | \n \n 264.773 | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Totaal | \n \n 485.098 | \n \n 383.172 | \n
De concerngaranties in verband met krediet- en bankgarantiefaciliteiten zijn verstrekt ten behoeve van projectfinancieringen en bankgarantie- en kredietfaciliteiten voor dochterondernemingen, gezamenlijke bedrijfsactiviteiten en joint ventures. Voor schulden in enkele gezamenlijke bedrijfsactiviteiten en vastgoed joint ventures staat de Groep voor zijn deel in de joint venture garant, voor in totaal \u20ac 12 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen). De Groep verwacht geen materi\u00eble kredietverliezen hierop te leiden.
De concerngaranties die zijn uitgegeven ten behoeve van verkochte activiteiten (Leadbitter) zijn niet opgenomen in bovenstaande tabel en bedragen \u20ac 32 miljoen (2022: \u20ac 38 miljoen). Ten aanzien van lopende en opgeleverde werken zijn waar mogelijk de garanties overgenomen door de koper. Voor zover dit niet mogelijk is, heeft de koper een bank- of concerngarantie afgegeven.
Overige voorwaardelijke verplichtingen
De overige voorwaardelijke verplichtingen met significante cash impact bedragen ultimo 2023 \u20ac 191 miljoen (2022: \u20ac 19 miljoen) en met beperkte cash impact \u20ac 22 miljoen (2022: \u20ac 32 miljoen), in totaal \u20ac 213 miljoen (2022: \u20ac 51 miljoen). Het betreft met name verplichtingen tot grondafname op het moment dat sprake is van een definitief bestemmingsplan of een bouwvergunning en/of gerealiseerd verkooppercentage en bestaat hoofdzakelijk uit de volgende posten:
\u20ac 160\u00a0miljoen (2022: nihil) aangegaan door het in 2023 geacquireerde Van Wanrooij (zie toelichting 6.2 Bedrijfscombinaties). Hiervan is \u20ac 4\u00a0miljoen (2022: nihil) in gezamenlijke bedrijfsactiviteiten opgenomen.
\u20ac 54 miljoen (2022: \u20ac 51 miljoen) aangegaan door de rest van de Groep (exclusief Van Wanrooij). Hiervan is \u20ac 0,5 miljoen (2022: \u20ac 3 miljoen) in gezamenlijke bedrijfsactiviteiten opgenomen.
Hiervoor zijn in 2023 geen (2022: geen) concerngaranties afgegeven.
\nDe joint ventures waarin de Groep participeert hebben voor \u20ac 18 miljoen voorwaardelijke verplichtingen met een significante cash impact ultimo 2023 (2022: geen) en met beperkte cash impact \u20ac 16 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen), in totaal \u20ac 34 miljoen (2022: \u20ac 10 miljoen). Het betreffen met name verplichtingen tot grondafname op het moment dat sprake is van\u00a0bouwvergunning en/of gerealiseerd verkooppercentage. De vermelde bedragen betreffen aandeel van de Groep in de joint ventures.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfContingentLiabilitiesExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "F527": { "value": "Beloning van de leden van de raad van commissarissen
Alle commissarissen genieten een vaste jaarlijkse vergoeding die niet afhankelijk is van de resultaten in enig jaar. Tevens ontvangen zij een vaste dan wel variabele kostenvergoeding. Aan hen zijn geen opties of certificaten van aandelen toegekend. De leden van de raad van commissarissen bezaten ultimo 2023 in totaal 27.334 certificaten van aandelen Heijmans (2022: 14.079). De heer Vollebregt bezit 27.334 aandelen (2022: 14.079). Geen der commissarissen staat in een andere zakelijke relatie tot Heijmans krachtens welke hij of zij persoonlijk voordeel zou kunnen behalen.
Over 2023 en 2022 zijn aan de leden van de raad van commissarissen in totaal de volgende vergoedingen toegekend:
| \n in \u20ac | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n Sj.S. Vollebregt \u2013 voorzitter* | \n \n 67.887 | \n \n 64.044 | \n
| \n R. Icke RA** | \n \n 0 | \n \n 16.029 | \n
| \n Mr. M.M. Jonk*** | \n \n 65.622 | \n \n 58.351 | \n
| \n J.W.M. Knape-Vosmer MBA**** | \n \n 50.916 | \n \n 48.034 | \n
| \n Drs. A.E. Traas RA***** | \n \n 54.311 | \n \n 50.614 | \n
| \n A.S. Castelein****** | \n \n 52.047 | \n \n 24.017 | \n
| \n Totaal | \n \n 290.783 | \n \n 261.089 | \n
Beloning van de leden van de raad van bestuur
Uitgekeerde vaste en variabele beloning aan de leden van de raad van bestuur
De in 2022 en 2023 uitgekeerde bruto vaste en variabele beloning en de uit te keren bedragen in 2024 aan de leden van de raad van bestuur, zijn als volgt:
| \n | \n\n Bruto vaste beloning 1 | \n \n Variabele beloning | \n \n Totaal vaste en variabele beloning | \n ||||||
| \n in \u20ac | \n \n In 2024 | \n \n In 2023 | \n \n In 2022 uitgekeerd | \n \n In 2024 | \n \n In 2023 | \n \n In 2022 uitgekeerd | \n \n In 2024 | \n \n In 2023 | \n \n In 2022 uitgekeerd | \n
| \n A.G.J. Hillen | \n \n 566.667 | \n \n 566.667 | \n \n 566.667 | \n \n 718.516 | \n \n 648.292 | \n \n 658.309 | \n \n 1.285.183 | \n \n 1.214.959 | \n \n 1.224.976 | \n
| \n G.M.P.A. van Boekel | \n \n 425.000 | \n \n 425.000 | \n \n 425.000 | \n \n 538.887 | \n \n 449.305 | \n \n 129.721 | \n \n 963.887 | \n \n 874.305 | \n \n 554.721 | \n
| \n J.G. Janssen | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n 70.895 | \n \n - | \n \n - | \n \n 70.895 | \n
| \n Totaal | \n \n 991.667 | \n \n 991.667 | \n \n 991.667 | \n \n 1.257.403 | \n \n 1.097.597 | \n \n 858.925 | \n \n 2.249.070 | \n \n 2.089.264 | \n \n 1.850.592 | \n
De uit te keren variabele beloning in 2024 is inclusief de lange termijn variabele beloning 2021-2023 (zie hierna).\u00a0
Lasten in de winst-en-verliesrekening met betrekking tot de beloningen van de leden van de raad van bestuur
De samenstelling van de lasten per lid van de raad van bestuur is als volgt:
| \n | \n\n Bruto vaste beloning | \n \n Korte termijn variabele beloning | \n \n Lange termijn variabele beloning | \n \n Pensioenlast | \n \n Tekenvergoeding | \n \n Onkostenvergoedingen inclusief autokosten, sociale lasten en lasten share matching plan | \n \n Totaal | \n |||||||
| \n in \u20ac | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n \n 2023 | \n \n 2022 | \n
| \n A.G.J. Hillen | \n \n 566.667 | \n \n 566.667 | \n \n 293.516 | \n \n 320.167 | \n \n 430.556 | \n \n 347.570 | \n \n 209.186 | \n \n 241.365 | \n \n - | \n \n - | \n \n 147.649 | \n \n 128.073 | \n \n 1.647.574 | \n \n 1.603.842 | \n
| \n G.M.P.A. van Boekel | \n \n 425.000 | \n \n 425.000 | \n \n 220.137 | \n \n 240.125 | \n \n 365.972 | \n \n 304.257 | \n \n 65.000 | \n \n 65.000 | \n \n 50.000 | \n \n 50.000 | \n \n 79.859 | \n \n 53.576 | \n \n 1.205.968 | \n \n 1.137.958 | \n
| \n Totaal | \n \n 991.667 | \n \n 991.667 | \n \n 513.653 | \n \n 560.292 | \n \n 796.528 | \n \n 651.827 | \n \n 274.186 | \n \n 306.365 | \n \n 50.000 | \n \n 50.000 | \n \n 227.508 | \n \n 181.649 | \n \n 2.853.542 | \n \n 2.741.800 | \n
Aan de leden van de raad van bestuur is over 2023 een korte termijn variabele beloning toegekend van 52% van het basissalaris vanwege de behaalde doelstellingen over 2023. Voor de periode 2021-2023 is een lange termijn variabele beloning toegekend van 75% van het basissalaris vanwege de behaalde doelstelling over deze periode. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar het bezoldigingsverslag in het jaarverslag.
Voor variabele beloningen over de periodes 2022-2024 en 2023-2025 is voor de leden van de raad van bestuur \u20ac 495.834 gereserveerd (2022: voor de periodes 2021-2023 en 2022-2024 \u20ac 443.056). Voor de heer Hillen is \u20ac 283.334 gereserveerd (2022: \u20ac 277.778) en voor de heer Van Boekel is \u20ac 212.500 gereserveerd (2022: 165.278).
Bij indiensttreding is aan de heer Van Boekel een tekenvergoeding van \u20ac 150.000 toegekend die in september 2024 onvoorwaardelijk wordt. De last wordt tijdsevenredig in de winst-en-verliesrekening verantwoord gedurende de periode dat deze vergoeding onvoorwaardelijk wordt.
Ten einde de bestuurders voor langere termijn te binden en de gerichtheid op lange termijn waardecreatie te bevorderen, is met ingang van het jaar 2010 een Bonus Investment Share Matching Plan van kracht, waarbij bestuurders op vrijwillige basis kunnen kiezen voor een deel van hun variabele korte termijn beloning aandelen Heijmans te kopen.
In april 2020 heeft de heer Hillen voor 30% en de heer Janssen voor 24% van de toegekende korte termijnbonus 2019 respectievelijk 13.000 en 8.700 certificaten van aandelen Heijmans gekocht. Voor elk gekocht certificaat van aandeel is in het kader van het Share Matching Plan een voorwaardelijk certificaat van aandeel toegekend. De voorwaardelijk toegekende certificaten aan de heer Janssen zijn vervallen vanwege zijn aftreden per 15 april 2021. De certificaten van aandelen van de heer Hillen zijn na 3 jaar onvoorwaardelijk geworden. In april 2023 heeft de Groep 13.000 aandelen ingekocht en aan de heer Hillen verstrekt; voor deze aandelen geldt een verplichte blokkeringsperiode van 2 jaar.\u00a0De totale last met betrekking tot het toekennen van de aandelen is op het moment van toekennen bepaald en wordt gedurende de periode dat de toegekende aandelen onvoorwaardelijk worden, tijdsevenredig in de winst-en-verliesrekening verantwoord. In de winst-en-verliesrekening 2023 is een bedrag van \u20ac 8.190 (2022:\u20ac 24.570) als last met betrekking tot de in april 2020 toegekende aandelen verantwoord.
In april 2021 heeft de heer Hillen voor 23% van de toegekende korte termijnbonus 2020 5.500 certificaten van aandelen Heijmans gekocht. Voor elk gekocht certificaat van aandeel is in het kader van het Share Matching Plan een voorwaardelijk certificaat van aandeel toegekend. Deze certificaten van aandelen worden na 3 jaar onvoorwaardelijk. In de winst-en-verliesrekening 2023 is een bedrag van \u20ac 25.117 (2022: 25.117) als last met betrekking tot de in april 2021 toegekende aandelen verantwoord.
In april 2022 hebben de heren Hillen en Van Boekel respectievelijk voor 23% en 25% van de toegekende korte termijnbonus 2021 5.300 en 1.500 certificaten van aandelen Heijmans gekocht. Voor elk gekocht aandeel is in het kader van het Share Matching Plan een voorwaardelijk aandeel toegekend. Deze aandelen worden na 3 jaar onvoorwaardelijk. In de winst-en-verliesrekening 2023 is een bedrag van \u20ac 30.408 (2022: \u20ac 20.272) als last met betrekking tot de in april 2022 toegekende aandelen verantwoord.
In april 2023 hebben de heren Hillen en Van Boekel respectievelijk voor 30% en 25% van de bruto toegekende korte termijnbonus 2022 6.000 en 4.750 certificaten van aandelen Heijmans gekocht. Voor elk gekocht aandeel is in het kader van het Share Matching Plan een voorwaardelijk aandeel toegekend. Deze aandelen worden na 3 jaar onvoorwaardelijk. In de winst-en-verliesrekening 2023 is een bedrag van \u20ac 34.304 (2022: nihil) als last met betrekking tot de in april 2023 toegekende aandelen verantwoord.
De pensioenregeling van de heer Hillen betreft de regeling van het bedrijfstakpensioenfonds en een beschikbare premieregeling. Daarnaast ontvangt de heer Hillen een jaarlijkse, met eventuele CAO-loonstijging ge\u00efndexeerde, compensatie van \u20ac 6.583 (2022: \u20ac 38.532) voor het vervallen van de vroegpensioenregeling en heeft de heer Hillen in 2023 een compensatie van \u20ac 125.665 (2022: \u20ac 129.667) ontvangen voor het wegvallen van de pensioenopbouw over het salaris boven de \u20ac 128.810 en een compensatie van \u20ac 50.232 (2022: \u20ac 50.232) voor het wegvallen van de indexatie in de Delta Lloyd middelloonregeling. De heer Van Boekel ontvangt een vaste vergoeding voor pensioenlasten, deze bedroeg in 2023 \u20ac 65.000 (2022: \u20ac 65.000).
De pensioenlast is berekend conform waarderingsgrondslag 23.
De leden van de raad van bestuur bezaten ultimo 2023 in totaal 91.578 certificaten van aandelen Heijmans. Het bezit van deze aandelen is deels een uitvloeisel van het Share Matching Plan zoals hierboven beschreven en deels het gevolg van aankopen van aandelen door de leden van de raad van bestuur. Het bezit van certificaten van aandelen Heijmans van de afzonderlijke leden van de raad van bestuur is ultimo 2023 als volgt samengesteld:
Bezit aandelen per 31 december
| \n in aantallen aandelen | \n \n 2023 | \n
| \n A.G.J. Hillen - voorzitter | \n \n 84.771 | \n
| \n G.M.P.A. van Boekel | \n \n 6.807 | \n
| \n Totaal | \n \n 91.578 | \n
De volgende honoraria van Ernst & Young Accountants LLP zijn ten laste gebracht van de onderneming, haar dochtermaatschappijen en andere maatschappijen die zij consolideert, een en ander zoals bedoeld in artikel 382a boek 2 BW.
\n| \n | \n\n Ernst & Young | \n \n Overige EY Netwerk in Nederland | \n \n Overige EY Netwerk | \n \n Totaal EY | \n
| \n Onderzoek van de jaarrekening | \n \n 2.175 | \n \n - | \n \n - | \n \n 2.175 | \n
| \n Andere controle opdrachten | \n \n 138 | \n \n - | \n \n 9 | \n \n 147 | \n
| \n Adviesdiensten op fiscaal terrein | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Andere niet controle diensten | \n \n 14 | \n \n - | \n \n - | \n \n 14 | \n
| \n | \n\n 2.327 | \n \n 0 | \n \n 9 | \n \n 2.336 | \n
| \n | \n\n Ernst & Young | \n \n Overige EY Netwerk in Nederland | \n \n Overige EY Netwerk | \n \n Totaal EY | \n
| \n Onderzoek van de jaarrekening | \n \n 1.829 | \n \n - | \n \n - | \n \n 1.829 | \n
| \n Andere controle opdrachten | \n \n 123 | \n \n - | \n \n 11 | \n \n 134 | \n
| \n Adviesdiensten op fiscaal terrein | \n \n - | \n \n - | \n \n - | \n \n 0 | \n
| \n Andere niet controle diensten | \n \n 13 | \n \n - | \n \n - | \n \n 13 | \n
| \n | \n\n 1.965 | \n \n 0 | \n \n 11 | \n \n 1.976 | \n
Ernst & Young Accountants LLP heeft naast de wettelijke controle van de jaarrekening de volgende toegestane diensten geleverd: assurance-rapport bij de duurzaamheidsinformatie in het jaarverslag, specifiek overeengekomen werkzaamheden inzake het \u2018Compliance Certificate\u2019 voor de bankengroep en diverse bijzondere verklaringen inzake omzet, kengetallen en projecten. De kosten in verband met het onderzoek van de jaarrekening voor de buitenlandse dochtermaatschappijen worden rechtstreeks in rekening gebracht door Ernst & Young Accountants LLP.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfAuditorsRemunerationExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E541": { "value": "\nTot de datum van ondertekening hebben zich geen significante gebeurtenissen na balansdatum voorgedaan die van invloed zouden zijn op deze jaarrekening.
", "dimensions": { "concept": "ifrs-full:DisclosureOfEventsAfterReportingPeriodExplanatory", "language": "nl", "entity": "scheme:724500OUE3PCA809DZ79", "period": "2023-01-01T00:00:00/2024-01-01T00:00:00" } }, "E543": { "value": "\nOnderstaande entiteiten zijn in 2023 in de consolidatie betrokken. Entiteiten met een deelnemingspercentage van 100% betreffen dochterondernemingen. De overige entiteiten betreffen gezamenlijke bedrijfsactiviteiten. Niet-significante entiteiten op basis van opbrengsten en dochterondernemingen waarin geen bedrijfsactiviteiten plaatsvinden, zijn in deze lijst om praktische redenen niet weergegeven. Een volledig overzicht van in de consolidatie betrokken dochterondernemingen en overige belangen is gedeponeerd bij het Handelsregister, ten kantore van de Kamer van Koophandel te Eindhoven.
| \n | \n\n 31 december 2023 | \n \n 31 december 2022 | \n
| \n Heijmans Nederland B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Energie B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Vastgoed B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Vastgoed Deelnemingen B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n V.O.F. Oosterlinge 2, Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Westergouwe V.O.F., Nieuwegein | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n OC Gasthuiskwartier V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Terra Ontwikkeling C.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Woningbouw B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Huizen B.V., Huizen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Bouwcombinatie Gasthuiskwartier V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie HoogDalem V.O.F., Rosmalen | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie Parkstad Zuid V.O.F., Amsterdam | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Zuidplaspolder V.O.F., Rotterdam | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n Bouwcombinatie Nieuw Kralingen V.O.F., Zoetermeer | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Van Wanrooij Bouwontwikkeling B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Bouwbedrijf B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Projectontwikkeling B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Bouwmaterialenhandel Bevers B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Grondbank B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Timmerfabriek B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n Van Wanrooij Commandiet B.V., 's Hertogenbosch | \n \n 100% | \n \n - | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Utiliteit B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Heijmans Utiliteit Metaal B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Hart van Zuid V.O.F., Nieuwegein | \n \n 50% | \n \n 50% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Infrastructuur B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Infra B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n Waalensemble V.O.F., Rosmalen | \n \n 33% | \n \n 33% | \n
| \n Dynniq Energy B.V., Nieuwegein | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Facilitair Bedrijf B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n
| \n | \n\n | \n\n | \n
| \n Heijmans Materieel Beheer B.V., Rosmalen | \n \n 100% | \n \n 100% | \n